A do të jetë 2012, viti i Kasandrës?

Viti 2011 do të mbahet mend si viti në të cilin për herë të parë BE-ja u përball me humnerën dhe soditi të panjohurën. Me surprizën e madhe të vëzhguesve brenda dhe jashtë, ndërsa Europa përpiqej të rikuperonte kohën e humbur pas një dekade ndarjesh dhe po përgatitej të bëhej më në fund një fuqi e madhe në skenën ndërkombëtare, një krizë financiare dhe ekonomike botërore ka përfshirë kontinentin e vjetër, duke minuar suksesin e tij më të goditur: bashkimin monetar. "Nëse bie euro, bie edhe Europa", ishin fjalët e Angela Merkel për kolegët saj të partisë të mbledhur në Leipzig në nëntor. Kancelarja gjermane e ka përshkruar me të drejtë situatën aktuale të kontinentit të vjetër si "më të vështirën që nga Lufta e Dytë Botërore". Pasojat e një shpërbërjeje të bashkimit monetar do të ishin shumë serioze dhe vështirë se mund të kufizohen në monedhën e vetme. Fundi i euros do të godiste plotësisht tregun e vetëm dhe politikat kryesore të përbashkëta (përfshirë edhe ato të huaja) duke fshirë dhjetë vjet punë të vështirë për të ndërtuar një Europë të bashkuar. Në të kaluarën BE-ja ka kaluar momente të vështira. Mjafton të mendojmë për "krizën e karriges bosh", në vitet gjashtëdhjetë, të "sklerozës së europianëve" në vitet shtatëdhjetë, frikës së një rënieje në nivelet ekonomike dhe teknologjike në krahasim me SHBA-në dhe Japoninë në vitet tetëdhjetë, kthimit të kampeve të përqendrimit dhe spastrimit etnik në vitet nëntëdhjetë dhe dështimin e referendumeve kushtetuese në Francë dhe Holandë gjatë dekadës së kaluar. Megjithatë, deri tani asnjë krizë nuk ka pasur një karakter kaq "ekzistencial" sa kjo. Cilat ishin pasojat e krizës së euros? Efekti më i dukshëm dhe i menjëhershëm ishte rënia drastike në drejtim të vendeve të punës dhe prosperitetit, e cila ka krijuar një ndjenjë mosbesimi në të ardhmen e shtetit të mirëqenies. Kriza ka prekur edhe besimin e shoqërisë sonë demokratike, të nënshtruara ndaj forcave të tregut në dukje të pakontrollueshme. Edhe pse është ende herët për të vlerësuar ndikimin psikologjik, historia na mëson se shoqëritë e frikësuara e të pasigurta tentojnë të përkulen drejt vetes, të jenë të kujdesshme për çdo gjë që vjen nga jashtë dhe të shkojnë drejt populizmit duke  sakrifikuar lirinë mbi altarin e sigurisë. Kriza ka ekspozuar gjithë dobësinë e projektit europian. Bashkimi monetar dukej i qëndrueshëm, si ndërtesat të cilat qëndrojnë në kartëmonedhat e tij, por tregoi se nuk ishte  në gjendje të kapërcente stuhitë, sikur të  projektuar për të lundruar gjithnjë në ujëra të qetë dhe tani fakti se këto objekte nuk ekzistojnë, në realitet duket si një paralajmërim i keq. Edhe identiteti themelor i indeve ku bazohet themelimi i ndërtimit europian lëkundet nga goditjet e krizës: solidariteti dhe projekti i përbashkët, të lidhur me një vizion të unifikuar të së kaluarës dhe të ardhmes, i kanë hapur rrugë paragjykimeve e stereotipeve më të këqija mbi dallimet kulturore mes veriut dhe jugut, lindjes dhe perëndimit, katolikëve dhe protestantëve. Gjithashtu, menaxhimi i krizës është dominuar nga "shumë pak, shumë vonë." Gjatë gjithë vitit monedha e vetme ka mbetur në prag të greminës dhe qytetarët europianë e kanë kaluar vitin 2011 në grahmat e një ankthi të thellë. Nga pikëpamja institucionale, ndërtesa europiane u destabilizua rëndë nga zgjedhja e Francës dhe Gjermanisë për të ndërmarrë një metodë pa kompromis ndërqeveritar, e cila ka dobësuar institucionet e BE-së (Komisioni dhe Parlamenti mbi të gjitha) dhe të ashtuquajturën "metoda e komunitetit", e cila tradicionalisht ka qenë gjithmonë garancia e vetme e ekuilibrit midis fuqive të mëdha dhe shteteve të vogla, mes të pasurve dhe të varfërve, mes veriut e  jugut.
Kur viti 2011 ishte duke u larguar, Banka Qendrore Europiane ka shpëtuar ekonominë kontinentale nga kolapsi duke përmbytur likuiditetin bankar. Duke vepruar kështu, Banka Qendrore Evropiane u dha të drejtë të gjithë atyre të cilët argumentuan se presionet e borxhit sovran ishin pasoja dhe jo shkaku i një krize financiare, që për shkak të gabimeve të projektuar nga eurozona, rrezikoi të shkatërronte të gjithë ndërtesën europiane. Banka Qendrore Europiane e shpëtoi BE-në, të paktën për momentin, por nuk ka gjetur një zgjidhje për problemet themelore. Në vitin 2012, duhet të përballen me çështjet e pazgjidhura, të tilla si aftësia për të krijuar një firewall mes euros dhe BE-së për të parandaluar që rënia e monedhës së vetme të përbëjë automatikisht fundin e BE-së. Kur muajt e ardhshëm grekët dhe britanikët të kthehen në tryezën e bisedimeve, BE-ja do ta gjejë veten në pikën e fillimit, në mes të shkëmbit të daljes të Athinës tek monedha e vetme dhe çekiçit të shkatërrimit të pakthyeshëm me Mbretërinë e Bashkuar, e cila do të kërcënonte tregun e brendshëm dhe do të dobësonte pozicionin e BE-së në botë. Në çdo rast, e ardhmja e Europës nuk do të vendoset në periferinë greko-britanike, por (siç është logjike) në qendër të kontinentit. Qeveria gjermane vazhdon leximin e saj kokëfortë të krizës, duke larguar të vetmen zgjidhje të mundshme: një ndryshim në rregullat e eurozonës dhe sidomos një rol të ri për Bankën Qendrore Europiane dhe çështjen e eurobonove. Në atdhe, kancelarja gjermane duhet të përballet me një situatë të vështirë: opinioni publik është gjithnjë e më shumë kundër bashkimit monetar, ndërsa Gjykata Kushtetuese është armiqësore ndaj projektit të integrimit europian. Megjithatë, hezitimi i gjermanëve dhe ai i Gjykatës, pas së cilit Merkel vazhdon të fshihet, është gjithashtu dhe pasojë e veprimeve të partisë së saj, që kundër ndonjë dëshmie empirike ka bindur qytetarët se euro ka qenë një marrëveshje e keqe për Gjermaninë dhe përbën një kërcënim për demokracinë gjermane. Tani që Banka Qendrore Europiane ka ndryshuar kurs dhe ka vendosur të shpëtojë sistemin financiar, të gjithë sytë janë nga Gjermania për të kuptuar shkallën në të cilën Berlini do të vazhdojë të udhëheqë Europën në bazë të dyshimeve të tij, heshtjes e frikës së tij, apo në qoftë se në fund do të miratojë një vizion konstruktiv dhe largpamës. Harrojeni kalendarin Maya. Në Berlin Cassandra do të përgënjeshtrohet ose do të hakmerret.