Universitetet dhe sfidat e cilsis
Nse dalim jasht problemeve ditore individuale dhe pyesim se kush sht problemi m i rndsishm pr ju , nj nga temat q do t radhtitej n trshen e par t problemeve jetsore ,pa tjetr, do t ishte arsimi. Kt pyetje,edhe kur tua bni drejtuesve t shtetit apo drejtuesve t institucioneve t tjera q drejton komunitetin ,prgjigja do t ishte e njjt,ajo nuk do t ndryshonte : Arsimimi. Mirpo, nj tem kaq e rndsishme ,a e z vendin e mjaftueshm n rndin e dits t drejtuesve dhe t planifikuesve t vendit ?.
Po! Ndryshimi ka filluar dhe t gjith teorikisht tani pranojn se arsimimi sht elementi kryesor i zhvillimit dhe civilizimit t shoqris. Prandaj kt vit, arsimi sht nj nga temat kryesore q diskutohet dhe trajtohet nga qeveria Berisha dhe nga opozita kryesore,Partia Socialiste.
Por,nga ana tjetr ,duhet pranuar se inspektimet,planifikimet dhe investimet n fushn e arsimit dhe t shkencs nuk jan n lartsin e nevojshme. Ky sht edhe shkaku q Kryeministri Berisha i ka dhn rndsi t madhe edhe rritjes s institucioneve t Arsimit t lart,jo publike,gj e cila shprehet n nj sr lejesh q ka dhn pr hapjen e veprimtaris universitare nga subjekte t ndryshme jo shtetrore.
Megjithat ,nse investimet shtetrore jan t pa mjaftueshme pr vshtirsit financiare q ka vendi,rritja e nivelit dhe standardeve msimore duhet t prbj objektin strategjik t Ministris s Arsimit dhe Shkencs.
Por shqetsim prbn fakti q n media problemet e arsimit,t shkencs,t edukimit,t msuesit,t nxnsit,t prindit,t pa punsis t t diplomuarve universitar dhe t nxnsve q nuk mund t hyjn n universitete trajtohen shume pak.
Mbrmjeve, kur shikojm lajmet kryesore apo diskutimet e ndryshme n televizionet tona, hasim shum pak analiza dhe komente n lidhje me zhvillimet dhe problemet q prballet arsimi dhe edukimi jon n rritje. Por,pr zhvillimin e nj vendi lokomotiva m e rndsishme sht arsimimi dhe edukimi i brezave.
Prandaj ,vendet e zhvilluara arsimit i japin shum prparsi. Nprmjet arsimit jan zhvilluar m me shpejtsi popujt dhe kombet Perndimore. Jan zhvilluar shkencat dhe teknologjia, ekonomia dhe financat. Tek ne, me mijra maturant hyjn n provimet shtetrore pr t fituar t drejtn e studimeve universitare. Por, shumica e tyre edhe pse kalojn testin,marrin pik t ulta.
Nj nga shkaqet e ktij prfundimi jan kushtet e pa mjaftueshme n infrastrukturn e shkollave; numri i madh i nxensve n klasa,krkesa e pa mjaftueshme e trupit pedagogjik,mungesa e msuesve t matematiks,fiziks,kimis dhe biologjis n zonat e thella rurale,mungesa e ambienteve t domosdoshme n shum fshatra ,bashkimi i klasave te ndryshme me nj msues,etj.
N fakultetin e komunikimit,gazetaris shpesh diskutohet :Media e drejton komunitetin,apo komuniteti e drejton median? Sipas meje,jan lexuesit dhe dgjuesit q na drejtojn neve. Por kdo q t pyesni jep prgjigje t kundrt.Pranaj media duhet ti kthehet me profesionalizm zhvillimeve dhe problemeve qe ka arsimi dhe edukimi n t gjitha nivelet kombtare.
