Si u krijua "Shkolla e Pikturs Vlonjate"?
Agron Dine,nj piktor i njohur i shkolls vlonjate t pikturs,shprehet se nuk e dim nga erdhi ky emrtim,por e besojm se zbriti nga kryeqndra e vendit,pr piktort e qytetit detar.
Agron Dine sht i treti nga piktort, q krijuan at shkoll pikture,ku kritikt e kohs e njohn si :shkoll t pikturs vlonjate.Nj provinc mund t konsiderohej at koh qyteti buz detit,por q nxori piktor t nj niveli.Por si u ngjiz kjo shkoll arti e pashpallur n realitet.E pim me fund gotn e dehjes,mund t quhet pr treshen, q formoi n vitet e nj kohe,nj shkoll pikture t vecant,piktort e ardhur prej andej,dmth nga pjesa e atij qyteti detar,quheshin:piktor t shkolls vlonjte,ndonse n kt qytet me bukuri arti dhe me artist t lindur,shkolla e artit erdhi pas shum vitesh.Agron Dine ,shprehet se brenda kornizs s kohs shkolla,nse mund t quhej kshtu e ktyre artistve eci larg pareteve t konturuara.Rrfimi i piktorit Agron Dine.
Si trio e polifons u ngjiz trio e piktorve t shkolls vlonjate t pikturs
Si u hap dielli, q nxorri dritzn?Nga labirinthet e shpirtit shprtheu n nj koh t caktuar arti i piktorve vlonjat.N kt qytet ku ndjej era e valve n mngjezin gri,u shfaqn nj grup aktorsh me premisa t mira si Albert Vrria,Bujar Asqeriu.Sporti, q kishte pushtuar mndjet nxorri skuadrn e ktij qyteti,q rrzoi n arenn ndrkombtare disa skuadra t nivelit botror,njra prej tyre Barcelona.Ishte, nj ekip vajzash basketbolli q solli kup trofe, n Vlor.Nj trio vlonjate me mblsi zri dhe bukuri hne.Nj grup piktorsh solln nj shkoll m vete pikture n kt qytet.Un kam nj piktur n dor me trio polifonike dhe m ngjet se erdhi pikrisht kshtu edhe trio e pikturs vlonjate.
Sknderi ekspresiv,Nestori poetik ,mes tyre bra vend
Brthamzat e ksaj shkolle kan nj ngjizje.2 piktor ,prve elemmentit koh bn art t vrtet n kuptimin e mirfillt.Sknder Kamberi me kompozimet m tepr ishte ekspresiv.Nestor Jonuzi ishte poetik.Kur erdha n Vloraty nga 73, njoha kt rrug t ktyre dy pikorve vlonjat.Tek Sknderi dallova n kompozime se ai vet hynte n tablo.Kurse Nestori qndronte n mnyr klasike larg tek kompozimi.Ky i fundit i ndrtonte me klasiken,figura e tij ishte tre her larg.Kshtu disa tablo siBramyshja,,Gzimi i fitores,kurse Sknderi tek Greva e buks dhe Vrana Konti thyente rregullat.Te Vrana Konti ai kishte shkuar prtej tyre,t gjitha figurantt n kmb,t gjith drejt,ose tek Ndihma e shokut.NestoriZgjim aksionist,Zgjim i fitores,kto ishin m poetike,m lirike.Duke ardhur nga qyteti i Selenics ku isha emruar msues n 73 kuptova se nga kta t dy piktor, njri ishte me ekspresiv si Sknderi,tjetri ishte m poetik si Nestori, un u gjnda n mes tyre,kuptohet pas disa vitesh me mnyrn time intime-psikologjiken.Me ardhjen time u formsua ajo q mund ti prngjiste trio-polifonis labe,pra u formsua nj shkoll pikture ,atje n kryeqndr t vendit na quanin shkolla e pikturs vlonjate.Kur shkonin tablot tona n Tiran,ata interesoheshin a kishin ardhur tablot e shkolls vlonjate t pikturs,sepse plotsonin n nj mnyr njri-tjetrin.Kishim t veanta t ndryshme pra,por kishim nj gjuh t vetme.Ky grup piktorsh u konsolidua dhe ky prcaktimshkolla e pikturs vlonjatenuk e di nga erdhi,por besoj nga kryeqyteti,sepse atje ishin edhe kritikt e artit.Ne kishim studiot tona dhe n kto studoi vinin do dit t rinj,n nj far mnyre u bn shkollza t vogla t msmit t pikturs.Un kisha studion me Sknderin tek gjykata.Punonim ,por n mbrmje kur qytetin ton e vishte nj cipz mblsie deti, ne shtroheshim n diskutime artistike.Shkoll artistike ku mund t msohej edhe piktura n ktt qytet nuk kishte.
