Ana tjetr e medaljes
OPSIONET PR KOSOVN: CILI SHT M I KEQ SE TJETRI?
Pr Kosovn nuk ka zgjidhje ideale e as t mir, por ne duhet t msohemi e t aftsohemi q t jetojm n kt realitet dhe t punojm pr ndryshimin e tij, e jo t bjm sehir dhe t presim poshtrimin e radhs.
Shtyrja e radhs e statusit t Kosovs, e paketuar si bartje n Grupin e Kontaktit nga Kshilli i Sigurimit, sht m e rnda deri tani dhe pa asnj dyshim edhe m e rrezikshmja pr t ardhmen e saj. Pas ksaj shtyrjeje, plani i Marti Ahtisarit, sht klinikisht i vdekur, q do t thot se do zgjidhje e cila do t mund t merr edhe miratimin e Rusis, do t jet nn planin e Ahtisarit. Ndrsa nn at plan, zor se mund t paketohet ndonj zgjidhje q do t mund t emrtohet si pavarsi.
Fitoret taktike t nacionalizmit rusomadh e serbomadh
Tash pr tash t qarta jan vetm pasojat konkrete q ka prodhuar kjo shtyrje e radhs. E para , kjo shtyrje paraqet nj fitore taktike t
nacionalizmit rus n prag t zgjedhjeve presidenciale n Rusi. Nse kjo do t ndihmon q nga zgjedhjet e ardhshme presideniale q do t mbahen pas disa muajve, n Kremlin t sillet nj njeri i besueshm i Putinit, kjo do t ket pasoja largvajtse pr mbar Europn dhe pr rendin botror. Prdorimi me sukses i Kosovs si kart n duart e nacionalizmit rusomadh, ka zbuluar dobsin tragjike t Perndimit dhe t vet shqiptarve, q nuk kan arritur t kundrtn, pra, dekurajimin e nacionalimmit rusomadh me ann e nj vendimi t qart pr pavarsin e Kosovs, i cili do ta shprfaqte Putinin n syt e rusve si t dobt dhe t paaft q t ballafaqohet me Perndimin.
Por, ka ndodhur bash e kundrta, Perndimi dhe shqiptart me t, kan treguar dobsi n raport me nacionalizmin rusomadh, gj q n t ardhmen
mund t rrezikoj edhe prfundimisht t ardhmen e Kosovs.
E dyta, shtyrja ka sjell nj fitore t re taktike t nacionalizmit serbomadh dhe konsolidim t mtejshm t pozits s Serbis n raport me
Kosovn. Miratimi i nj rezolute t re pr Kosovn n Kuvendin e Serbis, shnon edhe nj faz t re t prpjekjeve t Serbis pr ta minuar pavarsin e Kosovs. Krcnimi q u shqiptua ndaj shteteve q mund ta njohin pavarsin e Kosovs, n kt kontekst, sht shenj e guximit t fituar e jo e dobsis.
E treta, dobsimi i mtejshm i autoritetit t lidershpipit t Kosovs t cilin nuk do ta ndihmoj as infuzioni i dhn nga fotografia ose m sakt nga karikatura me sekretaren amerikane t shtetit, do t mund t prodhoj fragmentim t mtejshm politik dhe paaftsi pr t mbajtur situatn nn kontroll. Vet fakti q n at fotogarfi pozonin tet persona, me mandate t
ndryshme institucionale, por t barabart paar sekretares rajs, tegon se ata m shum dukeshin si prfaqsues fisesh afrikane, se sa t nj vendi q ka nj rend demokratik. Qetsia e tashme n vend sht rezultat i vetprmbajtjs s qytetarve, e aspak rezultat i ktij lidershipi t msuar t bj poza qesharake, i cili sht i drrmuar nga joserioziteti, nga jokompetenca, nga demagogjia dhe nga korrupsioni. Por, tejzgjatja e
shtyrjeve, mund t sjell humbjen e durimit dhe t vetkontrollit t qytetarve e n at rast kriza mund t shprthej dhe t shndrrohet n
argument shtes kundr pavarsis s Kosovs.
