Zbulim i jashtëzakonshëm në Apoloni
Konsiderohet si zbulimi m i madh i 50 viteve t fundit, ndoshta edhe m i veanti prej zbulimeve n Mesdhe. Bhet fjal pr bustin e plot t nj atleti, q i prket periudhs romake, i cili u zbulua krejt rastsisht dje n Apoloni nga arkeologt e ekspedits shqiptaro-franceze. Sipas Marin Haxhimihalit, drejtorit t Zyrs s Administrimit dhe Koordinimit t Parkut Arkeologjik t Apolonis, kemi t bjm me nj ekzemplar t rrall. Punimi i bustit sht i nj niveli shum t lart artistik
Kush e ka thn se e premtja dhe data 13 jan dit tersi? Nuk ka qlluar aspak kshtu pr arkeologt e ekspedits shqiptaro-franceze n Apoloni. N vitin e dyt t ekspedits s tyre, arkeologt kan hasur n nj zbulim t jashtzakonshm. Krejt rastsisht, arkeologt kan gjetur bustin e nj atleti t epoks romake, gjendja e t cilit sht shum e mir. Pr her t par pas 50 vitesh, ndoshta q prej periudhs s ekspedits shqiptaro-ruse t viteve ‘50-‘60 nuk sht hasur n nj zbulim t ksaj natyre. Busti, i cili sht i plot dhe aspak i dmtuar, duket se sht ruajtur q n antikitet me kujdes t jashtzakonshm, pr t’i mbijetuar kohs. Marin Haxhimihali, drejtori i Zyrs s Administrimit dhe Koordinimit t Parkut Arkeologjik t Apolonis, tregon me entuziazm disa prej detajeve paraprake t ktij zbulimi, i cili sapo t nxirret, do t ruhet n kushte t larta sigurie n Muzeun e Apolonis.
Z. Haxhimihali, sapo keni zbuluar nj statuj, t ciln e konsideroni si nj gjetje t jashtzakonshme arkeologjike. far mund t tregoni m shum pr t?
Sot (dje), n ditn e katrt t ekspedits shqiptaro-franceze ktu n Apoloni krejt rastsisht, pran zons G, n ambientet e vils romake ku kjo ekspedit po grmon q prej dy vitesh, u gjet nj statuj e pazakont, shum e veant. Fjala sht pr nj statuj t ruajtur n gjendje shum t mir, e punuar n mermer t bardh. sht koka dhe busti i nj personi, pr t cilin arkeologt paraprakisht mendojn se sht nj atlet. Megjithat, sapo t nxirret krejtsisht, do t kryhet edhe nj studim i imtsishm i saj, sepse n kt moment q flas, statuja ende nuk sht nxjerr prej toks. Ajo sht lokalizuar dhe po pastrohet me kujdes i gjith terreni prreth. Sapo t nxirret, statuja do t vendoset n kushte t larta sigurie n muzeun e Apolonis.
Prse e konsideroni nj zbulim t pazakont?
Un theksoj se sht nj zbulim i till. Nuk mbahen mend zbulimet e fundit t ktyre prmasave. Ndoshta t fundit kan qen gjat ekspedits shqiptaro-ruse t viteve ‘50-‘60, kur jan gjetur disa statuja, por edhe ather shumica e tyre kan qen pa kok. Gjat zbulimit, nj koleg francez bnte shaka dhe thoshte: “Ka qen nj shenj e providencs q pikrisht t premten e dats 13 t gjejm nj statuj, e cila jo vetm n Shqipri, por edhe n t gjith Mesdheun, sht dika e veant”. Kur ta shihni do ta kuptoni se kemi t bjm me nj ekzemplar t rrall. Punimi i saj sht i nj niveli shum t lart artistik dhe ktu gjej rastin t’i kthehemi shkolls s famshme apoloniate t skulpturs, e cila ishte me fam n t gjith Mesdheun n antikitet. Me siguri q edhe kjo statuj sht nj produkt i ksaj shkolle, por kto jan vetm disa prshtypje paraprake. Nj proces i mirfillt studimi do t pasqyroj m me hollsi karakteristikat e saj.
Gjetja e ksaj statuje ishte fryt i bashkpunimit t suksesshm midis ekspedits shqiptaro-franceze dhe Zyrs s Administrimit dhe Koordinimit t Parkut Arkeologjik t Apolonis.
Pas ksaj a do t kaloj statuja n proces pastrimi e konservimi?
Nga kqyrja paraprake q ne i kemi
statujs na rezulton se ajo sht n gjendje shum t mir. sht ruajtur me kujdes dhe pothuajse nuk ka asnj grvishtje t vetme. Madje vendi ku u gjet dhe mnyra e mir e ruajtjes na bn t mendojm se sht vendosur aty posarisht q n antikitet pr t’u ruajtur. Nuk kemi t bjm me nj vend normal t ekspozimit t nj statuje. Ajo ishte vendosur n nj kanal q ndan n fakt dy vila, n nj qoshe t mbrojtur mir nga toka, n nj vend t nxeht, ndaj mund t themi se kjo ka
ruajtjen n kushte t mira t saj. Por natyrisht q statuja do t’i nnshtrohet t gjitha procedurave t pastrimit dhe t konservimit. Q tani ne kemi marr masat q ta zhvendosim n mnyr shum t kujdesshme, pr t mos shkaktuar asnj dmtim.
A mund t themi me prafrsi se cils periudh i prket statuja?
Paraprakisht mund t themi vetm q i prket periudhs romake, kjo pr sa i prket mnyrs s punimit. Flokt i ka jashtzakonisht t punuara mir, jan kaurrela dhe busti sht mjaft i zhvilluar, i punuar nga pjesa e gjoksit. Pikrisht kjo na bn t mendojm se mund t kemi t bjm me figurn e nj atleti t epoks romake. Gjithsesi ky nuk mund t cilsohet nj prfundim sepse sht vetm nj prshtypje e par. M von do t detajohet. Ne menjher i kemi nisur t dhnat n nj qendr t specializuar pr kulturn antike n Paris. Kemi nisur atje nj email me foto t statujs dhe presim nj prgjigje t specializuar para se t shprehemi zyrtarisht n lidhje me prkatsin e statujs.
A sht punuar edhe m par n t njjtn zon?
N kt zon sht punuar edhe m par. N kt sektor jan
pastrime por nuk sht zbritur n thellsi dhe tani me rastin e zgjerimit t kuadratit t grmimit, n mnyr krejt rastsore u gjet kjo statuj, ka na sjell n mend at postulatin e famshm q arkeologjia sht shkenca e misterit dhe atje ku ti nuk e pret, mund t dal nj zbulim krejt spektakolar si ky i s premtes s dats 13 gusht.