Degzimet q solli shkolla e pikturs vlonjate
Nj shkoll, q n t vrtet nga pikpamja institucionale nuk ekzistonte ,por ajo ishte formsuar kshtu me studiot tona,ku vinin fillestar pr t ndjekur rrugn e vshtir t pikturs.Nga kjo brtham doln degzimet e mvonshme t ksaj shkolle.Shfaqet Agim Sulaj,nj peisazhist,me nj frym skrupuloze,Zihni Veshi,Edi Kojani,Ovenaz Rrapi,Zamira Xhafa,Agron Jakupi.Por breda shkolls s vrtet prfshihen edhe dy piktor t njohur Rakip Shabani dhe Sabudin Xhaferi.Ashtu si zgjohet nga gjumi,muza e poetit n ekspozitat tona kishim,adhuruesit tan,Nestori t tijt,Sknderi gjithashtu,un.Shkolla vlonjate me rreth 10 piktor mbajti nj periudh kohe, nj befasi pr pikturn.E b qyteti epiqndr i ekspozitave.Se far ishte kjo shkoll,Ober Rube,kryetar i lidhjes s artistve austriak,n ditn e inagurimit t galeris tha:Prse nuk m keni prur n par ktu?
Nga ndrrat u ngjiz dshira ime pr pikturn
N nett e qetsis s gjat,me nj qiell pranveror t kthjellt,jan ngjizur ndrrat e mia.M shfaqeshin piktura,q n shpirtin tim linin gjurm tautazhi,nuk ishte ftohtsi e antraktids.Sa m tepr vizatoja n ndrr,aq m shum energji liroja.Ishte nj lloj energji e brendshme.sht nj lloj energjie, q shprthen vetiu,por q burimin e ka n thellsi t shpirtit.Por hapsira e saj,sht thellsia e yjeve.
E fsheht e pathn sht se q 6 vje.Merrja kongjill t zi dhe llangosja murret e Muradies.Nj far S.Loli q kishte mbaruar pr qeramist i pa ato dhe m foliPa hajde pakz ktu ti djalPor un i trembur se mos m qllonte, q kishte
n murre pllumba,figura t ndryshme, ika turravrap.Ai i turrur pas meje ,un duke rendur ti shptoja duarve t tij,por ai m kapi:Cm lodhe tha ,po ti paske talent !M mori tek tek shtpia e kulturs ku gjeta V.Talon.E nisa rrugtimi me liceun,akademin .
Bilanci:Kam
rreth 2000 piktura.Kam provuar shijen e t gjitha cmimeve nga i treti tek i pari dhe bhen rreth 15 t till n ekspozita lokale, kombtare.Nga viti 2000 deri m sot kam realizuar 400 punime.
Vitet e para
Kam nj histori t cuditshme familjare.Nna ishte latifondiste.Babi partizan.Kur bra Vitet e para,q fliste pr shpronsimet,prmbante nj realitet i kohs, q e kisha dgjuar n shtpi.Komisioni n Tiran u grind pr kt vepr,ndonse m dha cmimin e tret.Kryetar i juris kur doli m thaKshtu,ka ndodhur vrtet,apo ja ke futur kot.Kshtu ka ndodhur i thash.Kam kompozuar Ndrrim kohsh,Dasm pas fitoresh,Qerratallart e kombitkjo ka nj histori t cuditshme.E futn n bodrum,por m dhan cmimin e par.Me piktorin Sali Shijaku isha ulur,kur u lexuia emri im fitues.Sali tha:Agron ne e kemi vendin,o n bodrum,o n podium.
