Si ndihmoi Lufta e Parë Botërore në ngjitjen e Hitlerit
Observer histori
Çdo të mërkurë në gazetën Tirana Observer do të gjeni rubrikën e re historike mbi Luftën e Dytë Botërore dhe Luftën e Ftohtë. Rubrika do të jetë çdo të mërkurë dhe informacionet do të merren nga rrjeti prestigjioz britanik BBC. Në këtë rubrikë ju do të lexoni mbi shkaqet, ngjarjet dhe personazhet e luftës më shkatërruese në histori. Nga pushtimi i Polonisë deri tek përdorimi i bombës atomike në Hiroshima dhe Nagasaki. Kush ishin operacione sekrete. Në rubrikë do të gjeni një guidë mbi ngjarjet kryesore të Luftës së Dytë Botërorë, por edhe të Luftës së Ftohtë.
Përfundimi i Luftës së Parë Botërore, dhe Trashëgimia e Paqes
Si ndihmoi Lufta e Parë Botërore në ngjitjen e Hitlerit
Gjermania kishte shpresa të mëdha për të fituar Luftën e Parë Botërore – sidomos pas avancimeve të habitshme në fillim të vitit 1918. Martin Kitchen shpjegon se si, pavarësisht këtyre fitoreve, Gjermania u rrëzua, si luajt loja e fajit gjatë negociatave të mëvonshme për paqe dhe se si kjo ndihmoi ngritjen e Hitlerit në pushtet.
Vijon nga mërkura e kaluar
Dalja e Rusisë
Dalja e Rusisë nga Lufta e Parë Botërore, në vitin 1917, bëri që fitorja eventuale e Gjermanisë të dukej me mjaft gjasa shumë e afërt për udhëheqësit gjermanë, dhe përligjën edukimin e disidentëve rusë. Nga muajt e hershëm të Luftës së Parë Botërore, qeveria gjermane kishte qenë në kontakt me revolucionarët rusë në mërgim, shumë prej tyre Bolshevikë, në shpresën se ato mund të përdoren për të minuar përpjekjet e luftës ruse kundër Gjermanisë.
Kjo nuk pati efekt në vitet e para të luftës, por – edhe pse gjermanët nuk ishin në asnjë mënyrë të implikuar – revolucioni i shkurtit në vitin 1917 që përfundimisht përmbysi regjimin e Carit rus rriti shpresat gjermane se Rusia së shpejti do të tërhiqej nga lufta. Këto shpresa u thyen shpejt, pasi qeveria e re e përkohshme liberale në Rusi vendosi të vazhdojë të luftojë kundër Gjermanisë dhe Fuqive Qendrore.
Nga fundi i marsit, megjithatë, zyra e jashtme gjermane dhe Komanda e Lartë ranë dakord të dërgojnë një nga udhëheqësit e dëbuar Bolshevik, Vladimir Lenin, plus 31 emigrantët e tjerë që kanë kundërshtonin si zaristët dhe liberalët, të cilët u kthyen në Rusi nga Zvicra.
Kjo ishte në shpresën se ata do të rrëzojnë Qeverinë e Përkohshme dhe të sillnin fundin për përfshirjen e Rusisë në luftë. Një tren i vulosur kaloi përmes Gjermanisë gjatë natës së 10 deri në 11 prill me komplotistët e fshehur në bord, dhe brenda disa muajsh politika dukej se po kurorëzohej me sukses spektakolar.
Lodhja e përhapur e luftës në mesin e popullatës së në Rusi ishte shkaku kryesor i Revolucionit të Tetorit të atij viti; kjo solli bolshevikët në pushtet, dhe pothuajse akti i parë i qeverisë së re ishte që të publikojë propozimet e saj mbi paqen në 8 nëntor. Luftimet në Frontin Lindor përfunduan brenda disa javësh, dhe një konferencë mbi paqen filloi diskutimet në Brest Litovsk me 22 Dhjetor 1917.
Negociatat ishin të gjata dhe të përçara dhe deri sa u arrit në 3 mars 1918 kur u nënshkrua një marrëveshje. Rusia humbi kontrollin e shteteve baltike, Polonisë, Finlandës, provincat lindore të Anatolisë, dhe krahinat Erdehan, Kars dhe Batum.
Ukraina u bë një shtet i pavarur teorikisht nën okupimin ushtarak gjerman. Rusia humbi rreth një milion kilometra katrorë dhe 50 milion banorë, në një traktat të negociuar mbi bazën teorike të një paqeje pa shtojca dhe dëmshpërblime.
Efekti penalizues
Në fillim u duk se Gjermania kishte arritur një fitore të rëndësishme. Rusia kishte dalë nga lufta dhe Komanda e Lartë kishte realizuar ambiciet e saj aneksuese në lindje. Por traktati shkaktoi gjithashtu një numër problemesh serioze.
