T rrfesh botn e fmijve
Prballja me publikun sht gjithnj nj sforco q duhet ta bj me veten. M shum se t flas, i plqen t shkruaj. Leena Lander, shkrimtarja finlandeze e lindur m 1955 po njeh suksesin e saj n shum vende t bots. "Un jam shum e ndrojtur. Kam frik t flas para njerzve. Nj nga motivet q m ka shtyr ti shkruaj historit sht prpjekja pr t kuptuar se far ndodhte prtej asaj q nuk mundesha dot ta shprehja me fjal". Nj pjes e mir e librave t saj i kushtohen fmijve. N rreshtat e saj nuk ka thjesht kthime nostalgjike n koht e fmijris. N trupat imcak, thuajse t pafajshm, shtypjet e ambientit thuajse projektojn qenien e tyre n t ardhmen. "Shtpia e fluturave t zeza", i sjell n shqip nga "Dituria" i kushtohet pikrisht fmijve. Eksperienca personale e ndihmon, por gjithsesi shkrimtarja bn dallimin. "Ka nj diferenc t madhe mes t qenit fmij i kohve t sotme dhe fmij n vitet 50-60. Atkoh Finlanda ishte nj vend shum i varfr, kishim humbur luftn, duhet ti paguanim nj borxh Rusis dhe ndjenja kombtare ishte me t vrtet n limite. Pastaj Presidenti Kekkonen u prpoq ta ndryshonte kt gjendje. Na u desh t punonim fort e t pasuronim vendin. T rriteshe do t thoshte t fitoje pavarsi ekonomike, t blije nj shtpi dhe makin. Nuk menduam asnjher pr emocionet. Gjithka lidhej me parat. Edhe shtpit e edukimit synonin q tu impononin fmijve iden se vetm paraja mund tua jepte pavarsin. Un kam jetuar n nj shtpi t till. Babai im ishte drejtor i njrs prej tyre", shkruan Lander. Libri i saj, "Shtpia e fluturave t zeza" vendoset n nj ambient t till. I vogli Juan drgohet n nj shtpi edukimi. Botn e pastr t nj fmije e ndrydhin q n fillim idet fikse t nj idealisti q mendon se disiplina e hekurt sht mnyra e duhur pr t "prodhuar" njerz t mir. Shkrimtarja duket se i njeh mir pasojat e nj fmijrie t mohuar apo t dhunuar. Sipas saj, filli q e ndan nj shkrimtar nga nj kriminel sht shum i holl. "Nse nuk je i lumtur, mund t bhesh nj shkrimtar i mir, por nse je tejet i trishtuar, mund t bhesh nj kriminel. Shumica e fmijve t shtpis s edukimit kishin pasur nj fmijri t tmerrshme dhe prjetonin t tjera eksperienca t vshtira n kto ambiente ku transferoheshin. Ndonse t gjymtuar emocionalisht, nj pjes e tyre arrinin tia dilnin n jet. Ndrsa pjesa m e madhe prfundonin t alkoolizuar ose n botn e krimit. Nuk sht e leht t jesh fmij n nj vend kaq t izoluar. Je nj i huaj n do vend, askush nuk do t luaj me ty sepse banon "atje". Kjo ka qen eksperienca ime n fmijri". N fakt shkrimtarja nuk ka
nj jet trsisht n shtpin e edukimit. Jo t paktn pr shkak t familjes, por t t atit q puna e kishte lidhur me kto institucione. Gjithsesi i njohu nga afr ditt e atyre fmijve, tmerret e tyre. "I dgjoja q qanin natn. Ndodhte shpesh q disa fmij t torturoheshin nga t tjer t asaj shtpie dhe pastaj ndshkoheshin: n at koh ekzistonin ende ndshkimet trupore. Fillova t shkruaja pr ti shptuar realitetit prreth dhe vetes pr ta kuptuar m mir at situat. T kuptoja at q ishte e drejt dhe e gabuar. Un jam rritur n nj ambient shum fetar. Familja ime i prkiste