Pr ekspozitat ne na i caktonin temat,dhe ekspozita vrtitej rreth ksaj teme t caktuar.Por un dua t shprehem se nuk kam qn nj disident.
Debati pr shkolln artistike t Vlors
N 60 vjetorin e prkujtimit t lufts Vlors,bheshin vitet 80 erdhi R.Alia.Vepra ime tutullohej: Kanan tu prish bukuria,pr ti fshehur nofulln i kisha vn dorn tek nofulla.Ramizi,pyeti se si ju duken kta t rinjt,nj nga ata t komitetit t partis thaShum mir po ecin.Ndrkoh un thirra:Shoku Ramiz nuk sht e vrtet,ndonse m von u bra pishmn,Ramizi m pyeti:H mo Agron si sht puna?.I thash se n kt qytet sht nevoja t ngrihet nj shkoll artistike.Un isha edhe ndr msuesit e par,t saj sepse deri n at koh ,ndrsa isha nj piktor,punoja si dizinjator n bashkim.
Deri n vitin 90,bhej nj piktur q quhej realizm.Pas ksaj pati nj lirim energjish.Nj grup djensh t shkolls son gjnden n Mialon dhe bjn art bashkohor,madje jan tepr t preferuar.Edmond Dumi,Agim Muka,Artan Shabani,Fatmiur Velaj,Zihni Veshi n Amerik.
La vaguardaPiktori me penel n dor dhe helmet n kok
Nj serenat e ftoht plumbash.Ishte viti 97.Nj gazetar spanjoll i La guarda nj gazet spanjolle ,mbriti n qytetin ton, n at gjndje kaosi,pr t zhbiruar pr skafistt.Punoja at dit n shtpi.Por nga frika e plumbave n kok mbaja nj helmet ,kur trokita porta,ndrsa n dor mbaja penelat.Dukej ,ishte i huaj, i shoqruar nga nj
fotograf italian.E ftova pr kafe.Kur hyri brenda pa nj dshmi tronditse.Oh ke bela kaza,tha italiani.Pa varur n murre piktura dhe tha:Nuk ke ndryshim nga piktort spanjoll,studiot e tyre i kam vzhguar disa her.Iku n Spanj dhe nuk shkroi pr skafistt por nxorri nj shkrim t gjat me fotoPiktori me helmet dhe penel n dor.N koh trazirash,ka edhe njerz q mendojn pr artin.Nj kritike arti spanjolle,punonte n akademin e Barcelons i krkoi ksj gazet numrin tim t lefonit me qllim hapje t nj ekspozite arti n kt qytet e imoresionuar nga piktura ime Kryqzim.Dshmia, q ajo kishte njohur e kishte trhequr si dhe punt n piktur.Gjndesha n Greqi,n emigracion ,por nuk pata mundsi t gjndesha n nj ekspozit arti n qytetin e largt spanjoll.
N Vjen ,kur hapn ekspozita Rembrandi,Dali,Kandiski
N bashkin e Vjens hapa nj ekpsozit pikture.Kryetar i bashkis s ktij qyteti tha ktoi fjal:Sot n qytetin ton sht hapur ekspozita e tre yjeve t pikturs Rembrandit,Salvatore Dali dhe Kandiskit.Ato ishin hapur aty paradite.Dine hap nj ekspozit, q sjell natyrn dhe poetikn e qytetit t tij detar n Ballkan.Ka nj veanti.Djali i piktorit quhet Rembrand.Nj piktore japoneze e vizitoi ekspozitn m krkoi dhe kur m pa bri kt sygjerim:A mund t vish n shtetin ton t sjellsh pikturat, q kan nj art t bukur?Mndja m shkoi fluturimthi tek ishujt japonez aq larg ktij vendi .E lir sht kripa n Durrs zonushe,i fola,por t ha qeraja e rrugs.Kur msoi prkthimin nnqeshi e mrzitur.