E katrta, vazhdimi i negociatave t drejtuara nga Perndimi i lodhur dhe nga Rusia e prtrir nga dobsia e Perndimit, ka rrezik q t sjell
lshime t rja edhe m t rdna n dm t Kosovs. RRjedhimisht, tani ekziston rreziku edhe i rikthimit te disa opsione t vjetra, t cilat mund t bhen atrakive n rrethanat e reja, kur Rusia i dikton rregullat e lojs.
Opcionet e Serbis
Cilat jan kto opcione?
Opcioni i fuqizuar edhe me rezolutn n t re t Kuvendit t Serbsi dhe me kokfortsin ruse, e cila e mbshtet Serbin pa kushte, sht ai i mbetjes s Kosovs, t lidhur me Serbin. Por, emrtimi i ksaj oferte si autonomi substanciale ose m shum se autonomi, m pak se pavarsi, nuk arrin t fsheh rrezikun q do t paraqiste pr konflikte t reja serbo-shqiptare dhe pr krizn n rajon. E para, fardo mbetje e Kosovs n ndonj lidhje
me Serbin, pavarsisht si do t paketohej e si do t arsyetohej nga lidert e Kosovs dhe nga partnert e tyre, do t prodhonte konflikte t armatosura t intensitetit t ult, diktatur ose qeveri lufte n Serbi, bllokim i procesit t integrimt n BE dhe n NATO ngrirje e investimeve t huaja, izolim ndrkombtar i rajonit, vemas i Kosovs (nj version i eenis), varfri e mtejshme n Kosov dhe n Serbi, ikje e rinis dhe e intelektualve, bartja e aksioeve diversante edhe brenda Serbis, s paku n
jugun e Serbis. Pra, t gjith ata q e kkrojn kt opcion, jan vazhdues t politiks nacionaliste dhe luftbrse t Millosheviit dhe ithtar t mbajtjes s Ballkanit n gjendje lufte. Edhe py opsion dukej krejtsisht i
kompromentuar dhe u gjykua nga Plani i Ahtisarit, me eliminimin e atij plani, srish sht n loj. Pr Serbin do t mjaftonin vetm disa vegza,
q ta mbajn Kosovn n kuadr t trsis shtetrore t Serbis, me ka do tu jipej goditje fatale shqiptarve t Kosovs dhe shqiptarve n prgjithsi, por edhe rolit t SHBA-ve n rajon. N kt pik, Serbia nuk sht edhe pa ndihmn, sado t fsheht, t disa shteteve t vet Bashkimit Europian.
Opsioni rezerv i Serbis, ndarja e Kosovs, nga ana tjetr paraqet rrezik potencial, pr disa arsye t tjera. Ndarja q do t imponohej nga nj proces i tejzgajtur negociatash, t udhhequra nga Grupi i Kontaktit, do t mund t interpretohej si alibi pr elitat politike n Prishtin dhe n Beograd, q t lajn duart dhe t thon se e kan fituar maksimumin. Por, pothuajse me automatizm, ndarja e Kosovs do t thoshte rrezik pr Maqedonin dhe pr Bosnj e Hercegovinn, do t provokonte shprngulje t popullsis n t dyja drejtimet, incidente t vazhdueshme kufitare, ndoshta edhe rifillim t
luftimeve. Rritja e prezencs s NATO-s, do ta shndrronte Kosovn n nj llogor ushtarak, ku jeta e qytetarve do t bhej e pamundshme. N planin europian, ndarja do t provokonte polemika dhe kriz n Bashkimin Europian, pr ka sht e interesuar shum Rusia, gj q do t thot se ajo edhe mund ta prkrah nj nj moment edhe kt opcion.