kishs Pentecostale. Libri i par q kam lexuar dhe e kam msuar thuajse prmendsh ka qen Bibla. T dieln e kaloja n shkolln e katekizmit. Na msonin se ishte mkati dhe na thoshin se kush mkaton digjet n Ferr. I dgjoja kto gjra n moshn q edhe i besoja. Sot nuk jam m besimtare dhe n librat e mi jam prpjekur t lirohem nga kto ide dhe ta zbuloj vet se far sht e mir e far e keqe. E keqja m e madhe q u shkaktohet fmijve nga nj edukim i till sht lidhja e mkatit me dashurin dhe seksualitetin. Mund t isha 7 ose 8 vjee, kur sipas zakonit duhet t shkoje n saun dhe kasollja ishte larg. Duhet t dilje edhe n nj stuhi bore, n errsir dhe un mbaja gjithnj me vete nj kukull q m jepte kuraj e m bnte shoqri. Nj her e humba dhe nuk e gjeta dot deri pranvern e ardhshme. Dikush e kishte gjetur dhe kukulla kishte nj t ar mes kmbve. Ai q e kishte gjetur e kishte ar dhe shum fmij u ndshkuan pr kt. Vazhdoja t kisha makthe pr kt kukull q qante n bor dhe u lirova vetm duke shkruar kt libr. Ky sht dhunim i pafajsis, nga ideja q prmes seksit vijn gjith t kqijat". Por fluturat e saj e kan nj simbolik. Ato ndryshojn ngjyr sa her q n ambient ka ndotje helmesh. Simbolikisht t till jan edhe njerzit. Ata ndryshojn nga ajri i bots q thithin. /gazetashqip/
nj jet trsisht n shtpin e edukimit. Jo t paktn pr shkak t familjes, por t t atit q puna e kishte lidhur me kto institucione. Gjithsesi i njohu nga afr ditt e atyre fmijve, tmerret e tyre. "I dgjoja q qanin natn. Ndodhte shpesh q disa fmij t torturoheshin nga t tjer t asaj shtpie dhe pastaj ndshkoheshin: n at koh ekzistonin ende ndshkimet trupore. Fillova t shkruaja pr ti shptuar realitetit prreth dhe vetes pr ta kuptuar m mir at situat. T kuptoja at q ishte e drejt dhe e gabuar. Un jam rritur n nj ambient shum fetar. Familja ime i prkiste kishs Pentecostale. Libri i par q kam lexuar dhe e kam msuar thuajse prmendsh ka qen Bibla. T dieln e kaloja n shkolln e katekizmit. Na msonin se ishte mkati dhe na thoshin se kush mkaton digjet n Ferr. I dgjoja kto gjra n moshn q edhe i besoja. Sot nuk jam m besimtare dhe n librat e mi jam prpjekur t lirohem nga kto ide dhe ta zbuloj vet se far sht e mir e far e keqe. E keqja m e madhe q u shkaktohet fmijve nga nj edukim i till sht lidhja e mkatit me dashurin dhe seksualitetin. Mund t isha 7 ose 8 vjee, kur sipas zakonit duhet t shkoje n saun dhe kasollja ishte larg. Duhet t dilje edhe n nj stuhi bore, n errsir dhe un mbaja gjithnj me vete nj kukull q m jepte kuraj e m bnte shoqri. Nj her e humba dhe nuk e gjeta dot deri pranvern e ardhshme. Dikush e kishte gjetur dhe kukulla kishte nj t ar mes kmbve. Ai q e kishte gjetur e kishte ar dhe shum fmij u ndshkuan pr kt. Vazhdoja t kisha makthe pr kt kukull q qante n bor dhe u lirova vetm duke shkruar kt libr. Ky sht dhunim i pafajsis, nga ideja q prmes seksit vijn gjith t kqijat". Por fluturat e saj e kan nj simbolik. Ato ndryshojn ngjyr sa her q n ambient ka ndotje helmesh. Simbolikisht t till jan edhe njerzit. Ata ndryshojn nga ajri i bots q thithin. /gazetashqip/