Midis zhvillimit dhe burimeve finaciare q i jepen shkences s vndeve ekziston nje korelasjon i shklqyer. Sa m shum para t planifikuara,aq m shum shkenc. Qeveritart dhe politikant tan flasin shum pr vndin q duhet t zr arsimi i lart pr zhvillimin e shoqris,por nuk analizojn shkaqet e vrteta se prse asnj universitet publik apo jo publik nuk hyri midis 500 universiteteve m t mira t bots.
A u krkohen dhe kontrollohen rreptsisht standartet q duhet t plotsojn? A u ndajn burimet finaciare t mjaftueshme universiteteve publike ,a u jepet rndsi vlers s tyre dhe a sigurojn nj ambientt pa varur pr t zhvilluar shkencn?
Ose a nuk do t ishte m mir q TVSH-ja pr universitet jo publike ose t ishte simbolike ,ose t rihiqej fare dhe tu krkohej atyre q t investonin m shum n infrastrukturn shkencore?
Pr t mos vendosur n vshtirsi edhe Ministrin e Financve n lidhje me grumbullimin e taksave ,institucionet e arsimit t lart mund t hapen dhe funksionojn n kuadrin e fondacioneve arsimore,shum i aplikueshme ne vndet Perndimore.Pra prvojat pozitive jan t shumta.
Prpara se t hyjm n kt diskutim,le t shikojm universitetin e Jiao Tong n Shangaj t Kins dhe cili vnd ka realizuar radhitjen e universiteteve n 100-shen e par dhe sa lek shpenzon pr cdo student.
Numrat e par tregojn shpenzimet n dollar pr nj student,ndersa i dyti sht numri i universiteteve q hyjn n qindshen e par.SHBA harxhojn 24.370 $ pr nj student dhe kan 54 universitete,t cilat radhiten n qindshen e par t unuversiteteve m t mira t bots. Anglia harxhon 13.506 $ per student dhe ka 11 universitete, t cilat radhiten n qindshen e par, Japonia harxhon 12.326 $ pr student dhe ka 4 universitete q radhiten n qindshen e par.
Gjermania shpenzon 12.446 $ pr student dhe ka 6 universitete n qindshen e par, Kanadaja shpenzon 20.156 $ pr student dhe ka 4 universitete n kt radhitje, Suedia harxhon 15.946 $ dhe ka 4 universitete n qindshen e par, Franca harxhon 10.995 $ pr student dhe ka 3 universitete n qindshen e par, Australia harxhon 14.579 $ pr student dhe ka 3 universitete n qindshen e par t baots, Zvicra harxhon 21.734 $ pr student dhe ka 3 universitete n kt vlersim, Hollanda harxhon 13.883 $ pr student n vit dhe ka 2 universitete n qindshen e par t bots , Danimarka harxhon 14.959 $ pr nj student n vit dhe ka 2 universitete n kt vlersim, zraeli harxhon 10.999 $ me 1 universitet, Norvegjia 15.552 $ pr nj student me 1 universitet, Finlanda 12.285 $ pr student me 1 universitet, Rusia 3.421 $ pr student me 1 universitet.
Sic shikohet,n qindshen e universiteteve t para nuk kan hyr asnj universitet Kinez dhe Italian. As Brazilian , Spanjoll dhe Grek.Por n listn e 500 universiteteve te para Kina ka hyr me 30 universitete dhe Italia me 22. Turqia n vitin 2003 hyri me dy universitete, ndersa ne vitin 2007-2008 me nje universitet.
Un nuk mund ta di nse rektort e universiteteve tona analizojn shkaqet dhe shtrojn pyeyjen se prse asnj universitet shqiptar nuk mund t hyj n pes qindshen e par t bots. Mos prcaktimi mbi baza shkencore i shkaqeve t ksaj prapambetje t universiteteve nuk mund ta detyroj edhe qeverine e radhes pr nivelin e prcaktimit t t shpenzimeve q nvojiten.
Por nga ky studim nj gj trheq vmndjen. Sistemi universitar amerikan sht sistemi m i sukseshm,prandaj mbi 51% e universiteteve m t mira t bots jan t ktij vndi. Athere prse sistemi universiteteve tona sht I mbshtetur m shume tek ai Italian dhe disa vndeve t tjera Europiane q emrtohet Sistemi Bolonjs me sistemin 3+1 ose 3+2 dhe jo tek sistemi Amerikan 4 dhe 5 vjecar?
