Anglezi që beson se është ari polar
Ekzistojn shum mnyra pr ta sensibilizuar opinionin publik mbi ngrohjen globale. Lewis Pugh, 40 vje, ka zgjedhur nj mnyr shum origjinale: misioni i tij sht t notoj n ujra shum t ftohta, pr “t vn theksin” te ndryshimet klimatike dhe pasojat dramatike pr ekosistemin. N fund t majit, aktivisti-notar britanik prshkoi me not, stil i lir, nj kilometr t liqenit Pumori, pran maleve Everest, n nj lartsi prej 5300 metrash. Pugh notoi n ujin e ngrir 22 minuta e 51 sekonda, shenj kjo kundr shkrirjes s akujve t Himalajeve. Gjat katr viteve t fundit, siprmarrjet e Lewis kan
xhiron e bots: n 2006-n notoi n lumin Tamgi n Angli, pas nj viti mori nj rekord sepse kishte notuar gjat n pes oqeanet e planetit. N vitin 2008 zgjodhi Polin e Veriut, si vendin simbolik t emergjencs ambientale: pas nj notimi t bukur, prshkoi oqeanin Arktik me kajak, s bashku me Robbie Hedgus, drejt akullit detar, pr t’i treguar bots se si ajo shtres gjigante akulli po shkrihet n mnyr drastike. “Para dy vitesh, 23 pr qind e ksuls polare arktike ishte zhdukur, prandaj vendosa ta bja kt notim simbolik n maj t bots, n nj vend ku duhet t mbretroj vetm akulli, por q n t vrtet ai po shkrin dhe me nj shpejtsi marramendse madje. Mesazhi sht ky: ndryshimet klimatike jan t vrteta dhe duhet t bjm dika. Tani”!
Pr momentin nuk e dim se cili do t jet angazhimi i radhs, por jemi t sigurt se do t ndodh shum shpejt. Si gjithmon, kjo iniciativ e radhs do t shrbej pr t’i trhequr vmendjen bots mbi ndryshimet e ekosistemit. Nse dshironi t dini se kush sht Lewis Pugh, mjafton t’i hidhni nj sy kurrikulumit t tij pr t
ndonj parashikim, si pr shembull ndonj zhytje n Groenland. Lewis Gordon Pugh, i lindur n Plymouth n vitin 1969, sht burri i par q e ka merituar titullin “Grali i Shenjt” i notarve t lartsis. Lewis sht nj notar ekstrem, e vetmja qenie njerzore q para se t zhytet n ujrat e ftohta t Toks, arrin ta ngrej temperaturn e trupit me dy grad Centigrad. Pasioni i tij pr t notuar n ujra t ftohta e ka ndihmuar t thyej t gjitha rekordet.
“Problemi sht se teoria e ndryshimit klimatik shpesh her sht shum e ndrlikuar, sepse njerzit e rrugs mund ta kuptojn ndryshe”, shpjegon ai. Nga ana tjetr, studiuesit nuk jan gjithmon n sintoni me njri-tjetrin, t dhnat ndryshojn, politikant ndrhyjn shum edhe aty ku nuk u takon, prandaj njerzit ngatrrohen. “Ata nuk jan konfuz kur shohin dik q noton n Polin e Veriut”.
Ishte korriku i vitit 2007. Lewis vendosi t zhytej n ujrat e Polit t Veriut, pr t treguar q ekosistemi i Arktikut “po vuan”, q shkrirja po ndodh vrtet, madje sht e dukshme. Temperatura e ujit ishte 1,7 grad. Lewis e prballoi kt sfid duke respektuar rregullat e “Channel Swimming Association”: veshi kostumin, vuri kufjet dhe syzet e ujit, pastaj u nis. U hodh nga nj ajsberg dhe notoi rreth nj kilometr n ujin e ftoht nn zero grad pr 18 minuta e 50 sekonda. Askush prpara tij nuk kishte guxuar kaq shum, dhe ndoshta askush nuk do t prpiqet t matet me t. “Para se t zhytesha, n mendjen time mbizotronte vetm frika. Uji posht ka ngjyr t zez dhe brenda sheh t notojn copa t bardha akulli”, kujton Lewis. sht nj kontrast pothuajse surreal.
“Sa koh do trupi i ngrir t prfundoj n fund t oqeanit, nse dika shkon keq?”, mendon ndonjher Lewis. Megjithat ai thot se nuk sht kjo mnyra pr t’i prballuar sfidat. “Prpiqem t’i ’rrnjos ato mendime nga koka, prqendrohem te muzika e ‘iPod’-it dhe bhem paksa agresiv, natyrisht duke e kontrolluar veten”. Mesa duket, kjo metod funksionon. Lewis nuk ka prfunduar n fund t oqeanit, por ka paguar nj mim: gishtat e tij jan njtur si salsie dhe pr katr muaj humbi ndjeshmrin e duarve. “Dmet m t mdha jan ato psikologjike: pas nj eksperience si kjo, mendohesh dy her para se t provosh prsri t kaprcesh limitet e tua”, thot ai. Parimi i tij sht ky: “Mendje e shndosh, n trup t shndosh”. “Nse nuk ndjek ndrrat e tua, do t prfundosh duke ndjekur ndrrat e dikujt tjetr”, i tha nj her nj shokut t tij. “Mua m plqen t notoj dhe dua ta vazhdoj misionin tim deri n fund t jets sime”, thot me thjeshtsi. N vitin 2003, Lewis vendosi ta linte punn dhe t notonte “me koh t plot” pr t trhequr vmendjen e njerzve pr planetin ton t smur.
“Duhet zgjedhur nj taktik pr do situat. Njeriu nuk mund t vazhdoj t’i bj gjrat si i ka
deri n at moment. sht e leht t thuash: ‘Oh sa uj i ftoht’! Nuk jam trembur kurr nga ftohtsia, madje e inkurajoja gjithmon veten duke thn se kam provuar gjra m t frikshme”.
N fakt, trupi i njeriut nuk sht krijuar pr t notuar n ujra aq t ftohta. Mjafton t kujtosh pasagjert e “Titanikut” q ngrin n uj, temperatura e t cilit ishte 5 grad. Pugh ka notuar n uj me temperatur m t ult: 1,7 grad. Siprmarrjet e tij jan natyrisht interesante edhe nga pikpamja mjeksore. Nj shkenctar nga Universiteti i Kejp Taunit e ka quajtur Pugh-un “termogenesi anticipatoria”, duke iu referuar aftsis s tij pr ta rritur me dy grad temperaturn e trupit para se t zhytet n ujrat e ftohta, nj fenomen q nuk sht regjistruar te qeniet e tjera njerzore.