2 korriku, Alia dhe Gjermania

“Pjesa m e madhe e historis sht dokumentim i triumfeve, shkatrrimeve dhe budallallqeve t personaliteteve t larta. Ajo q mbetet e paplotsuar n t, si nj vrim e zez, sht jeta e burrave dhe grave t heshtura, t palavdishme q nuk kan
zhurm pr vete n kt bot”, - thot Filip Hauard. Nuk ka se si t t mos vij ndrmend kjo thnie e bukur filozofike teksa kujton veprn sfiduese ndaj regjimit komunist t atyre qindra e mijra burrave dhe grave q u dyndn n ambasadat e huaja, shumica e t cilve n at gjermane, n 2 korrik t vitit 1990. Kapitulli i tyre mbetet ende “i paplotsuar” n historin e Shqipris pr shkak t protagonizmit kolektiv, duke mos
shum “zhurm pr vete” dhe jo duke
“shum zhurm pr asgj”. Madje, ka edhe nga ata, t cilt e paguan me jet kt hap t guximshm drejt liris e demokracis, por q kan mbetur gati t panjohur. Me rastin e 5 Majit, Dits s Dshmorve, shkrova dika edhe pr Artin Bashn, t cilit iu mor jeta n kto ngjarje nga forcat e ish-Sigurimit t Shtetit, i shpallur “Dshmor i Atdheut” me vendim t Kshillit Bashkiak t Tirans, n 28 prill 1994. Qerenca, nna e Artinit, m tregoi se qysh nga ky moment kur shtpin e saj e vizitoi Presidenti Berisha, askush tjetr prej personaliteteve t larta t shtetit dhe qeveris shqiptare nuk sht kujtuar m pr t. Ndrkoh, akti i Artinit nuk sht m i pakt sesa i shum dshmorve t tjer t lufts pr liri nga pushtuesit e huaj, t s njjts mosh dhe pr t cilt jan thurur me dhjetra kng apo jan ngritur disa prmendore e prkujtimore. Por “zhurmn” pr t dhe shum dshmor t tjer t demokracis duhet ta bjn t gjallt, prndryshe do t’u krijojm mundsi diktatorve t tipit Ramiz Alia q t hedhin balt mbi veprn e tyre t ndritur; madje t shndrrohen nga t akuzuar n akuzonjs, duke shkruar faqe t tra librash me kujtime. N shtypin e ktyre dy ditve t fundit jan botuar nj sr artikujsh, q u referohen edhe kujtimeve t Ramiz Alis, lidhur me ngjarjet e 2 korrikut 1990. N nj prej tyre, diktatori i fundit komunist n Shqipri arrinte deri atje sa t bnte prgjegjse pr kto ngjarje qeverit perndimore. Kjo do t thot se Ramiz Alia vazhdon t ket po t njjtin mendim q ka pasur edhe 20 vite m par pr “pishtart” e Perndimit dhe ata t Shqipris. Natyrisht, nuk pritet q ai t ndryshoj tani mendim, sado i penduar q t shtiret n publik, por ne nuk duhet ta lm t rivras me fjal ata q ka vrar me plumb. Nse ai do t kishte pasur nj fije pendese, do t kishte gjetur nj mnyr pr t krkuar falje, t paktn ndaj familjarve, t cilve ua ka vrar n kufi, ua vari n litar apo n muret e ambasadave, trupat e t afrmve t tyre. Por n vend t pendess ai ka zgjedhur justifikimin, duke menduar ta mbush me kujtime komunistsh kt pjes “t paplotsuar” t historis shqiptare. 2 korriku 1990, prvese nj dit e shnuar, sht emrtimi i nj kapitulli t rndsishm t historis s Shqipris, i realizuar edhe me ndihmn e Perndimit, veanrisht t Gjermanis Federale n at koh. Jo rastsisht, shumica e “halabakve” apo “tradhtarve t regjimit komunist” u dyndn n ambasadn e RFGJ-s, e cila nuk kishte m shum se 3 vjet q ishte hapur n Shqipri. Si dihet, ambasada e Republiks Federale Gjermane n vendin ton u hap n vitin 1987; pra 2 vjet para rnies s Murit t Berlinit. Shqipria e asaj kohe ishte i vetmi vend n Evrop q nuk kishte marrdhnie diplomatike me RFGJ-n. Ish-ambasadori gjerman i viteve 1987-1990, Werner Daum, ka rrfyer kto dit n nj intervist t gjat pr “Deutsche Welle” prpjekjet e gjithanshme pr ta trhequr Shqiprin n rrjetin e marrdhnieve politike, t prgjegjsive dhe varsive t ndrsjella, duke e nxjerr kshtu, njher e mir, vendin ton nga kushtet e izolimit t thell t regjimit komunist. Gjermania Federale, megjithse pa ambasad n vendin ton, kishte tentuar ta kryente m shpejt nj mision t till ndaj Shqipris, duke filluar qysh nga koha q ishte gjall Enver Hoxha. Ish-ministri i Jashtm gjerman, Franz-Joseph-Strauss, zhvilloi nj vizit politike n vitin 1983, e cila nga Ramiz Alia, krahu i djatht i Hoxhs, sht interpretuar si nj tentativ e kryediktatorit shqiptar “pr t'u hapur drejt Perndimit, pasi e kishte kuptuar se kshtu nuk mund t vazhdohej m tej”. Por mnyra se si e konceptonin “hapjen drejt Perndimit” Enveri dhe Straussi apo Gensheri m von ishin diametralisht t kundrta. Enveri n fillim dhe m von Ramizi prisnin “ekun e bardh”, ndrsa Gjermania dhe shtetet e tjera perndimore ofronin eksperiencn e mbar, si kishin
me shum vende t tjera t Evrops Lindore. Gjermania edhe ndihmat financiare i ofronte n formn e projekteve dhe jo t pakove t kartmonedhave, q me siguri do t prdoreshin nga udhheqsit komunist pr t “elikosur unitetin parti-popull”, nprmjet materializimit n praktik t parulls: “’thot partia bn populli, ’do populli bn partia”. Qllimi ishte q nprmjet veprave konkrete ta dobsonin nj lidhje t till, pr t mbrritur deri t kundrvnia e hapur ndaj regjimit, forma m publike e t cils ishte dhe 2 korriku 1990. Natyrisht nuk kan munguar edhe kontaktet me grupe t caktuara qytetarsh, q tregoheshin m t interesuar pr jetn, ekonomin dhe sistemin politik t bots perndimore, t zhvilluara nga diplomatt gjermano-perndimor n Shqipri. Ksisoj, nuk ishte rastsi q n 2 korrik 1990, dyert e ambasads s RFGJ-s u hapn m shum sesa t ambasadave t tjera pr t pritur qytetart shqiptar, pavarsisht se z. Werner Daum thot q “kjo ishte nj surpriz e plot pr mua”. Gjithashtu, nuk sht prsri rastsi, q Ramiz Alia kishte vendosur t bombardonte ambasadn e RFGJ-s pr kt gjest bamirsie q kishin kryer, por q ishte frenuar pr shkak se ish-ministri i Jashtm, Reiz Malile, e kishte krcnuar Alin me dorheqje publike. Natyrisht, ktu nuk dua t mohoj rolin e ambasadave apo t shteteve t tjera perndimore, por gjermant, si n do gj tjetr, edhe n kt rast jan treguar origjinal e t veant…