Zbulohet në Poloni varri 400-vjeçar i një gruaje që besohej se mund të kthehej në një “vampir”

Artikulli origjinal në Popular Science

Një zbulim arkeologjik në Poloni ka nxjerrë në dritë një varr rreth 400-vjeçar, që tregon se frika nga “vampirët” nuk ishte thjesht pjesë e legjendave, por ndikonte edhe në mënyrën se si njerëzit varroseshin.

Zbulimi u bë në zonën e Pie?, rreth 100 kilometra në lindje të Kraków-it, ku arkeologët gjetën eshtrat e një vajze të re, e cila mendohet se ishte rreth 17–19 vjeçe kur vdiq. Sipas analizave, vdekja e saj ka ndodhur diku midis viteve 1620 dhe 1674.

Ajo që i befasoi studiuesit ishte mënyra e pazakontë e varrimit.

Një drapër hekuri ishte vendosur mbi qafën e saj, me tehun të drejtuar nga fyti, ndërsa në gishtin e madh të këmbës së majtë ishte vendosur një dry hekuri. Sipas arkeologëve, këto objekte lidhen me besime popullore të kohës, të cilat synonin të pengonin të vdekurin të ngrihej nga varri ose të kthehej për të dëmtuar të gjallët.

Studiuesit nga Universiteti Nicolaus Copernicus në Poloni i kanë publikuar gjetjet në Journal of Archaeological Science: Reports. Varri ishte zbuluar fillimisht në vitin 2022.

Kush ishte vajza?

Analizat e ADN-së tregojnë se vajza kishte një linjë të rrallë trashëgimie nga ana e nënës, e lidhur me Skandinavinë. Kjo prejardhje gjenetike është jashtëzakonisht e rrallë në popullsitë moderne sllave.

Megjithatë, analizat e dhëmbëve të saj tregojnë se ajo e kishte kaluar fëmijërinë pranë zonës së Pie?.

Arkeologët kanë gjetur gjithashtu gjurmë fijesh shumë të holla prej ari dhe argjendi, të cilat dikur ishin pjesë e një kapuçi mëndafshi. Kjo sugjeron se vajza mund të ketë ardhur nga një familje relativisht e pasur.

Megjithatë, analizat e mbetjeve të saj tregojnë edhe shenja të periudhave të kequshqyerjes.

Pse u trajtua si “vampire”?

Një nga detajet më intriguese të zbulimit është se toka në varr duket se ishte trazuar pasi trupi ishte varrosur. Kjo mund të nënkuptojë se dikush e kishte hapur përsëri varrin përpara se trupi të dekompozohej plotësisht.

Më pas, krahu i saj ishte ripozicionuar dhe mbi qafë ishte vendosur drapëri, ndërsa dryni ishte lidhur në gishtin e këmbës.

Sipas studiuesve, në komunitetet polako-lituaneze të shekullit XVII ekzistonte besimi se njerëzit e vdekur së fundmi mund të ishin përgjegjës për sëmundje, zi buke apo fatkeqësi të tjera që godisnin komunitetin.

Në raste të tilla, një person i vdekur mund të shndërrohej në një lloj “fajtorie” për fatkeqësitë e komunitetit, duke nxitur masa të pazakonta pas varrimit.

Një varrezë për njerëzit e përjashtuar

Edhe vendndodhja e varrit është e rëndësishme.

Varreza e Pie? nuk duket në hartat historike dhe ndodhet jashtë zonës së banuar, pranë një kryqëzimi rrugësh. Arkeologët mendojnë se mund të ketë qenë një “varrezë e rreme”, e përdorur për njerëzit që komuniteti i konsideronte të papërshtatshëm ose të rrezikshëm.

Zbulimi tregon se në Evropën rurale të shekullit XVII, besimi fetar, supersticioni, frika nga e mbinatyrshmja dhe statusi shoqëror mund të ndërthureshin në mënyra shumë komplekse.

Në këtë rast, edhe pse vajza duket se kishte ardhur nga një familje e pasur, kjo nuk e kishte mbrojtur nga dyshimet se pas vdekjes mund të përbënte një kërcënim për komunitetin.

Arkeologët theksojnë se mënyra e varrimit nuk dëshmon se vajza ishte realisht “vampire”. Përkundrazi, ajo tregon çfarë besonin njerëzit e asaj kohe dhe deri ku ishin të gatshëm të shkonin për t’u mbrojtur nga ajo që e konsideronin një kërcënim të mbinatyrshëm.