Arsyeja ne filozofi

Bujar Plloshtani

Bujar Plloshtani

Idiosinkrazi perendimi i te shemtuares dhe smires vetem per hir te guximit sapere aude dhe arsyes bon sens. Idiosinkrazia te filozofet nuk eshte nje idhull tashme i perenduar por nje sens kundrejt urrejtjes njerezore qe lidhet me vlefshmerine dhe kuptimin e njohjes se karakterit mbi te verteten e nevojshme qe sherben per te miren e pergjithshme. Ata nuk kerkojne tu prijne ideve dhe mendimeve te tyre por te kihet ne shqyrtim e verteta e cila mund te jete nje e mire sublime per te gjithe. Te gjithe nuk besojne ne qiell por as ne qenie. Kjo dukje e tejdukshme na ve ne pozite te nderlikuar me qenien dhe shoqerine ose me shume na kurdis te kuptojme karakterin dhe moralin sipas planit te mendjes. Mendja jone si substance ekzistuese e afte per te menduar me arsye nese koordinohet sipas planit inteligjent atehere vjen ne shprehje morali. Ky moral qe na shkeput nga shnderrimi i kobshem i fatit nga iluzioni i ndjenjave poetike nga hipokrizia e shpifur ndersa arsyeja ne filozofi eshte vetem nje origjinalitet mbi njohjen e dukshme dhe te padukshme mbi perendimin e te shemtuares. Ose sic shprehej Nietzsche Dhe para se gjithash ta flakim tutje trupin kete ide fixe te mjerueshme te ndijimeve Trupin e prekur nga defektet e logjikes te hedhur poshte madje te pamundur si dhe mjaft te pacipe per tu sjelle sikur te ishte real8230

Arsyeja eshte deshtimi i ndijimeve dhe ndofta perendimi i te shemtuares dhe smires. Pak njerez mund te depertojne brenda njohjes se vertete nga ajo qe jane te frymezuar nga qiejt madje ka dhe shume pak qe jane premtues mbi parimet fundamentale te moralit. Te gjithe qeniet jane me shume te prirur te nxitojne dhe te perfitojne nga ceshtja se sa te krijojne sensin kundrejt urrejtjes ndaj te liges dhe te shemtuares. Idiosinkrazia pothuaj gati eshte shnderruar ngado. Megjithate ne dime qe qenia eshte vetem nje ljthitje apo mashtrim kjo te jep te kuptosh ne mendje se arsyeja ndonjehere perzihet me ndijimet. Duhet te jete kaq e nderlikuar dhe e heroike te heqesh dore nga kjo paudhesire e cila te con me shume drejt botes se tejdukshme ne mashtrim se sa drejt sensit per ti ngritur idealet me kohezgjatje. E gjithe kjo ka nje defekt te lindur ose arsyeja eshte e betonuar varesisht mendjes njerezore.

Idiosinkrazia e filozofeve ajo me shume tenton te paraqese konceptet sublime duke perenduar te shemtuaren e baltes qe eshte ndrequr qenia jone. shte nje guxim qe qenia jone te behet me shume e prirur pra nje ens realissimum 8211 e pajisur me arsye ne filozofi qe per me teper te njohe te verteten nga e paverteta te bukuren nga e shemtuara te dukshmen nga e padukshme te njohuren nga e panjohura etj. E kush eshte ai hero qe di ti spikase te gjitha keto

Me te vertete eshte per tu cuditur me arsyen e qenies e cila eshte e padukshme per shqisat tona dhe arrin te konceptoje parimet e njohjes se natyres si nje e drejte natyrore. Ose arsyeja si nje veprim bindes ose ndricues ndaj joshjeve te panjohura ngre pluhur mbi gjesendet dhe lendet e natyres qe fundja ti njohe apo shquaje konceptualisht me sens logjike te gjitha veprimet e dukshme. Duket perciptazi se eshte arsyeja e qenies njerezore qe kjo bote te quhet nje bote e dukshme nga ne raca njerezore ndryshe mund te ndodhte e kunderta e paraqitjes. Por megjithate ne nuk jemi te prirur te mendojme me dyshim se cfare na ben ne te kuptojme realitetin e dukshem te botes Thjesht eshte instinkti i arsyes qe na ndihmon te kthjellohemi drejt paraqitjes se vertete te botes ne e shohim kete paraqitje dhe nuk mund te fusim nje doze dyshuese se pas kesaj paraqitjeje mund te fshihet dicka tjeter per te cilen ne nuk jemi te qendrueshem ta hulumtojme apo shohim thelbesisht. Arsyeja jone eshte reale aspak fiktive prandaj ne shohim kete dukje qe na eshte dhene para syve me teper se kaq mund te na erren syte. Ne vertetojme konkretisht ate qe ndodh ose shohim nepermjet shqisave dhe origjinalitetit te arsyes me pertej kesaj eshte nyje gordiane per mendjen e qenies ose nje shpifje e kote qe te ze nje kapitje e pakuptimte. Prandaj ne duhet te bindemi se arsyeja mund te na ndihmoje te kuptojme gjendjen e shoqerise me mjete fatlume ose ndryshimin e zhvirgjeruar te politikes se vjeter.

Arsyeja ne filozofi eshte sugjerim ndaj fantazmagorise te shkeput nga loja e sforcuar e ndijimeve dhe te kthjellon drejt te vertetes dhe origjinalitetit te mendjes ekzistuese.