Ngrirja e procesit n favor t Bashkimit Europian
Shtyrja e tashme n t vrtet e ka brenda vetes edhe komponentn e ngrirjes s krizs. Fakti q Grupi i Kontaktit n takimin e 25 korrikut n
Vjen nuk arriti t pajtohet as pr agjendn dhe n fakt pr asgj, jep indikacionin se ngrirja e procesit mund t shndrrohet n nj opcion real.
ka prodhon ngrirja e statusit? Ngrirja do ti konvenonte m s shumti Bashkimit Europian, i cili nuk sht i aft t formuloj nj politik unike pr Kosovn. N rast t ngrirjes s procesit, Bashkimi Europian do t arsyetohej me formuln as pavarsi, as n Serbi, duke e sajuar nj status kuazi special pr Kosovn. Krahas transferimit t kompetencave t UNMIK-ut
te Bashkimi Europian, do t synohej t fillohej nj proces integrimi i rajonit n Bashkimin Europain, me qllim q t zbuten kundrthniet. Por, ky opsion sht trsisht i papranueshm pr popullin shqiptar t Kosovs, t cilit tashm i sht premtuar pavarsia nga administarata e Shteteve t Bashkuara.
Opsioni rezerv i shqiptarve, i cili n kto vite sht degraduar jasht mase, por q mund t rikthehet, nse ata tardhtohen prfundimisht, sht ai i bashkimit kombtar. Edhe n kontesktin e zhvillimeve kaq negatie pr Kosovn, ky opcion po bhet gjithnj e m shum legjitim dhe potencial. Por, ai sht i dmtuar shum nga vet elitat politike shqiptare t tredhura, t
cilat nuk jan t interesuara pr bashkim, po pr feudet e veta. Edhe mungesa e integrimit t kombit shqiptar pr shkak t ndarjes s gjat,
paraqet penges serioze pr projektin eventual t bashkimit kombtar. Nga ana tjetr, kundrshtimi i fort i komunitetit ndrkombtar (pr shkak t
Maqedonis, por edhe t mosbesimit ndaj shqiptarve), do ta konfrontonte kombin shqiptar me tr komunitetin ndrkombtar, duke prfshir ktu edhe Shtetet e Bashkuara, t cilat qart jan n favor t shteteve multietnike jo t krijimit t shteteve t reja etnike n Ballkan.
Kthimi i Kosovs te vetvetja
Ather, ka mbetet t bhet?
Kosova urgjentisht duhet ti kthehet vetvetes e t mos i kullot syt n metropolet e dynjas. Fillimisht, mbatja e zgjedhjeve n vjesht, por me theks te qeveria q i duhet Kosovs e jo te statusi, sht hapi i par i logjikshm dhe i vetmi i ndershm n kt situat, kur institucionet kan dshtuar n prmbushjen e detyrimeve dhe t premtimeve.Pastaj zgjedhja e nj nj qeverie me baz t gjer dhe me personalitete q kan integritet moral dhe kombtar, do t mund t prmirsonte dika n
imazhin e dmtuar t prfaqsimit t Kosovs. Rasti n Franc ku presidenti Nikolas Sarkozi mori gjasht socialistv n qeverin e djatht, duhet t prdoret si model. Poashtu duhet t bhet e ditur se ndryshimi i vlerave t shoqris s sotme shqiptare t Kosovs, sht i domosdoshm. Eliminimi i kulturs s korrupsionit, prmirsimi substancial i sistemit t arsimit, pavarsia e medieve, ngritja morale me ann e besimit fetar, toleranca m e madhe ndretnike, jan disa nga vlerat q duhet t aktivizohen urgjentisht n shoqrin e Kosovs, e cila sot jht e drrmuar nga letargjia. Ndrsa,
pa aktivizimin e ktyre vlerave, nuk mund t jipen prova t pjekuris s ksaj shoqrie, pr t qen plotsisht e pavarur dhe faktor i stabilitetit n rajon.
Prfundimisht, sht e qart se zgjidhja gjeopolitike nuk sht n duart tona, por n duart e t huajve, ndrsa zgjidhja e problemeve t shoqris sht n duart e qytetarve t Kosovs. Por, nse ato probleme zgjidhen dhe
Kosova aftsohet pr qeverisje t plot, kjo pashmangshm e ndryshon edhe qasjen gjeopolitike. Shkurt, pr Kosovn nuk ka zgjidhje ideale e as t mir, por ne duhet t msohemi e t aftsohemi q t jetojm n kt
realitet dhe t punojm pr ndryshimin e tij, e jo t bjm sehir dhe t presim poshtrimin e radhs.