Por s bashku me kt problem madhor sht edhe niveli i diplomave universitare,diploma t cilat pothuajse nuk ekuivalohen n asnj vnd t bots.Kshtu prshmbl nj inxhinjer elektrik ose elektronik i diplomuar n Universitetin e Tiranes, n Kanada ose n Amerik nuk mund t punoj as teknik i mesm n kt fush.Prandaj un vazhdoj ti qndroj pikpamjes q kam parashtruar disa her n media:
Qeveria ,nprmjet Ministris s Arsimit dhe Shkencs duhet t realizoj sa m par kontrollin dhe vlersimin e nivelit arsimor n t gjitha universitetet publike dhe jo publike, ekperience q e prdori mjaft mir edhe Kosova.Zvarritja e ketij vlersimi ndrkombtar po i sjell pasoja seroize nivelit bashkkohor t arsimit t lart.
Realizimi i ketij kontrolli do t vndoste pikat mbi i pr nivelin dhe t ardhmen e cdo institucioni t arsimit t lart si dhe do t prcaktonte nivelin e diplomave n Shqipri.Diploma duhet t shpreh nivelin e cdo t diplomuari dhe nivelet e puns e t karriers qe aim und t bj.
Barazi,si n cdo fush tjetr,edhe n arsim nuk mund t ket.Diploma sht vler,e cila peshohet nga niveli programit,sasia e krediteve dhe gjuha e zhvilluar. Pra liberalizimi dhe masivizimi q po kalon arsimi i lart n Shqipri duhet t shoqrohet me plotsimin e standarteve bashkkohore,n t kundrt do t humbas vlera reale e diploms q sigurojn qytetart.Dhe vlera e diplomave prcakton edhe nivelin dhe ritmet e zhvillimit t vndit dhe shoqris.Kto jan t lidhura pa zgjidhshmrisht me njra tjetrn.
Pr kt duhet t ndrgjegjsohen t gjith qytetart e ktij vndi.Cilesia e universiteteve dhe niveli i diplomave t tyre ,sot duhet t prbjn sfidn e arsimit t lart,mbasi universitetet duhet t trajtohen si rezervatet e elits s kombit.
Po! Ndryshimi ka filluar dhe t gjith teorikisht tani pranojn se arsimimi sht elementi kryesor i zhvillimit dhe civilizimit t shoqris. Prandaj kt vit, arsimi sht nj nga temat kryesore q diskutohet dhe trajtohet nga qeveria Berisha dhe nga opozita kryesore,Partia Socialiste.
Por,nga ana tjetr ,duhet pranuar se inspektimet,planifikimet dhe investimet n fushn e arsimit dhe t shkencs nuk jan n lartsin e nevojshme. Ky sht edhe shkaku q Kryeministri Berisha i ka dhn rndsi t madhe edhe rritjes s institucioneve t Arsimit t lart,jo publike,gj e cila shprehet n nj sr lejesh q ka dhn pr hapjen e veprimtaris universitare nga subjekte t ndryshme jo shtetrore.
Megjithat ,nse investimet shtetrore jan t pa mjaftueshme pr vshtirsit financiare q ka vendi,rritja e nivelit dhe standardeve msimore duhet t prbj objektin strategjik t Ministris s Arsimit dhe Shkencs.
Por shqetsim prbn fakti q n media problemet e arsimit,t shkencs,t edukimit,t msuesit,t nxnsit,t prindit,t pa punsis t t diplomuarve universitar dhe t nxnsve q nuk mund t hyjn n universitete trajtohen shume pak.
Mbrmjeve, kur shikojm lajmet kryesore apo diskutimet e ndryshme n televizionet tona, hasim shum pak analiza dhe komente n lidhje me zhvillimet dhe problemet q prballet arsimi dhe edukimi jon n rritje. Por,pr zhvillimin e nj vendi lokomotiva m e rndsishme sht arsimimi dhe edukimi i brezave.
