Veshja antike

Qysh ne koherat antike e deri me sot veshja cilesohet si nje element mjafte primar estetik perfaqesues i karakterit te njeriut. Madje nese behet fjale per teater ose film veshja luan rolin e sherbyesit me identifikues kohor stilistik dhe personal. Menyra e veshjes eshte vetem nje karakteristike e njeriut dhe eshte njera nder tiparet kryesore te shoqerise. Akoma nuk dihet sakte se kur njerezimi filloi veshjen e pare mirepo sipas antropologeve te cilet besojne se si nevoje per tu mbrojtur nga te ftohtit te nxehtit etj. u perdor lekur e kafsheve.

Qysh ne koherat antike e deri me sot veshja cilesohet si nje element mjafte primar estetik perfaqesues i karakterit te njeriut. Madje nese behet fjale per teater ose film veshja luan rolin e sherbyesit me identifikues kohor stilistik dhe personal.

Menyra e veshjes eshte vetem nje karakteristike e njeriut dhe eshte njera nder tiparet kryesore te shoqerise. Akoma nuk dihet sakte se kur njerezimi filloi veshjen e pare mirepo sipas antropologeve te cilet besojne se si nevoje per tu mbrojtur nga te ftohtit te nxehtit etj. u perdor lekura e kafsheve. Kjo do te thote qe veshja eshte nje dukuri qe filloi te perdorej qysh ne koherat e hershme ne fillesat e para te jeteses se njeriut.

Se si ndikoi veshja e botes antike fuqishem ne teknologjite kohore popujt e asaj kohe nuk mund as ta imagjinonin.

Do marrim nje historik te shkurter te veshjes tek egjiptianet e lashte.

E dime qe Egjipti i Lashte u themelua rreth vitit 3100 p.e.s. Historia e tij ndahet ne tri periudha Mbreteria e Vjeter e Mesme dhe ajo e Re.

Kultura e Egjiptit eshte e lidhur me luginen e lumit Nil ku perreth gjenden shkretetirat e Libise Nubise dhe te Saharase.

Kemi veshjen e lehte te bere nga materiali lino. Linoja perfitohet me Li-ja peme e cila eshte rritur pergjate lumit Nil. Tek meshkujt veshja perbehej nga fundet te cilat ne Mbreterine e Vjeter ishin te shkurtra ndersa ne Mbreterine e Re ishin paksa me te gjata. Tek femrat perdorej nje copez e gjate e formes se drejte me nje ose dy lidhese ne supe. Ne Mbreterine e Re pesoi nje ndryshim forma e drejte ne pjesen e poshtme filloi te zgjerohej. Veshja tek fisniket ishte nga linoja transparente me e mire. Stilizimi ne veshje varej nga rangu shoqeror.

Veshja greko-romake

Tradicionalisht periudha antike greke filloi rreth vitit 776 p. e. r kur edhe filluan Lojerat e para Olimpike mirepo tani historianet e shumte mendojne qe nis nga viti 1000 p. e. r. Perfundon me vdekjen e Aleksanderit te Madh ne vitin 323 p. e. r. Kultura greke ndikoi fuqishem ne Perandorine Romake.

Sipas mendimit romak qyteti i Romes eshte gjetur ne vitin 753 p. e. r por per historianet moderne ishte viti 625 p. e. r. Qyteti i Romes njihte kater shtresa njerezore ku ndarja ne shtresa ishte shume e rendesishme per romaket.

Chitoni tunika klamisa dhe peplosi ishin elementet te cilat perdoreshin ne veshjen e Greqise antike.

Veshja romake perbehej nga tunika toga stola dhe palla.

Ne pergjithesi linoja dhe leshi ishin dy materiale te cilat perdoreshin ne kostumet antike greko-romake si dhe nje perqindje perzierjesh te fibrave natyrale sic eshte pambuku pastaj perdorej edhe mendafshi.

Disa nga karakteristikat e veshjeve antike

Ndalemi tek Dinastia e 18-te Epoka e Faraoneve. Kjo ishte koha e lulezimit te artit egjiptian ne te cilen skulptura u shnderrua ne dicka me te plote pikturat me artistike dhe te perpunuara si dhe pajisjet e shpikjet e civilizimit me te larmishme. Ne kete periudhe kemi edhe faraonin me te njohur i quajtur Tutankhamun. Emrat e monarkeve te dinastive jane marre nga dy monumente te rendesishme Tabela Abydos dhe Tabela Karnak.

Perdorimi i puplave dhe i pendes ishin elementet karakteristike tek veshja e faraoneve dhe mbretereshave. Nje tjeter element ishte edhe perdorimi i Nemes paruke me shirita i cili perdorej nga faraonet per mos zbulimin e flokeve te tyre nga njerezit e zakonshem dhe te varfrit.

Pershkrimi i shkurter i veshjes antike greke ne te gjitha elementet e veshjes kemi formen drejtkendore. Chitoni perdorej tek te dy gjinitetunika nga meshkujt peplosi tek femrat. Dallojme peplosin dorik dhe jonik. Ai dorik ishte 2 m per gjatesi si dhe 3 m ne gjeresi ndersa peplosi jonik 2 m i gjate dhe 4 m i gjere. Klamisa ndryshe quhej klamisa thesaliane e cila verehej tek meshkujt e asaj kohe.

Pershkrim i veshjes romake tunikatunika intimazinte perdorim edhe ketu e cila ishte elementi baze ne veshje. Kishte ngjyre te bardhe ose bezhe. Mbi te vishej stola e cila ne prerje ngjante me tuniken por nga materiali ishte me luksoze dhe shumengjyreshe e kuqeverdhe dhe blu. Ajo perfaqesonte dhe simbolizonte statusin social te femres e cila ne pergjithesi behej nga pambuku dhe leshi ndersa sa tek femrat e pasura verehej edhe mendafshi.

Palla ishte veshje tradicionale ne Romen e Lashte e veshur nga femrat e cila i ngjane nje shalli ne ditet e sotme. Toga elementi i duhur i veshjes tek meshkujt romake ishte e bardhe dhe vjollce. Vishej mbi tunike ishte nga leshi dhe konsiderohej si shenje e paqes.

Llojet e ndryshme te fibrave ishin karakteristike ne materialet e veshjes romake. Leshi perdorej me shume sepse merrej dhe pergatitej me lehte. Materiale te tjera te cilat perdoreshin ishin linoja dhe mendafshi. Kemi mendafshin e eger wild silk dhe mendafsh detisea silk te cilet importoheshin nga disa vende. Mendafsh deti ishte materiali i rralle luksoz me shkelqim te arte i cili pergatitej nga fijet e gjata te mendafshta ose byssus-i.

Materiali byssus eshte i ngjashem me materialin linose se bukur ku ne Egjiptin e Lashte ky material posacerisht linoja e bukur perdorej per mbeshtjelljen e mumieve.

Zbulimet arkeologjike nga vazot greke vune re qe materialet e perdorura romake ishin te ngjashme me ato te Greqise se Lashte perfshire procesin e perpunimit i cili permiresohej perpunim i linose dhe i leshit te cilat ishin te nje cilesie shume me superiore.