Pr Kosovn nuk ka zgjidhje ideale e as t mir, por ne duhet t msohemi e t aftsohemi q t jetojm n kt realitet dhe t punojm pr ndryshimin e tij, e jo t bjm sehir dhe t presim poshtrimin e radhs.
Shtyrja e radhs e statusit t Kosovs, e paketuar si bartje n Grupin e Kontaktit nga Kshilli i Sigurimit, sht m e rnda deri tani dhe pa asnj dyshim edhe m e rrezikshmja pr t ardhmen e saj. Pas ksaj shtyrjeje, plani i Marti Ahtisarit, sht klinikisht i vdekur, q do t thot se do zgjidhje e cila do t mund t merr edhe miratimin e Rusis, do t jet nn planin e Ahtisarit. Ndrsa nn at plan, zor se mund t paketohet ndonj zgjidhje q do t mund t emrtohet si pavarsi.
Fitoret taktike t nacionalizmit rusomadh e serbomadh
Tash pr tash t qarta jan vetm pasojat konkrete q ka prodhuar kjo shtyrje e radhs. E para , kjo shtyrje paraqet nj fitore taktike t
nacionalizmit rus n prag t zgjedhjeve presidenciale n Rusi. Nse kjo do t ndihmon q nga zgjedhjet e ardhshme presideniale q do t mbahen pas disa muajve, n Kremlin t sillet nj njeri i besueshm i Putinit, kjo do t ket pasoja largvajtse pr mbar Europn dhe pr rendin botror. Prdorimi me sukses i Kosovs si kart n duart e nacionalizmit rusomadh, ka zbuluar dobsin tragjike t Perndimit dhe t vet shqiptarve, q nuk kan arritur t kundrtn, pra, dekurajimin e nacionalimmit rusomadh me ann e nj vendimi t qart pr pavarsin e Kosovs, i cili do ta shprfaqte Putinin n syt e rusve si t dobt dhe t paaft q t ballafaqohet me Perndimin.
Por, ka ndodhur bash e kundrta, Perndimi dhe shqiptart me t, kan treguar dobsi n raport me nacionalizmin rusomadh, gj q n t ardhmen
mund t rrezikoj edhe prfundimisht t ardhmen e Kosovs.
E dyta, shtyrja ka sjell nj fitore t re taktike t nacionalizmit serbomadh dhe konsolidim t mtejshm t pozits s Serbis n raport me
Kosovn. Miratimi i nj rezolute t re pr Kosovn n Kuvendin e Serbis, shnon edhe nj faz t re t prpjekjeve t Serbis pr ta minuar pavarsin e Kosovs. Krcnimi q u shqiptua ndaj shteteve q mund ta njohin pavarsin e Kosovs, n kt kontekst, sht shenj e guximit t fituar e jo e dobsis.
E treta, dobsimi i mtejshm i autoritetit t lidershpipit t Kosovs t cilin nuk do ta ndihmoj as infuzioni i dhn nga fotografia ose m sakt nga karikatura me sekretaren amerikane t shtetit, do t mund t prodhoj fragmentim t mtejshm politik dhe paaftsi pr t mbajtur situatn nn kontroll. Vet fakti q n at fotogarfi pozonin tet persona, me mandate t
ndryshme institucionale, por t barabart paar sekretares rajs, tegon se ata m shum dukeshin si prfaqsues fisesh afrikane, se sa t nj vendi q ka nj rend demokratik. Qetsia e tashme n vend sht rezultat i vetprmbajtjs s qytetarve, e aspak rezultat i ktij lidershipi t msuar t bj poza qesharake, i cili sht i drrmuar nga joserioziteti, nga jokompetenca, nga demagogjia dhe nga korrupsioni. Por, tejzgjatja e
shtyrjeve, mund t sjell humbjen e durimit dhe t vetkontrollit t qytetarve e n at rast kriza mund t shprthej dhe t shndrrohet n
argument shtes kundr pavarsis s Kosovs.
