Zamputi ne uren e Lanes kush po e zhvat

Ne te dyja anet e ures se Lanes asaj ne Shallvare ne qender te kryeqytetit rralle njerez prekin librat e vjeter qe shiten me dite aty. Shumica e librave bie ere myk zbrazur kushedi ne cfare bibliotekash te provincave...

Ne te dyja anet e ures se Lanes asaj ne Shallvare ne qender te kryeqytetit rralle njerez prekin librat e vjeter qe shiten me dite aty. Ato bien ere myk zbrazur kushedi ne cfare bibliotekash te provincave njehere vula ishte Biblioteka e Shijakut nje here tjeter Biblioteka Fushe-Kruje. Dendur librat jane gjithe arkiva e komunizmit qofte libra letrare studime periodike per bujqesi blegtori semundje bimesh kafshesh shkence libra shkollore e universitare... te gjithe pershkohen nga filli i kuq i vijes se partise apo zhvillimi socialist partishmeria ne zhvillimin e vendit etj. Po kjo nuk eshte gje e re qe trotuaret e kryeqytetit cep me cep shesin bibliotekat e diktatures injektimi me i ndyre ideologjik qe i erdhi ketij vendi prej librit.

Prej muajsh sa here ne uren e Lanes ne qender te kryeqytetit dalin edhe libra madje disa rreshta librash te vjeter ne ngjyre gati si perfund te djegur ne gjuhe italiane kryesisht dhe ne shqip me nenshkrimin Injac Zamputi shto dhe vitin.

Ky bllok librash ka terhequr vemendjen per emrin e njohur studiuesi qe dokumentin historik mesjetar e sillte prej latinishtes dhe italishtes mesjetare vleresuar si gjuhe qe ishin arme e tij.

Librat e hedhur pothuaj pertoke te shumtat ne gjuhen italiane datimet shkojne nga viti 1942 deri vone ne thellesine e komunizmit. Letersia greke dhe latine e vitit 1942 ndersa shumica seriale librash ne gjuhen italiane mbajne vitet lsquo44 lsquo53 deri ne vitet lsquo70.

Ne faqe te pare shenohet emri mbiemri si dhe data kur ndoshta duhet te perkoje me diten e futjes se librit ne biblioteke. Me stilolaps te zi shpesh emrin e ka te shenuar dhe mbi kopertine. Librat jane relativisht te vjeter dhe shumicen e ze literatura italiane po ne kete gjuhe kryesisht letersi dhe histori letersie.

Burri qe vjen verdalle ai qe shet librat na thote se ato ia ka dhene nje historian qe jeton prane Fakultetit te Gjuheve te Huaja. E shohim me dyshim

Te pakten ata qe merren me librin prej kohesh e dine qe rrotull Lanes shiten librat e Injac Zamputit dhe jane hedhur ne gjueti Per te pasuruar biblioteken personale secili per vete behet fjale. Por askush nuk ka folur deri me sot per nje biblioteke te Zamputit cfare pasurie mund te kete pasur ajo.

Ne fillim te ketij viti Qendra e Studimeve Albanologjike organizoi per here te pare nje konference duke kujtuar 100-vjetorin e lindjes se Zamputit. Te gjithe referuesit qe mbajten fjalen zbulonin rrenjet e ketij transkriptuesi perkthyesi dhe furnizuesi me dokumente nga arkivat e Venedikut Vatikanit dhe Raguzes per historine shqiptare.

Eumlshte thene se gjithcka qe ka shkruar Zamputi qofte dhe me pseudonime eshte botuar por asnjehere ne permase te plote botimesh. Megjithate flitet per pasuri te pafund dokumentacionesh historike te botuar deri ne Luften e Dyte Boterore por dhe ne vitet lsquo50 kur ze fill puna e tij si historian duke botuar ne revista e buletine shkencore. Keshtu vleresohet historiani shqiptaro-italian qe hodhi drite mbi Mesjeten tone. Dje ne uren e Lanes po shitej dhe kjo pjese e historise te perfshire ne biblioteken e menduar te Zamputit si botimi i Regjistrit te Kadastres se Shkodres 1416-1417 veshur me kopertine te forte vishnje.

Edhe nje botim i vitit 1987 vellimi i pare me titull Dokumente per historine e Shqiperise te shek. XV. Vell. I 1400-1405 - shitej ne rruge duke qene si duket pjese e perfshire me librat e bibliotekes se Zamputit.