E pyeta piktorin Dine se deri n vend mund t prkufizonte shtrirjen,ose gjeografia e shitjeve t veprave t tij.Itali,Greqi,Gjermani.Angli,Franc,Amerik.M ka ngelur Australia,shprehet Dine.U ktheva nga emigrimi ku punoja pr ikonat e kishave,piktura murale,tavanet etj sepse dgjoja fmijt e mi, q kndonin do ditVlora-Vloranj oqean vujatjesh m prshkruante trupin.Deri n palc,t m futet hekuri,deri n kock t ndjej thikn,vendi im sht Vlora,mblodha plakat erdha,shpresoja se stomaku i shpirtit ta kishte tretur dhmbjen, q ndjen njeriu kur sht larg qytetit t tij,kur era e detit ,valzimet,shkrumbzimet,krcitja e rrs,guackat e detit si perla,pra nj zemr e lodhur,nj shpirt i prgjumur nga emigracioni n qytetin tim u gjallrua.
Si do ta prshkruaja shkoln shqiptare t pikturs?Kisha vn re se shkolla shqiptare e ktij arti kishte nj gj t ndryshme.Kishte piktore e skuptor ardhur nga akdemit e Perndimit si Itali,Franca si piktort dhe skulptort Kel Kodheli,Abdurrahim Buza,Janaq Pao,Odise Paskali.Grupi i dyt i piktorve erdhn nga shkollimi n lindje si Rusi etj.Duke u bashkuar t dy eksperiencat u krijua shkolla shqiptare.M shfaqet parasysh profesori im A,Buza.Agron,m tha nj dit q m solli n studion e tij,sht e vshtir t bhesh piktor.N Itali n do 10 m ka nj vepr arti.Ne pikturonim akuarelet e liqenit.Ai pr kt m dukej i mrzitur.Kel Kodheli m shfaqet ashtu si ishte n t vrtet,krkues.E bra trupin anatomik 50 her.Dhe ai 50 her i vinte kryq,pr t forcuar durimin.Sali Shijaku, q kur hynte n klas m thoshte Agron,po bn Krishtin,hiqe t verdhn.TH.Thomai ishte i zgjuar.Po nuk kapa majt i thash,nj dit do t vras veten si Majakovsi.Kur u inagurua Avni Rustemit,busti i tij,K.Rama m tha si t duket busti,kjo pyetje ishte e fshehur pr t gjetur mendimin tim.Ky m plqen i thash,se ka gjetur pozicionim sht njsoj si njerzit n lvizje.Aty ai e nxori t fshehtn tij.Agron me dhimbje e kemi firmosur ikjen tnde nga Instituti.
T gjith ikin un mbeten n qytetin tim
Ikja sht nj fenomen, q ka shoqruar tranzicionet.Shum nga artistt, q bn shkolln e pikturs vlonjate kan ikur nga qyteti n Tiran,ose prtej detit.Un kam mbetur ktu n qytetin tim.Artistt vijn me pakic dhe duhen t trajtohen,artisti sht si qelqi,q thyhet.Ka mbetur me mua edhe Arben Meksi q bn karikatura.
Aty nga viti 73 i bra kt bised Th.Thomait,kur nis koha e nj far liberalizimit t artit.Prse nuk lindm n Franc.Talentet slindin vetm n Franc,tha ai.Qyteti im detar m trheq se ka dy veori,malin q sht pika e Llogarait dhe deti nj hapsir ku shfaqet pasqyra.Pr artin e pikturs n kt qytet.Ka nj fenomen t uditshm Pseudopiktort, bjn me kompjuter piktura dhe nj cik boj ,i shesin si vepra origjinale.Fenomeni i dyt sht nj galeri arti n Vlor,q gjith ditn rri e kyur.Nj piktor q erdhi nga jasht m pyeti pr ta vizituar dhe pr t mos e kuptuar turisti i thash se sht n rikosntruksion.Un ktu ndjej ngrohtsi.Un,shprehet Dine rri me karriocier,ministra,shofer,intelektual.Nj gj e till ka ngjar edhe kur m dekoruan me Naim Frashrin.M zbritn nga karroca m futn nj b dhe m shpun tek pallati i kulturs.Cfar kam
u thash.Sdi gj,ti m than.Jo u thash.Tallesh,apo pr nder q sdi gj.Epo ti qofsh,do t dekorohesh, me cmimin Naim Frashrin,sbashku me mua ishin edhe disa artist nga qyteti.U mblodhn dhe shkuam tek turizmi vum nga 20 a 30 lek dhe bm nj dark.Tani shprehet Dine,po bj grimn e njw artisti kinemaje te shquar.
