T Fuqishmit dhe i Plotfuqishmi; pmbledhje dhe persiatje
Para nj jave nj kolegu im dhe un ishim t ftuar n ceremonin e promovimit t librit "T Fuqishmit dhe i Plotfuqishmi" (The Mighty and The Almighty) nga Madeleine Albright, ish-sekretare e shtetit e SH.B.A. Ceremonia filloi me nj fjal prej rreth 30 minuta nga Zj. Albright mbi temat e trajtuara n libr dhe relevancn e tyre mbi gjendjen aktuale, kryesisht mbi pozicionin e SH.B.A. n Lindjen e Mesme dhe vijoi me firmosjen e librave t bler nga pjesmarrsit (rreth 600) nga Zj. Albright. Si ndodh rndom me anetart e administrats Clinton, shfaqjet e saj n publik jan nj "show" suksesi n komunikimin me masat (le ta quajm Al Gore nj "sukses t von"), dhe kjo e fundit nuk i zhgnjeu pritjet. Stili i fjals s Zj. Albright ishte nj sintez e t kaluars s saj prej lideri, e njohuris mbi diplomacin amerikane dhe e elokuencs akademike n trajtimin e cshtjeve (antaret e administrates Clinton lexonin (!)), t gjitha t prmbledhura dhe t prcjella me hir dhe lirshmri komunikimi.
Libri fokusohet mbi nevojn pr nj ndryshim n metodologjin e diplomacis amerikane dhe m gjer, asaj ndrkombtare. Albright rrfen se si, pr Departamentin e Shtetit, t dominuar pr nj koh t gjat nga realistet, feja prbnte nj komplikim t panevojshm. E thn ndryshe, motoja ishte: "cshtjet q trajtojm jan mjaftueshm t komplikuara, le ta mbajm Zotin larg q t mos bhen t pazgjidhshme". Ergo, tendenca pr t reduktuar cdo problem n nj ekuacion me sa me pak ndryshore. Dhe gjat lufts s ftoht kjo ishte e mundur, n fakt e preferueshme. Detyra ishte e thjesht, t prmbajm dhe kufizojm influencn e Bashkimit Sovjetik. Por me realiz imin me sukses t detyrs dhe shprbrjes s B.S. n vitet 90' peisazhi ndrkombtar ndryshoi rrnjsisht, dhe ndryshimi nuk ishte pr m mir. Konfliktet nderetnike u shumuan si krpudhat pas shiut dhe feja ishte ndr faktort motivues, n mos shkaktues, n shumicn e tyre. Interesante sht q autor t tjer fajsojn reduksionizmin amerikan dhe pragmatizmin e doktrins Kissinger pr nj sr konfliktesh aktuale, tez q Albright, pritshm, kalon pa e prmendur. Gjithsesi, pas shprbrjes s B.S., Departamenti i Shtetit filloi t ndryshonte fokusin dhe t artikulonte qndrime t tipit "derisa sht pjes e problemit, feja duhet t jet edhe pjes e zgjidhjes". Ardhja e Albright n majat e diplomacis amerikane prkon me (dhe ndoshta ka ndikuar n) kt ndryshim fokusi, dhe ajo vet shkruan se, ndrkohe q mbajtja e fes jasht politiks sht domosdoshmri, pretendimi pr ta eliminuar krejtsisht nga jeta publike sht absurd edhe n kontekstin amerikan, jo me kur bhet fjal pr vendet n zhivillim, nga Lindja e Mesme deri n subkontinentin Indian. Tema prmbledhse e librit esht nj thirrje pr nj njohje m t mir t historis dhe implikimeve politike t feve, sekteve dhe nuancave fetare dhe prfshirjen e ksaj njohurie n analizat dhe vendimmarrjen diplomatike, q mund t prcaktohet gjithashtu si thirrje ndaj realpolitiks pr t marr parasysh realitetin e ri. Pra, n thelb, nj thirrje pr politika m t informuara dhe t ndricuara.Dhe ndrkoh q kjo n vetvete nuk sht ndonje ide tmerrsisht novatore, ideja e prfshirjes strukturore t diplomacis s bazuar mbi fen (faith-based diplomacy) si element komplementar ndaj metodologjis aktuale sht e fresket dhe e mirpritur. Dhe fakti q propozuesja sht nj ish-kryediplomate e bn akoma me interesante; Ameriks studiuesit e feve nuk i mungojn, cfar i ka munguar s voni ka qen vullneti pr ta internalizuar ekspertizn e tyre ne vendimarrje. Akoma m trheqs sht fakti q nj iniciativ e till vjen nga nj ikon e kampit demokrat q, me prjashtimet e rastit (lexo Jimmy Carter), sht thellsisht sekularist dhe i shmanget marrdhnieve me fen. Dhe kur Albright thote "diplomaci e bazuar mbi fene", nuk ma merr mendja se e ka fjaln pr ndikimin e kampit evangjelist mbi politikat e administrats Bush II.
Kuptohet, situata aktuale i jep librit t Albright kontekstin pikant, t domosdoshm pr suksesin komercial t tij. Veprimet e administrats Bush II, sidomos lufta n Irak, jan nj tregues i qart i mosmarrjes parasysh t opinionit te ekspertve, dhe jo vetm t ekspertve mbi fen. Nj njohs i mir i historis i mozaikut sektar t Irakut do kishte mendjen e ftoht t parashikont nj lufte civile eminente si pasoje e anarkis dhe vakuumit t krijuar nga rrzimi i Saddam Hussein, aq m tepr pas prvojs s Libanit, ku rreth 25 vjet m par u shpalos i njjti skenar. Dhe ekspert t till kishte. Dhe foln. Nuk u degjuan. Pasojat nuk kan nevoj pr prshkrim. E vetmja shpres q mbetet, pr rajonin dhe botn, sht q administrata e ardhshme t ket m tepr njerz q mendojn si Albright. Dhe kjo mavri bot nuk ofron shum siguri, por nj administrat eventuale demokrate (pak rndsi ka nse Obama ose Clinton) do te ishte shum afr linjs s saj t arsyetimit.
