Tigrit estonez i bien fuqite para futjes se euros
Estonia Letonia dhe Lituania tri republikat e vogla baltike jane zhvilluar me vrull qe prej fundit te viteve 90. Kuota te rritjes vjetore qe arrijne deri ne dymbedhjete perqind u bene thuajse te zakonshme ne shtetet e karakterizuara shpesh si shtete tiger. Si vend model konsiderohej para se gjithash vendi me i vogel i tre shteteve balltike i cili per shkak te entuziazmit karakteristik per tekniken shpesh thirret E-Stonia. Tani E-Stonia eshte i pari nder vendet balltike qe me 1 janar 2011 do te fuse ne perdorim euron. Por ne kete vend nuk ndihet atmosfere gezimi sepse vitet e bumit ekonomik tashme jane lene pas.
Mjet pagese i pranuar
Te Marina Wolkowa euroja ka mberritur prej kohesh. Gruaja ulet mbi nje stol te vogel pas vendit te shitjes ne stacionin e trenave te Talinit dhe pret klientet.
Bildunterschrift Qender moderne tregtare ne Talin
Nje kg tranguj estoneze per shembull Marina i shet per 25 krona tek tabela e cmimit ajo ka shkruar edhe shumen e monedhes se ardhshme 1 euro e 60. Qe prej nje viti ajo eshte e detyruar qe cmimet e mallrave ti shenoje edhe ne euro. Por euroja nuk na ndihmon ajo vetem i ngre cmimet mendon ajo.
Me nderrimin e viteve megjithate 13 milione estonezeve do tu duhet te ndahen nga krona e tyre e cila per gati 20 vjet rresht ka qene edhe nje simbol per pavaresine e fituar me ne fund pas shperberjes se Bashkimit Sovjetik. Qe prej atehere Estonia e entuziazmuar pas teknikes perjetoi nje bum ekonomik te rralle. Ky vend e kaloi me shpejt se te tjeret gjithe qarkullimin e parave ne kompjutera administrata u pershtat me internetin. Ketyre iu shtuan reforma neoliberale tregu me te ashtuquajturen Flat Tax ne Estoni vlen nje norme tatimore e njesuar mbi te ardhurat prej 22 perqind.
Bildunterschrift Groszligansicht des Bildes mit der Bildunterschrift Punetor estonez ne nje fabrike bumi ekonomik ka kaluar nderkohe
Deficit i ulet
Por kriza globale beri qe ti pakesohen fuqite edhe tigrit estonez ne vitin 2009 ekonomia pati nje renie prej 13 perqind. Qe Estonia megjithate do te behet pjese e zones se euros ka te beje me deficitin e ulet buxhetor qe edhe ne vitet e shkuara ka qene vazhdimisht nen kufirin e Mastrihtit prej tre perqind. Vec kesaj krona qe prej vitit 2004 orientohet tek kursi i euros. Nderrimi i monedhes ka qene ne kete kuader me teper nje efekt psikologjik thekson presidenti i Estonise Toomas Hendrik Ilves. Euroja krijon nje pamje me te diferencuar.
Ne fakt Letonine e kercenoi ne vitin 2009 pa kredite miliardeshe te FMN dhe te BE falimentimi shteteror. Edhe instituti me i madh financiar letonez Banka Parex shpetoi vetem permes shtetezimit nga falimentimi i sigurte.
Bildunterschrift Banka estoneze hispank. Ishte nje kohe kur bankat e vendit i dergonin aprovimet per kredi me sms
Te jetosh mbi mundesite e tua
Por edhe ne Estoni ka nderkohe probleme. Jo vetem shume njerez te zakonshem por edhe eksperte te pavarur financiare i vene nota kritike gjendjes ne Estoni. Edhe pa krizen globale do te kishte pasur probleme sepse njerezit thjesht jetuan mbi mundesite e tyre thote per shembull Rainer Kattel nga Universiteti Teknik i Talinit. Ne kohet e bumit ekonomik bankat i paten derguar aprovimet per kredi me sms shpesh pa e kontrolluar si duhet aftesine per pagim te njerezve. Ne parim gjendja ne Balltik nuk eshte shume me e ndryshme se ajo ne Greqi ose Spanje. Ne vertet nuk kemi keto borxhe te larta por aktualisht ne Estoni kemi 18 perqind te papune.
Se ne cdrejtim zhvillohet Estonia per kete eksperti i ekonomise eshte skeptik. Kriza nuk ka kaluar shume njerez do te vuajne per vite te tera nen barren e madhe te borxheve.
Autor Christoph Kersting/Auron Dodi
Redaktoi Lindita Arapi