Prandaj ,vendet e zhvilluara arsimit i japin shum prparsi. Nprmjet arsimit jan zhvilluar m me shpejtsi popujt dhe kombet Perndimore. Jan zhvilluar shkencat dhe teknologjia, ekonomia dhe financat. Tek ne, me mijra maturant hyjn n provimet shtetrore pr t fituar t drejtn e studimeve universitare. Por, shumica e tyre edhe pse kalojn testin,marrin pik t ulta.
Nj nga shkaqet e ktij prfundimi jan kushtet e pa mjaftueshme n infrastrukturn e shkollave; numri i madh i nxensve n klasa,krkesa e pa mjaftueshme e trupit pedagogjik,mungesa e msuesve t matematiks,fiziks,kimis dhe biologjis n zonat e thella rurale,mungesa e ambienteve t domosdoshme n shum fshatra ,bashkimi i klasave te ndryshme me nj msues,etj.
N fakultetin e komunikimit,gazetaris shpesh diskutohet :Media e drejton komunitetin,apo komuniteti e drejton median? Sipas meje,jan lexuesit dhe dgjuesit q na drejtojn neve. Por kdo q t pyesni jep prgjigje t kundrt.Pranaj media duhet ti kthehet me profesionalizm zhvillimeve dhe problemeve qe ka arsimi dhe edukimi n t gjitha nivelet kombtare.
Midis zhvillimit dhe burimeve finaciare q i jepen shkences s vndeve ekziston nje korelasjon i shklqyer. Sa m shum para t planifikuara,aq m shum shkenc. Qeveritart dhe politikant tan flasin shum pr vndin q duhet t zr arsimi i lart pr zhvillimin e shoqris,por nuk analizojn shkaqet e vrteta se prse asnj universitet publik apo jo publik nuk hyri midis 500 universiteteve m t mira t bots.
A u krkohen dhe kontrollohen rreptsisht standartet q duhet t plotsojn? A u ndajn burimet finaciare t mjaftueshme universiteteve publike ,a u jepet rndsi vlers s tyre dhe a sigurojn nj ambientt pa varur pr t zhvilluar shkencn?
Ose a nuk do t ishte m mir q TVSH-ja pr universitet jo publike ose t ishte simbolike ,ose t rihiqej fare dhe tu krkohej atyre q t investonin m shum n infrastrukturn shkencore?
Pr t mos vendosur n vshtirsi edhe Ministrin e Financve n lidhje me grumbullimin e taksave ,institucionet e arsimit t lart mund t hapen dhe funksionojn n kuadrin e fondacioneve arsimore,shum i aplikueshme ne vndet Perndimore.Pra prvojat pozitive jan t shumta.
Prpara se t hyjm n kt diskutim,le t shikojm universitetin e Jiao Tong n Shangaj t Kins dhe cili vnd ka realizuar radhitjen e universiteteve n 100-shen e par dhe sa lek shpenzon pr cdo student.
Numrat e par tregojn shpenzimet n dollar pr nj student,ndersa i dyti sht numri i universiteteve q hyjn n qindshen e par.SHBA harxhojn 24.370 $ pr nj student dhe kan 54 universitete,t cilat radhiten n qindshen e par t unuversiteteve m t mira t bots. Anglia harxhon 13.506 $ per student dhe ka 11 universitete, t cilat radhiten n qindshen e par, Japonia harxhon 12.326 $ pr student dhe ka 4 universitete q radhiten n qindshen e par.