Agron Dine sht i treti nga piktort, q krijuan at shkoll pikture,ku kritikt e kohs e njohn si :shkoll t pikturs vlonjate.Nj provinc mund t konsiderohej at koh qyteti buz detit,por q nxori piktor t nj niveli.Por si u ngjiz kjo shkoll arti e pashpallur n realitet.E pim me fund gotn e dehjes,mund t quhet pr treshen, q formoi n vitet e nj kohe,nj shkoll pikture t vecant,piktort e ardhur prej andej,dmth nga pjesa e atij qyteti detar,quheshin:piktor t shkolls vlonjte,ndonse n kt qytet me bukuri arti dhe me artist t lindur,shkolla e artit erdhi pas shum vitesh.Agron Dine ,shprehet se brenda kornizs s kohs shkolla,nse mund t quhej kshtu e ktyre artistve eci larg pareteve t konturuara.Rrfimi i piktorit Agron Dine.
Si trio e polifons u ngjiz trio e piktorve t shkolls vlonjate t pikturs
Si u hap dielli, q nxorri dritzn?Nga labirinthet e shpirtit shprtheu n nj koh t caktuar arti i piktorve vlonjat.N kt qytet ku ndjej era e valve n mngjezin gri,u shfaqn nj grup aktorsh me premisa t mira si Albert Vrria,Bujar Asqeriu.Sporti, q kishte pushtuar mndjet nxorri skuadrn e ktij qyteti,q rrzoi n arenn ndrkombtare disa skuadra t nivelit botror,njra prej tyre Barcelona.Ishte, nj ekip vajzash basketbolli q solli kup trofe, n Vlor.Nj trio vlonjate me mblsi zri dhe bukuri hne.Nj grup piktorsh solln nj shkoll m vete pikture n kt qytet.Un kam nj piktur n dor me trio polifonike dhe m ngjet se erdhi pikrisht kshtu edhe trio e pikturs vlonjate.
Sknderi ekspresiv,Nestori poetik ,mes tyre bra vend
Brthamzat e ksaj shkolle kan nj ngjizje.2 piktor ,prve elemmentit koh bn art t vrtet n kuptimin e mirfillt.Sknder Kamberi me kompozimet m tepr ishte ekspresiv.Nestor Jonuzi ishte poetik.Kur erdha n Vloraty nga 73, njoha kt rrug t ktyre dy pikorve vlonjat.Tek Sknderi dallova n kompozime se ai vet hynte n tablo.Kurse Nestori qndronte n mnyr klasike larg tek kompozimi.Ky i fundit i ndrtonte me klasiken,figura e tij ishte tre her larg.Kshtu disa tablo siBramyshja,,Gzimi i fitores,kurse Sknderi tek Greva e buks dhe Vrana Konti thyente rregullat.Te Vrana Konti ai kishte shkuar prtej tyre,t gjitha figurantt n kmb,t gjith drejt,ose tek Ndihma e shokut.NestoriZgjim aksionist,Zgjim i fitores,kto ishin m poetike,m lirike.Duke ardhur nga qyteti i Selenics ku isha emruar msues n 73 kuptova se nga kta t dy piktor, njri ishte me ekspresiv si Sknderi,tjetri ishte m poetik si Nestori, un u gjnda n mes tyre,kuptohet pas disa vitesh me mnyrn time intime-psikologjiken.Me ardhjen time u formsua ajo q mund ti prngjiste trio-polifonis labe,pra u formsua nj shkoll pikture ,atje n kryeqndr t vendit na quanin shkolla e pikturs vlonjate.Kur shkonin tablot tona n Tiran,ata interesoheshin a kishin ardhur tablot e shkolls vlonjate t pikturs,sepse plotsonin n nj mnyr njri-tjetrin.Kishim t veanta t ndryshme pra,por kishim nj gjuh t vetme.Ky grup piktorsh u konsolidua dhe ky prcaktimshkolla e pikturs vlonjatenuk e di nga erdhi,por besoj nga kryeqyteti,sepse atje ishin edhe kritikt e artit.Ne kishim studiot tona dhe n kto studoi vinin do dit t rinj,n nj far mnyre u bn shkollza t vogla t msmit t pikturs.Un kisha studion me Sknderin tek gjykata.Punonim ,por n mbrmje kur qytetin ton e vishte nj cipz mblsie deti, ne shtroheshim n diskutime artistike.Shkoll artistike ku mund t msohej edhe piktura n ktt qytet nuk kishte.