E katrta, vazhdimi i negociatave t drejtuara nga Perndimi i lodhur dhe nga Rusia e prtrir nga dobsia e Perndimit, ka rrezik q t sjell
lshime t rja edhe m t rdna n dm t Kosovs. RRjedhimisht, tani ekziston rreziku edhe i rikthimit te disa opsione t vjetra, t cilat mund t bhen atrakive n rrethanat e reja, kur Rusia i dikton rregullat e lojs.
Opcionet e Serbis
Cilat jan kto opcione?
Opcioni i fuqizuar edhe me rezolutn n t re t Kuvendit t Serbsi dhe me kokfortsin ruse, e cila e mbshtet Serbin pa kushte, sht ai i mbetjes s Kosovs, t lidhur me Serbin. Por, emrtimi i ksaj oferte si autonomi substanciale ose m shum se autonomi, m pak se pavarsi, nuk arrin t fsheh rrezikun q do t paraqiste pr konflikte t reja serbo-shqiptare dhe pr krizn n rajon. E para, fardo mbetje e Kosovs n ndonj lidhje
me Serbin, pavarsisht si do t paketohej e si do t arsyetohej nga lidert e Kosovs dhe nga partnert e tyre, do t prodhonte konflikte t armatosura t intensitetit t ult, diktatur ose qeveri lufte n Serbi, bllokim i procesit t integrimt n BE dhe n NATO ngrirje e investimeve t huaja, izolim ndrkombtar i rajonit, vemas i Kosovs (nj version i eenis), varfri e mtejshme n Kosov dhe n Serbi, ikje e rinis dhe e intelektualve, bartja e aksioeve diversante edhe brenda Serbis, s paku n
jugun e Serbis. Pra, t gjith ata q e kkrojn kt opcion, jan vazhdues t politiks nacionaliste dhe luftbrse t Millosheviit dhe ithtar t mbajtjes s Ballkanit n gjendje lufte. Edhe py opsion dukej krejtsisht i
kompromentuar dhe u gjykua nga Plani i Ahtisarit, me eliminimin e atij plani, srish sht n loj. Pr Serbin do t mjaftonin vetm disa vegza,
q ta mbajn Kosovn n kuadr t trsis shtetrore t Serbis, me ka do tu jipej goditje fatale shqiptarve t Kosovs dhe shqiptarve n prgjithsi, por edhe rolit t SHBA-ve n rajon. N kt pik, Serbia nuk sht edhe pa ndihmn, sado t fsheht, t disa shteteve t vet Bashkimit Europian.
Opsioni rezerv i Serbis, ndarja e Kosovs, nga ana tjetr paraqet rrezik potencial, pr disa arsye t tjera. Ndarja q do t imponohej nga nj proces i tejzgajtur negociatash, t udhhequra nga Grupi i Kontaktit, do t mund t interpretohej si alibi pr elitat politike n Prishtin dhe n Beograd, q t lajn duart dhe t thon se e kan fituar maksimumin. Por, pothuajse me automatizm, ndarja e Kosovs do t thoshte rrezik pr Maqedonin dhe pr Bosnj e Hercegovinn, do t provokonte shprngulje t popullsis n t dyja drejtimet, incidente t vazhdueshme kufitare, ndoshta edhe rifillim t
luftimeve. Rritja e prezencs s NATO-s, do ta shndrronte Kosovn n nj llogor ushtarak, ku jeta e qytetarve do t bhej e pamundshme. N planin europian, ndarja do t provokonte polemika dhe kriz n Bashkimin Europian, pr ka sht e interesuar shum Rusia, gj q do t thot se ajo edhe mund ta prkrah nj nj moment edhe kt opcion.