Diskutimet e gjata ndërprenë seriozisht planifikimin për ofensivën gjermane të pranverës që do të fillonte në 21 mars të vitit 1918. Mbi një milion ushtarë ishin ende në lindje për të zbatuar marrëveshjen dhe për të pushtuar Ukrainën. Këto forca ishin të nevojshme në Frontin Perëndimor, dhe shkatërrimi i bujqësisë për shkak të luftës civile dhe luftës do të thoshte se ata nuk do të ishin në gjendje për të dërguar drithërat e çmuara nga ish Perandoria Ruse për të përmbushur mungesat e ushqimeve në Gjermani.
Më serioze e të gjitha, edhe pse shumë pak prej trupave gjermane dhe aleate tërhiqeshin nga Komunizmi, apeli bolshevik për të përfunduar luftën pati një rezonancë të fuqishme dhe ishte shkaku i drejtpërdrejtë i një vale grevash që fillojnë në Vjenë në janar të vitit 1918 dhe u përhap në Gjermani.
Përkundrejt këtyre problemeve, dhe megjithëse një numër i komandantëve të lartë ishte jashtëzakonisht skeptik në lidhje me shanset e suksesit, pritshmëritë gjermanë ishin të larta se ofensiva Michael nëpër fushëbetejat e vjetra Somme në mars do të përfundonte luftën me Gjermaninë fitimtare.
Ushtria gjermane bëri përparime të habitshme në ditët e para të ofensivës, duke avancuar deri në 60 kilometra (38 milje) dhe shkatërruar Armatën e Pestë Britanike. Por fushata shpejt humbi hovin dhe degjeneroi në një seri sulmesh të kufizuara me asnjë qëllim të qartë operacional.
Kundërsulmi francez në korrik, ai britaniku në gusht, dhe u bë e qartë se Fuqitë Qendrore ndoshta nuk mund të fitojë luftën. Gjermania e kishte humbur iniciativën, Austro-Hungaria ishte në prag të kolapsit dhe kishte një mungesë kronike të njerëzve.
Zhgënjimi Gjerman
Nga shtatori, zhgënjimi ishte i përhapur në mesin e Fuqive Qendrore. Edhe një herë shpresat e tyre ishin thyer. Kishte pasur aq shumë premtime se fitorja ishte e pashmangshëm dhe se Komanda e Lartë kishte recetë për sukses.
Plani Schlieffen kishte dështuar në vitin 1914, dhe gjithashtu ofensiva e Verdun në vitin 1916. Fushata për luftë të pakufizuar të nëndetëseve në vitin 1917 kishte qenë një zhgënjim i hidhur dhe tani Beteja Madhështore në Francë kishte ndalur dhe aleatët të pamëshirshëm po shtynin përpara në njëqind ditët e fundit të luftës.
U ngrit një zhgënjim i përgjithësuar kundër Kaiserit, udhëheqjes së ushtrisë dhe qeverisë. Në Gjermaninë jugore, Prusia dhe militarizmi prusian u fajësuan për gjendjen aktuale fatkeqe të Gjermanisë dhe ndjenjat separatiste po rriteshin. Pakënaqësitë në grupe të caktuara të klasës punëtore ishin të tilla saqë disa filluan të frikësohen se Rajhu mund të ndiqte rrugën e Rusisë. Gjermania po përballej me perspektivën e humbjes së tmerrshme dhe revolucionit të kuq.
Autoritetet civile dhe ushtarake e dinte se një paqe negociuar mbi bazën e Katërmbëdhjetë Pikave Idealiste të sugjeruara nga presidenti Wilson i Shteteve të Bashkuara do të ishte jashtëzakonisht e rëndë. Ata gjithashtu e dinin se Gjermania do të duhet të bëhej një monarki kushtetuese plotësisht të ngjashme me atë të britanikëve, me një qeveri të përgjegjshme parlamentare, para se aleatët të fillonin negociatat.
Kolapsi
Më 29 shtator Field Marshalli Paul von Hindenburg dhe Gjenerali Erich Ludendorff i thanë Kaiser Wilhelm II se lufta ishte humbur dhe se duhet të fillonin në të njëjtën kohë bisedimet për një armëpushim dhe paqe të bazuar në propozimet e presidentit Wilson.
Komanda e Lartë Gjermane ishte e vendosur tani që faji për humbjen e luftës do të vihej pikërisht mbi supet e partive të shumicës së Reichstag-ut në vend që të hidhej mbi ushtrinë perandorake dhe elitën e saj. Në tetor Ludendorff u tha një grupi të oficerëve të lartë: “Ne do të shohim tani këta zotërinj të hyjnë në ministritë e ndryshme. Ata mund të bëjnë paqe që është për tu bërë. Ata tani mund të hanë supën që na kanë shërbyer deri tani!”
Për momentin Kaiser mbeti në fron, por pushteti i vërtetë i ishte dhënë tashmë p