Turqisë teza “Zero probleme me fqinjët” po i kthehet në problem

Ishte mirë për aq sa zgjati. E dizajnuar nga qeveria turke e zgjedhur së fundi në vitin 2002,  politika e vendit, “problemet zero me fqinjët” e ka ndihmuar atë të rritet në ligën e fuqive me ndikim rajonal. Qëllimi i politikës për të ndërtuar lidhje të forta ekonomike, politike dhe sociale me fqinjët e afërt të vendit, ndërsa është rënie varësia e saj ndaj Shteteve të Bashkuara – krijon një panoramë. Por Pranvera arabe ekspozoi dobësitë e politikës, dhe Turqia tani duhet të kërkojë një parim udhëheqës të ri për angazhimin rajonal. Deri në fillimin e kryengritjeve arabe, “zero probleme me fqinjët” do të thotë zero probleme me regjimet e themeluara autokratike në Lindjen e Mesme. Por, kur opozita politike arabe filloi të marrë hov këtë vit, qeveria e kryeministrit Rexhep Tajip Erdogan u përball me një zgjedhje të pashmangshme: nëse do të mbajë politikën e tij të angazhimit me liderët autoritarë  arabë apo të pranojë se qytetarët e vendeve të tyre nuk kanë “probleme zero”. Revolta në Libi ishte kushti për sfidën e parë konkrete të  politikës së Turqisë. Edhe pse partnerët perëndimorë të Turqisë u thyen shpejt me udhëheqësin e Libisë Muamar el-Gedafi në mbështetje të opozitës, parimi “zero probleme” diktoi që qeveria turke mbajti marrëdhënie me regjimin e vjetër. Më pas fillimisht mbajti një qëndrim neutral, por së shpejti Turqia e kuptoi se pavendosmëria e saj kishte dëmtuar imazhin e saj. Turqia u përball në këtë mënyrë me një konflikt themelor midis politikës së saj të angazhimit jo-kritik me krerët politik rajonal dhe domosdoshmërinë për të mbështetur aspiratat demokratike të popullit të Libisë. Përfundimisht, qeveria vendosi të mbështeste  këtë të fundit mbi të mëparshmin, duke i dhënë fund në mënyrë efektive politikës së saj “zero probleme me fqinjët”.
Turqia u bë anëtare e fundit e NATO-s për t’u dhënë mbështetjen e saj rebelëve libianë. Në shumë mënyra, Siria ishte një poster i politikës “zero probleme me fqinjët”. Por kriza siriane u bë një tjetër gozhdë në arkivolin e politikës rajonale të Turqisë. Në fund të 1990-s, Siria dhe Turqia ishin në prag të luftës, për shkak se Siria mbështeste terrorizmin e kurdëve. Por të dy qeveritë i ndreqën marrëdhëniet e tyre, madje menduan për krijimin e një tregu rajonal të përbashkët. Pra, kur protestat masive shpërthyen në Siri në janar, Turqia shpresonte në krijimin e një marrëdhënie besimi të ndërsjellë që me sa duket të dy vendet e kanë zhvilluar, duke e shtyre në mënyrë aktive presidentin sirian Bashar al-Asad drejt reformave demokratike. Të ballafaquar me intranzigjencën e Assad-it, gjithsesi, qeveria Erdogan tregoi se kishte mësuar nga përvoja e tij libiane: në këtë kohë, Turqia nuk hezitoi para se të kritikonte ashpër Assad. Në një largim të qartë nga politika e themeluar turke, Erdogan i vendosi sanksione të njëanshme Sirisë - aq më tepër për një vend të shquar që i ka dënuar në mënyrë tipike sanksionet. Në të vërtetë, më së fundmi në vitin e kaluar, Turqia votoi kundër sanksioneve të reja ndaj Iranit në Këshillin e Sigurimit të Kombeve të Bashkuara. Në të njëjtën kohë, retorika e qeverisë turke gjithashtu ndryshoi. Dhënia e mbështetjes së plotë për opozitën siriane, udhëheqësit e Turqisë filluan të ushtrojnë detyrën e vendit të tyre për të mbrojtur njerëzit e viktimizuar të Lindjen e Mesme. Pasojat e këtij ndryshim themelor në paraqitjen rajonale të Turqisë ka të ngjarë të jenë të thella. Pas të gjithave, opinioni i ri i Turqisë imponon këtë qëllim, për herë të parë në historinë e saj si republikë, në promovimin e parimeve demokratike në rajon. Një politikë më e zëshme turke për çështje që lidhen me liritë themelore dhe reformat demokratike në rajon kërkon domosdoshmërish një ndryshim në  marrëdhëniet e Turqisë me fqinjët e saj më progresivë. Në të vërtetë, në qoftë se agjenda e re e Turqisë është që të bëhet e besueshme, qeveria e Erdoganit nuk mund të vazhdojë të bëjë një sy qorr ndaj shkeljes të të drejtave të njeriut në Iranin fqinj, ku qeveria Erdogan ishte e para që përgëzoi Presidenti Mahmud Ahmadinexhad pas zgjedhjeve të njollosura të Iranit në vitin 2009. Një komponent po aq e rëndësishme të kredibilitetit të politikës së re do të jetë aftësia e Turqisë për të zgjidhur mangësitë e veta demokratike, veçanërisht në lidhje me lirinë e shprehjes, jo-ndërhyrje në media, dhe të drejtat e pakicave. Progresi në këto fusha do të jetë kritike për suksesin e politikës së jashtme të Turqisë në rendin e ditës. Roli gjeopolitik i Turqisë si një vend që është njëkohësisht europian dhe i Lindjes së Mesme është më komplekse se kurrë. Për një vend të tillë, nuk ka ekziston një gjë e tillë  "pa probleme." Në një mjedis që po riorganizohet në mënyrë të paparashikueshme nga zgjimi Arab, Turqia do të duhet të ripërcaktojë çfarë do të thotë të jetë një fqinj i mirë.
Sinan Ulgen është një dijetar në vizitë në Carnegie Europe dhe kryetari i EDAM me bazë në Stamboll. Shkrimi është botuar së pari në “Project-Syndicate. Com”