Gjermania shpenzon 12.446 $ pr student dhe ka 6 universitete n qindshen e par, Kanadaja shpenzon 20.156 $ pr student dhe ka 4 universitete n kt radhitje, Suedia harxhon 15.946 $ dhe ka 4 universitete n qindshen e par, Franca harxhon 10.995 $ pr student dhe ka 3 universitete n qindshen e par, Australia harxhon 14.579 $ pr student dhe ka 3 universitete n qindshen e par t baots, Zvicra harxhon 21.734 $ pr student dhe ka 3 universitete n kt vlersim, Hollanda harxhon 13.883 $ pr student n vit dhe ka 2 universitete n qindshen e par t bots , Danimarka harxhon 14.959 $ pr nj student n vit dhe ka 2 universitete n kt vlersim, zraeli harxhon 10.999 $ me 1 universitet, Norvegjia 15.552 $ pr nj student me 1 universitet, Finlanda 12.285 $ pr student me 1 universitet, Rusia 3.421 $ pr student me 1 universitet.
Sic shikohet,n qindshen e universiteteve t para nuk kan hyr asnj universitet Kinez dhe Italian. As Brazilian , Spanjoll dhe Grek.Por n listn e 500 universiteteve te para Kina ka hyr me 30 universitete dhe Italia me 22. Turqia n vitin 2003 hyri me dy universitete, ndersa ne vitin 2007-2008 me nje universitet.
Un nuk mund ta di nse rektort e universiteteve tona analizojn shkaqet dhe shtrojn pyeyjen se prse asnj universitet shqiptar nuk mund t hyj n pes qindshen e par t bots. Mos prcaktimi mbi baza shkencore i shkaqeve t ksaj prapambetje t universiteteve nuk mund ta detyroj edhe qeverine e radhes pr nivelin e prcaktimit t t shpenzimeve q nvojiten.
Por nga ky studim nj gj trheq vmndjen. Sistemi universitar amerikan sht sistemi m i sukseshm,prandaj mbi 51% e universiteteve m t mira t bots jan t ktij vndi. Athere prse sistemi universiteteve tona sht I mbshtetur m shume tek ai Italian dhe disa vndeve t tjera Europiane q emrtohet Sistemi Bolonjs me sistemin 3+1 ose 3+2 dhe jo tek sistemi Amerikan 4 dhe 5 vjecar?
Por s bashku me kt problem madhor sht edhe niveli i diplomave universitare,diploma t cilat pothuajse nuk ekuivalohen n asnj vnd t bots.Kshtu prshmbl nj inxhinjer elektrik ose elektronik i diplomuar n Universitetin e Tiranes, n Kanada ose n Amerik nuk mund t punoj as teknik i mesm n kt fush.Prandaj un vazhdoj ti qndroj pikpamjes q kam parashtruar disa her n media:
Qeveria ,nprmjet Ministris s Arsimit dhe Shkencs duhet t realizoj sa m par kontrollin dhe vlersimin e nivelit arsimor n t gjitha universitetet publike dhe jo publike, ekperience q e prdori mjaft mir edhe Kosova.Zvarritja e ketij vlersimi ndrkombtar po i sjell pasoja seroize nivelit bashkkohor t arsimit t lart.
Realizimi i ketij kontrolli do t vndoste pikat mbi i pr nivelin dhe t ardhmen e cdo institucioni t arsimit t lart si dhe do t prcaktonte nivelin e diplomave n Shqipri.Diploma duhet t shpreh nivelin e cdo t diplomuari dhe nivelet e puns e t karriers qe aim und t bj.
Barazi,si n cdo fush tjetr,edhe n arsim nuk mund t ket.Diploma sht vler,e cila peshohet nga niveli programit,sasia e krediteve dhe gjuha e zhvilluar. Pra liberalizimi dhe masivizimi q po kalon arsimi i lart n Shqipri duhet t shoqrohet me plotsimin e standarteve bashkkohore,n t kundrt do t humbas vlera reale e diploms q sigurojn qytetart.Dhe vlera e diplomave prcakton edhe nivelin dhe ritmet e zhvillimit t vndit dhe shoqris.Kto jan t lidhura pa zgjidhshmrisht me njra tjetrn.
Pr kt duhet t ndrgjegjsohen t gjith qytetart e ktij vndi.Cilesia e universiteteve dhe niveli i diplomave t tyre ,sot duhet t prbjn sfidn e arsimit t lart,mbasi universitetet duhet t trajtohen si rezervatet e elits s kombit.