Degzimet q solli shkolla e pikturs vlonjate
Nj shkoll, q n t vrtet nga pikpamja institucionale nuk ekzistonte ,por ajo ishte formsuar kshtu me studiot tona,ku vinin fillestar pr t ndjekur rrugn e vshtir t pikturs.Nga kjo brtham doln degzimet e mvonshme t ksaj shkolle.Shfaqet Agim Sulaj,nj peisazhist,me nj frym skrupuloze,Zihni Veshi,Edi Kojani,Ovenaz Rrapi,Zamira Xhafa,Agron Jakupi.Por breda shkolls s vrtet prfshihen edhe dy piktor t njohur Rakip Shabani dhe Sabudin Xhaferi.Ashtu si zgjohet nga gjumi,muza e poetit n ekspozitat tona kishim,adhuruesit tan,Nestori t tijt,Sknderi gjithashtu,un.Shkolla vlonjate me rreth 10 piktor mbajti nj periudh kohe, nj befasi pr pikturn.E b qyteti epiqndr i ekspozitave.Se far ishte kjo shkoll,Ober Rube,kryetar i lidhjes s artistve austriak,n ditn e inagurimit t galeris tha:Prse nuk m keni prur n par ktu?
Nga ndrrat u ngjiz dshira ime pr pikturn
N nett e qetsis s gjat,me nj qiell pranveror t kthjellt,jan ngjizur ndrrat e mia.M shfaqeshin piktura,q n shpirtin tim linin gjurm tautazhi,nuk ishte ftohtsi e antraktids.Sa m tepr vizatoja n ndrr,aq m shum energji liroja.Ishte nj lloj energji e brendshme.sht nj lloj energjie, q shprthen vetiu,por q burimin e ka n thellsi t shpirtit.Por hapsira e saj,sht thellsia e yjeve.
E fsheht e pathn sht se q 6 vje.Merrja kongjill t zi dhe llangosja murret e Muradies.Nj far S.Loli q kishte mbaruar pr qeramist i pa ato dhe m foliPa hajde pakz ktu ti djalPor un i trembur se mos m qllonte, q kishte
n murre pllumba,figura t ndryshme, ika turravrap.Ai i turrur pas meje ,un duke rendur ti shptoja duarve t tij,por ai m kapi:Cm lodhe tha ,po ti paske talent !M mori tek tek shtpia e kulturs ku gjeta V.Talon.E nisa rrugtimi me liceun,akademin .
Bilanci:Kam
rreth 2000 piktura.Kam provuar shijen e t gjitha cmimeve nga i treti tek i pari dhe bhen rreth 15 t till n ekspozita lokale, kombtare.Nga viti 2000 deri m sot kam realizuar 400 punime.
Vitet e para
Kam nj histori t cuditshme familjare.Nna ishte latifondiste.Babi partizan.Kur bra Vitet e para,q fliste pr shpronsimet,prmbante nj realitet i kohs, q e kisha dgjuar n shtpi.Komisioni n Tiran u grind pr kt vepr,ndonse m dha cmimin e tret.Kryetar i juris kur doli m thaKshtu,ka ndodhur vrtet,apo ja ke futur kot.Kshtu ka ndodhur i thash.Kam kompozuar Ndrrim kohsh,Dasm pas fitoresh,Qerratallart e kombitkjo ka nj histori t cuditshme.E futn n bodrum,por m dhan cmimin e par.Me piktorin Sali Shijaku isha ulur,kur u lexuia emri im fitues.Sali tha:Agron ne e kemi vendin,o n bodrum,o n podium.
Pr ekspozitat ne na i caktonin temat,dhe ekspozita vrtitej rreth ksaj teme t caktuar.Por un dua t shprehem se nuk kam qn nj disident.