Pr pak harrova, libri n trsi sht simpatik, i lexueshm dhe t jep nj dritare interesante mbi procesin e vendimmarrjes n diplomacin amerikane. Kta qerratenj demokrat din jo vetm t lexojn, po dhe t shkruajne.
Libri fokusohet mbi nevojn pr nj ndryshim n metodologjin e diplomacis amerikane dhe m gjer, asaj ndrkombtare. Albright rrfen se si, pr Departamentin e Shtetit, t dominuar pr nj koh t gjat nga realistet, feja prbnte nj komplikim t panevojshm. E thn ndryshe, motoja ishte: "cshtjet q trajtojm jan mjaftueshm t komplikuara, le ta mbajm Zotin larg q t mos bhen t pazgjidhshme". Ergo, tendenca pr t reduktuar cdo problem n nj ekuacion me sa me pak ndryshore. Dhe gjat lufts s ftoht kjo ishte e mundur, n fakt e preferueshme. Detyra ishte e thjesht, t prmbajm dhe kufizojm influencn e Bashkimit Sovjetik. Por me realiz imin me sukses t detyrs dhe shprbrjes s B.S. n vitet 90' peisazhi ndrkombtar ndryshoi rrnjsisht, dhe ndryshimi nuk ishte pr m mir. Konfliktet nderetnike u shumuan si krpudhat pas shiut dhe feja ishte ndr faktort motivues, n mos shkaktues, n shumicn e tyre. Interesante sht q autor t tjer fajsojn reduksionizmin amerikan dhe pragmatizmin e doktrins Kissinger pr nj sr konfliktesh aktuale, tez q Albright, pritshm, kalon pa e prmendur. Gjithsesi, pas shprbrjes s B.S., Departamenti i Shtetit filloi t ndryshonte fokusin dhe t artikulonte qndrime t tipit "derisa sht pjes e problemit, feja duhet t jet edhe pjes e zgjidhjes". Ardhja e Albright n majat e diplomacis amerikane prkon me (dhe ndoshta ka ndikuar n) kt ndryshim fokusi, dhe ajo vet shkruan se, ndrkohe q mbajtja e fes jasht politiks sht domosdoshmri, pretendimi pr ta eliminuar krejtsisht nga jeta publike sht absurd edhe n kontekstin amerikan, jo me kur bhet fjal pr vendet n zhivillim, nga Lindja e Mesme deri n subkontinentin Indian. Tema prmbledhse e librit esht nj thirrje pr nj njohje m t mir t historis dhe implikimeve politike t feve, sekteve dhe nuancave fetare dhe prfshirjen e ksaj njohurie n analizat dhe vendimmarrjen diplomatike, q mund t prcaktohet gjithashtu si thirrje ndaj realpolitiks pr t marr parasysh realitetin e ri. Pra, n thelb, nj thirrje pr politika m t informuara dhe t ndricuara.Dhe ndrkoh q kjo n vetvete nuk sht ndonje ide tmerrsisht novatore, ideja e prfshirjes strukturore t diplomacis s bazuar mbi fen (faith-based diplomacy) si element komplementar ndaj metodologjis aktuale sht e fresket dhe e mirpritur. Dhe fakti q propozuesja sht nj ish-kryediplomate e bn akoma me interesante; Ameriks studiuesit e feve nuk i mungojn, cfar i ka munguar s voni ka qen vullneti pr ta internalizuar ekspertizn e tyre ne vendimarrje. Akoma m trheqs sht fakti q nj iniciativ e till vjen nga nj ikon e kampit demokrat q, me prjashtimet e rastit (lexo Jimmy Carter), sht thellsisht sekularist dhe i shmanget marrdhnieve me fen. Dhe kur Albright thote "diplomaci e bazuar mbi fene", nuk ma merr mendja se e ka fjaln pr ndikimin e kampit evangjelist mbi politikat e administrats Bush II.
Kuptohet, situata aktuale i jep librit t Albright kontekstin pikant, t domosdoshm pr suksesin komercial t tij. Veprimet e administrats Bush II, sidomos lufta n Irak, jan nj tregues i qart i mosmarrjes parasysh t opinionit te ekspertve, dhe jo vetm t ekspertve mbi fen. Nj njohs i mir i historis i mozaikut sektar t Irakut do kishte mendjen e ftoht t parashikont nj lufte civile eminente si pasoje e anarkis dhe vakuumit t krijuar nga rrzimi i Saddam Hussein, aq m tepr pas prvojs s Libanit, ku rreth 25 vjet m par u shpalos i njjti skenar. Dhe ekspert t till kishte. Dhe foln. Nuk u degjuan. Pasojat nuk kan nevoj pr prshkrim. E vetmja shpres q mbetet, pr rajonin dhe botn, sht q administrata e ardhshme t ket m tepr njerz q mendojn si Albright. Dhe kjo mavri bot nuk ofron shum siguri, por nj administrat eventuale demokrate (pak rndsi ka nse Obama ose Clinton) do te ishte shum afr linjs s saj t arsyetimit.
Pr pak harrova, libri n trsi sht simpatik, i lexueshm dhe t jep nj dritare interesante mbi procesin e vendimmarrjes n diplomacin amerikane. Kta qerratenj demokrat din jo vetm t lexojn, po dhe t shkruajne.