ezmet shekullore ne Elbasan drejt shkaterrimit

Burimi me i vjeter i Ujit ne Elbasan konsiderohet Burimi i Mansit prane stacionit antik te Via Egna tias me nje histori mbi 2 000-vjecare. Ujesjellesi i Elbasanit mendohet te jete ndertuar rreth 1700 vjet me pare kur edhe daton ndertimi i kalase. do rrugice ka trasheguar me shekuj cezmet forma me e vjeter e furnizmit me uje te familjeve te kalase. Perreth kishave mendohet te kene qene edhe cezmet me te vjetra te qytetit. Me pas zgjerimi ka ardhur edhe jashte mureve te kalase. Tubacione te vjetra prej qeramike te zbuluara gjate germimeve te ndryshme arkeologjike dhe spontane kane treguar se ky qytet kishte nje rrjet te zhvilluar furnizimi per ujin e pijshem. Heshtja per disa shekuj e ketij
qyteti beri qe ky rrjet i vjeter te riperdorej ne kohen e rindertimit te kalase nga turqit.
Nje model turk qe e trashegojme edhe sot eshte Shatervani i Bezistanit qe mendohet
te jete mbi 300-vjecar. Po keshtu brenda kalase vec deshmive sporadike te tubacioneve
ekziston ende nje cezme e vitit 1902 e cila ka dale jashte funksioni dhe dita-dites vazhdon te shkaterrohet. Keto jane te vetmet deshmi te rrjetit te furnizmit me uje me tuba prej balte qyngje te qytetit. Ne vitin 1937 me rastin e 25-vjetorit te Pavaresise me kontributin e kryetarit te bashkise Ahmet Dakli dhe te parise se qytetit ndertohet ujesjellesi me tubacione prej hekuri te ardhura nga Italia me burim nga Griqani per ne qytet. ezmet e vjetra turke u zevendesuan me nje model te ri. Ne disa prej tyre sidomos jashte kalase u krijuan hauze per kafshe dhe cezma per njerezit. Misioni holandez teksa kalon ne Shqiperi fikson nje prej shatervaneve te modelit turk dhe nje
pamje te qytetit te Elbasanit ne vitin 1914. Ky imazh i papublikuar me pare tregon sesi ndikimi turk ne veshje po zevendesohej nga ai evropian. Gjithashtu ne kete foto te rralle tregohen dyqanet e vjetra te qytetit dhe nje pamje e pafiksuar me pare ku duken edhe deget e rrapit tashme qindravjecare ne qender te qytetit. Elbasani e ka ndertuar rrjetin e tij te ujesjellesit shekuj me pare. Ne Enciklopedine e Elbasanit jepen detaje te sistemit te
furnizimit me uje te qytetit. Ne nje relacion anonim ne italisht qe daton ne vitin 1570 thuhet ...Ka aty burime pervec qyngjeve te ujit per perdorimin e shtepive te vecuara pothuajse te gjithe kane uje te rrjedhshem. Brenda ne qytet ka mullinj me uje te sjella se jashtmi prej jo shume larg nga Neokastra. Ne mesin e shekullit VII E.elebiu permend ne vepren e tij se Elbasani ka mbi 40 hamame private dhe disa publike qe funksionojne me uje te rrjedhshem. Te kesaj periudhe jane shume cezma publike te ndertuara nga mjeshtrat e medhenj si Sedefqar Bicakciu projektuesi i Xhamise Blu dhe Mustafa Meremetciu. Jane te hershme cezmet e Bobolles Gurabardhes ezmja e Re ezmja e Dokuzes shatrivanet e Tabakeve te Bezistanit etj.

Hyjni Ceka Si e kujtoj perurimin e ujesjellesit ne 1938-n
Nje prej studiuesve elbasanas botues i shume librave qe konsiderohet edhe nje kujtese e gjalle per historine e qytetit Hyjni Ceka tregon se ne Elbasan ekziston nje shprehje Kush nuk di ku ndodhen cezmet e Elbasanit dhe burimet e ujit nuk eshte elbasanas. Me kujtesen dhe pergatitjen e tij ai shton detaje te panjohura dhe mjaft interesante per burimet e ujit cezmet dhe sidomos ka qene pjesemarres ne perurimin e Ujesjellesit te vitit 1937- 38. Nder cezmet qe mund te shtoj jane ezmja e Kacabunes perballe shtepise se Mihal Shahinit Kadumi qe rrifet vete ezmja e Leprit ne Ullishte. Burimet e Ujitishin mjaft te perhapura dhe familjet e pasura dergonin sherbetoret te mbushnin tek Burimi i Ali Xhinsit Kroi i Kalit Burimi i Bankes etj. Burimi i Mansit eshte
burimi me i vjeter ne qytetin e Elbasanit ku kane mbushur uje njerezit per dy mije vjet. Prane ketij burimi u ndertua stacioni i Via Egnatia Mansios. Ky burim qe vazhdon akoma eshte po aq i vjeter sa edhe Via Egnatia e qytetit. Ne qytet ka pasur edhe puse. Mund te kujtoj si te njohur Pusin qe lahet vete Pusin e Ullastres Pusi i Plenit etj. Ceka flet edhe per ujesjellesin e Elbasanit. Ujesjellesi ka qene shume i hershem dhe mendohet se eshte ndertuar me ndertimin e Kalase. Uji eshte marre gjithmone nga Griqani me tuba prej balte qe kapercente mbi kondrat e Ullishtes ne nivel me burimin e Griqanit. Me kujtohet qe kur binte shi tubat prej qeramike qe quheshin qyngje sillnin uje me balte dhe mbaj mend punetoret kur i pastronin. Ne 25-vjetorin e pavaresise filloi ndertimi i
ujesjellesit me tubacione hekuri te marra nga Italia. Ne ate kohe kryetar bashkie ishte Ahmet Dakli dhe per ndertimin e Ujesjellesit kontribuan te gjithe qytetaret me parate e tyre. Ai ishte nje ndertim i komunales dhe mbahet mend nje inxhinier i degjuar qe kishte mbaruar ne Austri ing. Fico ne bashkepunim me specialiste italiane. Me ndertimin e ujesjellesit te ri u ndertuan edhe depozitat e Krastes me nivelin e Burimeve duke bere qe tubacionet tashme te kalonin permes qytetit. Ne qytet u vune ne funksion kater cezme
publike tek Rrapi i Bobolles perballe Hotel Skampes apo sheshi i Tabakeve e dy te tjera ne gjysmen tjeter te qytetit. uditerisht edhe keto cezma u ndertuan me hauz qe edhe kafshet te pinin uje. Dita e perurimit ka qene nje feste madheshtore. Njerezit ne ceremoni ishin te shumte. Ne nje fotografi tregohet grumbulli i madh i