Zbulohet flamuri i luftës së Vlorës

Vetm rastsia na dha nj dhurat t muar: disa dit m par identifikuam flamurin q sht valvitur n Vlor m 2 shtator 1920, kur qyteti u lirua nga pushtimi italian. Ndodhi fare papritur. Po krkonim n Arkivin Qendror t Shtetit pr t gjetur dokumente, q ndoshta do t na onin pran zbulimit t flamurit t pavarsis. N fondin etnografik t Qendrs s Studimeve Albanologjike ruhen shum flamuj historik, sht si t thuash banka e thesareve t triumfeve kombtare. Pr nj gjysm shekulli kto thesare mbetn t harruar, enigmatik n at q fshihnin n vetvete. T rrije prpara tyre e t’i vshtroje, t lindte detyrimi pr t gjetur enigmn e tyre. Aq m tepr q prej kohe trashgohej nj thnie, se flamuri i pavarsis ndodhej n fondin etnografik. Na ngriti mendjen! A mund t’i rezistonte njeri n Shqipri ksaj thnieje? Ja pra prse iu vum puns pr t gjetur dokumente, q do ta prqasnin ndonj flamur me shenjtrin. Papritur gjetm nj shkres t vitit 1934, q Muzeu Kombtar ia drejtonte Ministris s Arsimit, ku ndr t tjera thuhej se ata kishin n ruajtje: “Nj flamur t mndafsht me theka t arta dhe me kravat t kuqe, q na u dorzua nga Mnistrija e Arsimit t 30n t Dimruarit 1932. Shnimet q kemi mbi t thon se ky flamur qe shtllitur n Vlor, ditn q qyteti u lirua nga ushtrija e huaj”. E prafruam menjher me nj flamur nga ata q kemi n ruajtje: t dhnat prputheshin. Flamuri sht i madh, dimensionet e tij jan: 143 X 118 cm. N mes sht qndisur nj shqiponj dykrenore, jo e zakont pr nga forma. Madje ka qen pikrisht kjo shqiponj me form t pandeshur m par, q i bnte edhe specialistt e heraldiks q t stepeshin n prcaktimet e tyre. Flamuri rrethohet nga thek t verdha, jo t arta si thuhet n at shkresn e ministris. Edhe plhura e kuqe nuk duket si e mndafsht, por prej ksantoceluloze, q sht taftaja, ose mndafshi artificial, megjithse analizat nuk i kemi
akoma. Flamuri ka edhe nj kravat t kuqe, edhe ajo me thek t verdha metalike, q vijn si spirale. sht flamur nga ata q mbaheshin n shkop, ku kapej me disa lidhse. Nga mbrapa ka nj etiket. Nga kjo etiket msojm q ky flamur sht prodhuar n Napoli nga firma “E. Citola & Figlio”, me adres: Via Davino 298-300. E kemi pasur n laborator. Kishte nevoj pr nj ndrhyrje urgjente, pr ta shptuar nga kalbja. Ka edhe disa dmtime, si shqyerje t vogla, t ardhura nga shprbrja e fillit. Natyrisht q do t duhet nj ndrhyrje e dyt, me themel, pr t thn q mbaruam pun me t. A nuk do t jet me vend q t themi ca fjal pr luftn e Vlors? U kuptua se Italia nuk donte t ikte me t mir. Ather deputett e Vlors n Kshillin Kombtar, Qazim Koculi dhe Spiro Koleka, ngritn mendjen pr luft. Qeveria e Tirans, me Kryeministr Sulejman Delvinn, bri sikur nuk i prkrahu, ndrkoh prgatiti situatn pr t prballuar luftn. N Vlor shkreptiu. Qeveria e Italis iu ankua qeveris s Tirans. Qeveria e Tirans e mohoi q t kishte lidhje me kryengritsit. Pse, si do t thoshte, se kishte? U krijua Komiteti i Mbrojtjes Kombtare. Qindra vullnetar u mblodhn n fshatin Beun. Tani kishte nj ushtri sa pr t’u dhn nj ultimatum italianve. Ia drguan gjeneralit Piaccentini: O ik me t mir deri m dat 4 qershor 1920, o e dim ne! Gjeneral Piaccentini kishte n Shqipri 20000 ushtar, e kushedi se sa anije lufte. Hajde, hajde, pyeste ai pr ultimatume! Mbrmjen e 5 qershorit, plasi. Deri von rrugs pr n Kuz Baba dhe n ullishtat e Vlors gjeje sa t duash gur varresh me emra italiansh me datlindje t ndryshme, por me vit t njjt vdekjeje, 1920. I kam par deri n vitin 1966. Kur kalonim andej, i lexonim duke kujtuar luftn e Vlors. M 9 qershor Piaccentini mori nga kryengritsit nj tjetr mesazh paturpsie, q t dorzonte qytetin pa luft. Pa luft? M 10 qershor ai deshi t’ua rregullonte qejfin, por... U detyrua t merrte peng qytetar t Vlors, edhe gra, e fmij. Masakra q u kanos, nuk ishte shaka. Komiteti i Mbrojtjes Kombtare i urdhroi kryengritsit q t trhiqeshin nga qyteti. Nami mori dhen. Nga e gjith Shqipria doln vullnetar, q shkuan n Vlor. Ndr trupat italiane ra malaria, q po i grinte. Po e keqja m e madhe po vinte nga Italia. Komunistt italian pengonin transportet, ushtart kundrshtonin t hipnin n vapor e t vinin n Shqipri. Kryeministri italian e pa se kt pun e hngri dreqi, ndaj u prpoq q t shptonte far t mundej. Ai drgoi n Tiran baronin Alioti, q nuk arriti t bnte gj. Lufta nuk po mbahej dot. M 17 korrik shprtheu prsri. Kryengritsit hyn n rrethinat e qytetit. Pa ’pa qeveria italiane dhe drgoi n Tiran nj tjetr negociator, kontin Manzoni. Kshtu, me baron dhe kontr u arrit nj marrveshje shptimi, q u nnshkrua m 20 gusht. Ushtria italiane filloi evakuimin e saj dhe m 2 shtator, kur nuk mbeti m ushtar pushtues n Vlor, populli i entuziazmuar valviti kt flamur. Shtatdhjet vjet rresht ai qndroi n enigmatikn e vet. Sot shpalosi t vrtetn e tij. Vall sa pika loti kan rn mbi t? Sa buz jan mbshtetur n plhurn e tij? Sa duar e kan prekur? T gjith ata sot nuk jan m, por mbeten t mishruar n trsin e tij, prgjithmon!

Autori: Shef i Laboratorit t Konservimit dhe Arkeometris