Debati pr shkolln artistike t Vlors
N 60 vjetorin e prkujtimit t lufts Vlors,bheshin vitet 80 erdhi R.Alia.Vepra ime tutullohej: Kanan tu prish bukuria,pr ti fshehur nofulln i kisha vn dorn tek nofulla.Ramizi,pyeti se si ju duken kta t rinjt,nj nga ata t komitetit t partis thaShum mir po ecin.Ndrkoh un thirra:Shoku Ramiz nuk sht e vrtet,ndonse m von u bra pishmn,Ramizi m pyeti:H mo Agron si sht puna?.I thash se n kt qytet sht nevoja t ngrihet nj shkoll artistike.Un isha edhe ndr msuesit e par,t saj sepse deri n at koh ,ndrsa isha nj piktor,punoja si dizinjator n bashkim.
Deri n vitin 90,bhej nj piktur q quhej realizm.Pas ksaj pati nj lirim energjish.Nj grup djensh t shkolls son gjnden n Mialon dhe bjn art bashkohor,madje jan tepr t preferuar.Edmond Dumi,Agim Muka,Artan Shabani,Fatmiur Velaj,Zihni Veshi n Amerik.
La vaguardaPiktori me penel n dor dhe helmet n kok
Nj serenat e ftoht plumbash.Ishte viti 97.Nj gazetar spanjoll i La guarda nj gazet spanjolle ,mbriti n qytetin ton, n at gjndje kaosi,pr t zhbiruar pr skafistt.Punoja at dit n shtpi.Por nga frika e plumbave n kok mbaja nj helmet ,kur trokita porta,ndrsa n dor mbaja penelat.Dukej ,ishte i huaj, i shoqruar nga nj
fotograf italian.E ftova pr kafe.Kur hyri brenda pa nj dshmi tronditse.Oh ke bela kaza,tha italiani.Pa varur n murre piktura dhe tha:Nuk ke ndryshim nga piktort spanjoll,studiot e tyre i kam vzhguar disa her.Iku n Spanj dhe nuk shkroi pr skafistt por nxorri nj shkrim t gjat me fotoPiktori me helmet dhe penel n dor.N koh trazirash,ka edhe njerz q mendojn pr artin.Nj kritike arti spanjolle,punonte n akademin e Barcelons i krkoi ksj gazet numrin tim t lefonit me qllim hapje t nj ekspozite arti n kt qytet e imoresionuar nga piktura ime Kryqzim.Dshmia, q ajo kishte njohur e kishte trhequr si dhe punt n piktur.Gjndesha n Greqi,n emigracion ,por nuk pata mundsi t gjndesha n nj ekspozit arti n qytetin e largt spanjoll.
N Vjen ,kur hapn ekspozita Rembrandi,Dali,Kandiski
N bashkin e Vjens hapa nj ekpsozit pikture.Kryetar i bashkis s ktij qyteti tha ktoi fjal:Sot n qytetin ton sht hapur ekspozita e tre yjeve t pikturs Rembrandit,Salvatore Dali dhe Kandiskit.Ato ishin hapur aty paradite.Dine hap nj ekspozit, q sjell natyrn dhe poetikn e qytetit t tij detar n Ballkan.Ka nj veanti.Djali i piktorit quhet Rembrand.Nj piktore japoneze e vizitoi ekspozitn m krkoi dhe kur m pa bri kt sygjerim:A mund t vish n shtetin ton t sjellsh pikturat, q kan nj art t bukur?Mndja m shkoi fluturimthi tek ishujt japonez aq larg ktij vendi .E lir sht kripa n Durrs zonushe,i fola,por t ha qeraja e rrugs.Kur msoi prkthimin nnqeshi e mrzitur.