Ngrirja e procesit n favor t Bashkimit Europian
Shtyrja e tashme n t vrtet e ka brenda vetes edhe komponentn e ngrirjes s krizs. Fakti q Grupi i Kontaktit n takimin e 25 korrikut n
Vjen nuk arriti t pajtohet as pr agjendn dhe n fakt pr asgj, jep indikacionin se ngrirja e procesit mund t shndrrohet n nj opcion real.
ka prodhon ngrirja e statusit? Ngrirja do ti konvenonte m s shumti Bashkimit Europian, i cili nuk sht i aft t formuloj nj politik unike pr Kosovn. N rast t ngrirjes s procesit, Bashkimi Europian do t arsyetohej me formuln as pavarsi, as n Serbi, duke e sajuar nj status kuazi special pr Kosovn. Krahas transferimit t kompetencave t UNMIK-ut
te Bashkimi Europian, do t synohej t fillohej nj proces integrimi i rajonit n Bashkimin Europain, me qllim q t zbuten kundrthniet. Por, ky opsion sht trsisht i papranueshm pr popullin shqiptar t Kosovs, t cilit tashm i sht premtuar pavarsia nga administarata e Shteteve t Bashkuara.
Opsioni rezerv i shqiptarve, i cili n kto vite sht degraduar jasht mase, por q mund t rikthehet, nse ata tardhtohen prfundimisht, sht ai i bashkimit kombtar. Edhe n kontesktin e zhvillimeve kaq negatie pr Kosovn, ky opcion po bhet gjithnj e m shum legjitim dhe potencial. Por, ai sht i dmtuar shum nga vet elitat politike shqiptare t tredhura, t
cilat nuk jan t interesuara pr bashkim, po pr feudet e veta. Edhe mungesa e integrimit t kombit shqiptar pr shkak t ndarjes s gjat,
paraqet penges serioze pr projektin eventual t bashkimit kombtar. Nga ana tjetr, kundrshtimi i fort i komunitetit ndrkombtar (pr shkak t
Maqedonis, por edhe t mosbesimit ndaj shqiptarve), do ta konfrontonte kombin shqiptar me tr komunitetin ndrkombtar, duke prfshir ktu edhe Shtetet e Bashkuara, t cilat qart jan n favor t shteteve multietnike jo t krijimit t shteteve t reja etnike n Ballkan.
Kthimi i Kosovs te vetvetja
Ather, ka mbetet t bhet?
Kosova urgjentisht duhet ti kthehet vetvetes e t mos i kullot syt n metropolet e dynjas. Fillimisht, mbatja e zgjedhjeve n vjesht, por me theks te qeveria q i duhet Kosovs e jo te statusi, sht hapi i par i logjikshm dhe i vetmi i ndershm n kt situat, kur institucionet kan dshtuar n prmbushjen e detyrimeve dhe t premtimeve.Pastaj zgjedhja e nj nj qeverie me baz t gjer dhe me personalitete q kan integritet moral dhe kombtar, do t mund t prmirsonte dika n
imazhin e dmtuar t prfaqsimit t Kosovs. Rasti n Franc ku presidenti Nikolas Sarkozi mori gjasht socialistv n qeverin e djatht, duhet t prdoret si model. Poashtu duhet t bhet e ditur se ndryshimi i vlerave t shoqris s sotme shqiptare t Kosovs, sht i domosdoshm. Eliminimi i kulturs s korrupsionit, prmirsimi substancial i sistemit t arsimit, pavarsia e medieve, ngritja morale me ann e besimit fetar, toleranca m e madhe ndretnike, jan disa nga vlerat q duhet t aktivizohen urgjentisht n shoqrin e Kosovs, e cila sot jht e drrmuar nga letargjia. Ndrsa,
pa aktivizimin e ktyre vlerave, nuk mund t jipen prova t pjekuris s ksaj shoqrie, pr t qen plotsisht e pavarur dhe faktor i stabilitetit n rajon.
Prfundimisht, sht e qart se zgjidhja gjeopolitike nuk sht n duart tona, por n duart e t huajve, ndrsa zgjidhja e problemeve t shoqris sht n duart e qytetarve t Kosovs. Por, nse ato probleme zgjidhen dhe
Kosova aftsohet pr qeverisje t plot, kjo pashmangshm e ndryshon edhe qasjen gjeopolitike. Shkurt, pr Kosovn nuk ka zgjidhje ideale e as t mir, por ne duhet t msohemi e t aftsohemi q t jetojm n kt
realitet dhe t punojm pr ndryshimin e tij, e jo t bjm sehir dhe t presim poshtrimin e radhs.