Pikerisht kete botim e ka vleresuar edhe historiani Luan Malltezi ku eshte shprehur Regjistri perben nje burim madhor per njohjen e krahines se Shkodres ne fillim te shek. XV. Ai ka te regjistruar te gjitha fshatrat e komunes se Shkodres emrat e banoreve te tyre sasine e detyrimeve tokat dhe vreshtat e komunes si doganat dhe peshkoret bashke me te ardhurat e tyre. Ndersa shtojme se botimet qe i dhane nje emer te madh Zamputit si historian jane sidomos dy vellimet me dokumente te titulluara Relacione mbi gjendjen e Shqiperise Veriore dhe te mesme ne shekullin XVII. Vell. I 1610-1634 Tirane 1963 dhe vell. II 1635-1651 Tirane 1965. Ky botim u perfshi ne kolanen Burime dhe materiale per historine e Shqiperise 3 qe kishte ndermarre Instituti i Historise dhe Gjuhesise i Universitetit Shteteror te Tiranes - ben te ditur Malltezi ne referencen qe ka mbajtur ne 100-vjetorin e lindjes se Zamputit.

Thuhet se doreshkrimet e Zamputit jane te shperndara midis Italise dhe Shqiperise. Ndersa per biblioteken si duket kjo qe shohim me dite te ura e Lanes nuk eshte thene asnjehere saktesisht se cfare pasurie ka pasur kur ketu ne Tirane eshte shkruar se ruhen vetem disa shenime te vogla ne shtepine e vajzes se tij. Kur u rikthye ne Itali Zamputi pati marre me vete mjaft doreshkrime te cilat thuhet se ia ka lene djalit te tij Jozefit.

Gjithe puna voluminoze ne fushe te albanologjise studimeve letrare deri me lsquo95 thuajse nuk eshte permendur Zamputi vit kur iu njoh per here te pare kontributi shkencor me dekoraten Punonjes i shquar i shkences dhe teknikes. Zamputi vdiq me lsquo98 ne Tivoli te Italise duke lene amanetin qe te prehej ne token shqiptare. Amaneti iu permbush por fati i librave te tij ashtu sikurse premtimi i botimit te plote te vepres ka mbetur rrugeve.

Kush e njeh kete emer nuk largohet lehte nga ura e Lanes pa blere librat me nenshkrimin Injac Zamputi. Dhe shitesi i rruges sikur tia dije vleren ca librave e sidomos atyre ne gjuhen italiane i ka vene stampen e verdhe me cmimin 1000 leke te reja. Eumlshte liber ne gjuhe te huaj - i percjell kuriozet.

Nje prej kokave te rralla te lindur ne kete vend Midhat Frasheri qe njihet jo vetem si politikan publicist studiues dhe albanolog por edhe si bibliotekar dhe bibliograf si njohes i shume gjuheve te huaja njeri me nje kulture mjaft te gjere bibliograf dhe bibliofil i pasionuar kishte grumbulluar mjaft libra te rralle dhe me karakter teresisht albanologjik qe trajtojne probleme te rendesishme per Shqiperine dhe shqiptaret historine prejardhjen dhe gjuhen e tyre marredheniet shqiptaro - greke ceshtjen e Epirit politiken e Fuqive te Medha ndaj ceshtjes shqiptare rolin e tyre ne percaktimin e kufijve te Shqiperise etj. - pra ky erudit qe la testamentin per te ngritur nje Institut Albanologjik me dhuraten e tij prej 40 mije librash ka thene Nje biblioteke seshte nje hambar ku grumbullohen volume si te linjtat ne nje arke. Biblioteka duhet te jete nje gje e gjalle qe rron qe do ushqyer qe do shikuar te jete ne kontakt me kendonjesit dhe te plotesoje nevojat e tyre. Me mire akoma te jete e zonja te zgjoje merakun e tyre ti udheheq nje ti shtyje ne studim. Tu jete e dobishme dhe keshilltare.

Nje ne konference shkencore te mbajtur ne 2007 midis dy bibliotekave asaj te Shqiperise dhe Kosove nje prej specialisteve te Bibliotekes Kombetare ne Tirane Violeta Viso ka folur per bibliotekat personale private duke dhene per here te pare nje raport per kete trashegimi kulturore duke thene Pavaresisht nga veshtiresite qe dalin evidentimi i bibliotekave private mbetet nje nga detyrat tona kryesore. Punen tone e kemi perqendruar ne bashkepunimin me specialiste te ndryshem me biblioteka si dhe ne kontaktet me persona private. E rendesishme eshte qe te identifikohen bibliotekat private vlerat e tyre...

Eumlshte histori me vete evidentimi apo rrojtja e bibliotekave personale si trashegimi e kulture kombetare. Keto vite shpesh e me shpesh gjen rrugeve te kryeqytetit libra me vula te rendesishme shkrimtaresh e studiuesish. Shperthimi i bibliotekave personale dhe shitja e tyre rrugeve se bashku me vjedhjen qe u jane bere ne vite bibliotekave te qyteteve nuk duket pune bukinistesh qe shesin antikuare a relikte te vjetra Atehere kur keta libra nuk shterojne rrugeve prej muajsh duhet te mendojne me dyshim se kush po e zhvat biblioteken personale te Zamputit