Reforma në drejtësi, Meloni humb referendumin

Votimet janë mbyllur ndërsa sondazhet e para tregojnë se Kryeministrja italiane Giorgia Meloni ka humbur me një rezultat të ngushtë referendumin mbi reformën e saj, atë në sistemin gjyqësor, duke i dhënë një goditje të mundshme koalicionit qeverisës përpara zgjedhjeve të përgjithshme të vitit të ardhshëm.

Sondazhe të veçanta nga SWG dhe Opinio pas votimit të datës 22-23 mars thanë se kampi i opozitës “Jo” siguroi 54.5% të votave, në një pjesëmarrje rekord prej 59%.

Pjesëmarrja ishte shumë më e lartë se sa pritej dhe pasoi një fushatë të tensionuar që nxori në pah armiqësi të thellë dhe të ndërsjellë mes koalicionit të djathtë dhe gjyqësorit italian, e cila siç shkruan Reuters pritet të lërë gjurmë të qëndrueshme.

Referendumi për drejtësinë

Qendrat e votimit u hapën të dielën 22 mars, nga ora 7 deri në 23, dhe të hënën 23 nga ora 7 deri në 15.

Cilat nene të Kushtetutës ndryshon referendumi

Reforma ka të bëjë me shtatë nene të Kushtetutës: 87, 102, 104, 105, 106, 107 dhe 110.

Le të fillojmë nga neni 104. Që sot thotë: “Magjistratura përbën një rend autonom dhe të pavarur nga çdo pushtet tjetër”. Kësaj reforma i shton: “Dhe është e përbërë nga magjistratët e karrierës gjyqësore dhe të karrierës prokuroriale”.

Sot, dhe kështu mbetet nëse fiton Jo, magjistratët ndjekin të gjithë një rrugë të vetme formimi dhe bëjnë një konkurs të vetëm, pastaj marrin një funksion: ose bëjnë prokurorët, pra merren me hetimet dhe mbështesin akuzën në proces, ose bëjnë gjyqtarët, pra marrin vendime dhe japin urdhëresa dhe vendime gjyqësore. Mund të ndryshojnë funksion, pra të kalojnë nga prokuror në gjyqtar ose anasjelltas, vetëm një herë gjatë gjithë karrierës dhe me kufizime shumë të sakta: mund ta bëjnë vetëm në dhjetë vitet e para të aktivitetit dhe duhet të transferohen në një rreth tjetër gjeografik. Me fitoren e Po-së, karrierat do të bëhen dy, të ndara, pa më asnjë mundësi kalimi. Dhe kjo do të shkruhet, bardh e zi, në Kushtetutë.

Dy Këshillat e Lartë të Magjistraturës

Me dy karriera, dy do të jenë edhe Këshillat e Lartë të Magjistraturës, pra organet e vetëqeverisjes së kategorisë. Sot Këshilli i Lartë i Magjistraturës, që merret me caktimet në detyrë dhe transferimet, promovimet dhe masat disiplinore, garant i autonomisë dhe pavarësisë së togave, është i vetëm për të gjithë magjistratët. Reforma parashikon në vend të tij dy: një “të magjistraturës gjyqësore” dhe një “të magjistraturës prokuroriale”; të dy “të kryesuar nga Presidenti i Republikës”. Anëtar me të drejtë në Këshillin e Lartë të Magjistraturës gjyqësore do të jetë kryetari i parë i Gjykatës së Kasacionit, në atë prokurorial prokurori i përgjithshëm i Kasacionit (që sot ulen të dy në Këshillin e vetëm).

Shorti

Reforma fut një sistem të ri përzgjedhjeje për Këshillin: shortin. Sot, dhe kështu mbetet nëse fiton Jo, Këshilli i Lartë i Magjistraturës, përveç tre anëtarëve me të drejtë, parashikon zgjedhjen: dy të tretat, 20 “togatë”, zgjidhen nga vetë magjistratët; një e treta, 10 “laikë”, zgjidhen nga Parlamenti në mbledhje të përbashkët, mes juristëve ose avokatëve ekspertë. Me fitoren e Po-së, dy të tretat, pra togatët, do të përzgjidhen me short nga magjistratët me kritere që do t’i përcaktojë një ligj i zakonshëm; dhe një e treta, laikët, do të nxirren me short nga një listë juristësh e përgatitur nga Parlamenti.

Gjykata e Lartë disiplinore

Këshilli, me reformën, humbet pushtetin disiplinor, pra atë për të shqyrtuar sjellje të pahijshme dhe për të marrë masa. Do të merret me këtë Gjykata e Lartë disiplinore, e përbërë nga 15 anëtarë: 3 të emëruar nga Presidenti i Republikës, 3 të nxjerrë me short nga një listë e hartuar nga Parlamenti, 6 të përzgjedhur me short nga gjyqtarë me përvojë dhe 3 nga prokurorë me përvojë. Magjistratët janë shumica, por kryetari zgjidhet nga laikët.

Arsyet e Po-së

Për mbështetësit e Po-së, ndarja e karrierave do të forcojë figurën e një gjyqtari të pavarur nga akuza dhe mbrojtja; shorti do të ulë peshën e rrymave; dhe Gjykata e re disiplinore do të përmirësojë sistemin: mes viteve 2023 dhe 2025 Këshilli ka dhënë 194 sanksione, rreth 5% e rasteve.

Arsyet e Jo-së

Mbështetësit e Jo-së theksojnë se në vitin 2024 vetëm 42 magjistratë nga rreth 9 mijë ndryshuan funksion, më pak se 0.5%. Pra ndarja ekziston tashmë në praktikë. Ndërsa reforma dobëson sistemin, duke ndryshuar Këshillin dhe duke i hequr kompetencat. Disa nënvizojnë se prokurori sot nuk është si avokati: ai kërkon të vërtetën dhe duhet të marrë parasysh edhe provat në favor të të akuzuarit.

Pozicionet politike dhe pesha e votës

“Nuk votohet për mua, por për drejtësinë”, ka thënë Giorgia Meloni, duke sqaruar se qeveria nuk bie në rast fitoreje të Jo-së. Edhe Elly Schlein është dakord: “Nuk kërkojmë dorëheqje, duam t’i mundim në zgjedhjet e ardhshme”. Megjithatë referendumi ka peshë politike.

E djathta është e bashkuar për Po-në, ndërsa opozita kryesisht për Jo-në. Një fitore e Po-së do të ishte sinjal i fortë për qeverinë; një fitore e Jo-së do të forconte opozitën.