E pyeta piktorin Dine se deri n vend mund t prkufizonte shtrirjen,ose gjeografia e shitjeve t veprave t tij.Itali,Greqi,Gjermani.Angli,Franc,Amerik.M ka ngelur Australia,shprehet Dine.U ktheva nga emigrimi ku punoja pr ikonat e kishave,piktura murale,tavanet etj sepse dgjoja fmijt e mi, q kndonin do ditVlora-Vloranj oqean vujatjesh m prshkruante trupin.Deri n palc,t m futet hekuri,deri n kock t ndjej thikn,vendi im sht Vlora,mblodha plakat erdha,shpresoja se stomaku i shpirtit ta kishte tretur dhmbjen, q ndjen njeriu kur sht larg qytetit t tij,kur era e detit ,valzimet,shkrumbzimet,krcitja e rrs,guackat e detit si perla,pra nj zemr e lodhur,nj shpirt i prgjumur nga emigracioni n qytetin tim u gjallrua.
Si do ta prshkruaja shkoln shqiptare t pikturs?Kisha vn re se shkolla shqiptare e ktij arti kishte nj gj t ndryshme.Kishte piktore e skuptor ardhur nga akdemit e Perndimit si Itali,Franca si piktort dhe skulptort Kel Kodheli,Abdurrahim Buza,Janaq Pao,Odise Paskali.Grupi i dyt i piktorve erdhn nga shkollimi n lindje si Rusi etj.Duke u bashkuar t dy eksperiencat u krijua shkolla shqiptare.M shfaqet parasysh profesori im A,Buza.Agron,m tha nj dit q m solli n studion e tij,sht e vshtir t bhesh piktor.N Itali n do 10 m ka nj vepr arti.Ne pikturonim akuarelet e liqenit.Ai pr kt m dukej i mrzitur.Kel Kodheli m shfaqet ashtu si ishte n t vrtet,krkues.E bra trupin anatomik 50 her.Dhe ai 50 her i vinte kryq,pr t forcuar durimin.Sali Shijaku, q kur hynte n klas m thoshte Agron,po bn Krishtin,hiqe t verdhn.TH.Thomai ishte i zgjuar.Po nuk kapa majt i thash,nj dit do t vras veten si Majakovsi.Kur u inagurua Avni Rustemit,busti i tij,K.Rama m tha si t duket busti,kjo pyetje ishte e fshehur pr t gjetur mendimin tim.Ky m plqen i thash,se ka gjetur pozicionim sht njsoj si njerzit n lvizje.Aty ai e nxori t fshehtn tij.Agron me dhimbje e kemi firmosur ikjen tnde nga Instituti.
T gjith ikin un mbeten n qytetin tim
Ikja sht nj fenomen, q ka shoqruar tranzicionet.Shum nga artistt, q bn shkolln e pikturs vlonjate kan ikur nga qyteti n Tiran,ose prtej detit.Un kam mbetur ktu n qytetin tim.Artistt vijn me pakic dhe duhen t trajtohen,artisti sht si qelqi,q thyhet.Ka mbetur me mua edhe Arben Meksi q bn karikatura.
Aty nga viti 73 i bra kt bised Th.Thomait,kur nis koha e nj far liberalizimit t artit.Prse nuk lindm n Franc.Talentet slindin vetm n Franc,tha ai.Qyteti im detar m trheq se ka dy veori,malin q sht pika e Llogarait dhe deti nj hapsir ku shfaqet pasqyra.Pr artin e pikturs n kt qytet.Ka nj fenomen t uditshm Pseudopiktort, bjn me kompjuter piktura dhe nj cik boj ,i shesin si vepra origjinale.Fenomeni i dyt sht nj galeri arti n Vlor,q gjith ditn rri e kyur.Nj piktor q erdhi nga jasht m pyeti pr ta vizituar dhe pr t mos e kuptuar turisti i thash se sht n rikosntruksion.Un ktu ndjej ngrohtsi.Un,shprehet Dine rri me karriocier,ministra,shofer,intelektual.Nj gj e till ka ngjar edhe kur m dekoruan me Naim Frashrin.M zbritn nga karroca m futn nj b dhe m shpun tek pallati i kulturs.Cfar kam
u thash.Sdi gj,ti m than.Jo u thash.Tallesh,apo pr nder q sdi gj.Epo ti qofsh,do t dekorohesh, me cmimin Naim Frashrin,sbashku me mua ishin edhe disa artist nga qyteti.U mblodhn dhe shkuam tek turizmi vum nga 20 a 30 lek dhe bm nj dark.Tani shprehet Dine,po bj grimn e njw artisti kinemaje te shquar.