Barazia gjinore? Përtej mërive të së kaluarës

N shtatorin e vitit 1973, Bobby Riggs, nj ndr kampiont e bots s tenisit sfidoi Billie Jean, mbretreshn e kampionatit t femrave, n nj ndeshje historike gjinore. “Dua t’i kthej grat 20 vjet mbrapa, n shtpi aty ku e kan vendin, pasi duken shum m mir teksa jan shtatzna, duke u kujdesur pr fmijt dhe duke
punt e shtpis”, - deklaroi Riggs. Cili ishte rezultati i ksaj sfide? Prpara 39 mij spektatorve, n ndeshjen m t shikuar t historis s tenisit, Billie e mundi Bobby Riggs n t tria setet. Ndodhi t tilla nuk jan shkputur rastsisht nga historia e tenisit apo nga kujtesa e ndonj tifozeje ose tifozi t ktij sporti. Ato jan ilustrime t mirfillta se si steriotipat paragjykues t dominancs maskile t fabrikuara n mendjet e mbrapshta t njerzve jan prcjell pr gjenerata t tra deri n ditt e sotme. Ideja e femrs shtpiake e pajisur me t vetmen dhunti, at t durimit, nuk ishte sigurisht nj deklarat e padgjuar m par kur u shqiptua prej tenistit Bobby Riggs. Ajo reflektonte mendimin e nj shoqrie q, pavarsisht lvizjeve feministe t cilat gjeneruan n vitet e mvonshme ndryshime, srish ruajtn po aq aktuale thelbin e dominancs maskile. Kjo na tingllon si retorik e vjetr sa dhe bota. Po a paraqitet vrtet e till panorama e raporteve gjinore sot?

E pra, nuk mund t mohohet se sot shoqria ka nisur t shoh dhe t ashtuquajturn ann tjetr t medaljes, ku m shum sesa n at t barazis sociale, meshkujt vrehen n nj kndvshtrim radikal feminist, si moralisht m pak t denj se femrat, t paaft pr t marr prsipr prgjegjsit e tyre n t gjitha rolet sociale q ata duhet t prmbushin. Ndjesi t tilla antimaskiliste jan krijuar n kt mnyr si derivatet e nj sistemi t vjetr ku grat ishin pozicionuar me tepr si “skllave t bindura” pr nj koh t gjat dhe tashm q iu “dha” mundsia q bota t dgjoj zrin e tyre, kan nisur t imponohen me po t njjtn arroganc mashkullore. A mund t legjitimohet nj sjellje e till thjesht pr shkak t s kaluars s tyre? Studiuesja amerikane, En Ricardson Rojfi shkruan n vitet ’70, ather kur kulmonte lvizja feministe, se pavarsisht zhvillimeve t s shkuars, nse duam t ndryshojm, gjja kryesore dhe m e vshtira sht se duhet t ‘fshijm t kaluarn me nj cop t pastr’ n mnyr q t’ia rinisim nga e para pa ndjesit e hidhura t asaj ka lam pas. Grat q duan barazin, duhet t jen t prgatitura, fillimisht, ta japin at dhe t besojn… Fjal t cilat tingllojn po aq aktuale dhe sot. N mnyrn e saj lihet t kuptohet se prgjegjsit e ksaj barazie t munguar, me sa duket, nuk rnduakan vetm mbi meshkujt, por edhe mbi femrat. T gjendura gjithnj n pozicione inferiore, femrat kan nisur t ndihen moralisht shum m lart se meshkujt dhe pr rrjedhoj m t justifikuara, teksa krkojn t jen po aq t dhunshme dhe t padrejta sa ata. Por, pyetja prej 1 milion dollarsh, q na lind natyrshm, do t ishte: “Nse nj burr i dhunshm etiketohet si ‘qenie e ndryr’ po nj grua e dhunshme far sht?”

Ndoshta do t ishte m mir t heshtnim sepse prgjigjja e saj mbase rrezikon t na bj t kalojm n ekstremin tjetr. Po barazia nuk qndron n skajet, por n mesin e art t bashkpunimit. Sa m agresiv dhe i ashpr bhet krkimi i barazis, aq m e palogjikshme bhet ajo q synohet t arrihet n t vrtet. Ky krkim ngjan me at t nj qeni q ndjek vazhdimisht bishtin e tij, duke e uar rezultatin shum larg pritshmrive, ndrsa prpjekjet e mdha pr arritjen e saj do t na kushtojn gjithnj e m shum. Mjafton ktu t prmendim nj sr programesh t zbatuara n vendin ton, me mbshtetjen e OKB-s me synim rritjen e pjesmarrjes s grave n t gjitha sferat e jets dhe veprimtaris, pa prmendur ktu strategjit e shumta t iniciuara nga Bashkimi Evropian me synim prafrimin e vendeve kandidate pr antarsim, n kuadr t politikave t barazis gjinore. N relacionit t fundit t Komunitetit Evropian, Shqipria n kuadr t reformave pr integrimin gjinor, ka depozituar q prej vitit 2008 n buxhetin e prgjithshm t BE-s nj kontribut prej 20 mij eurosh. T gjitha kto jan investime parash t kryera n nj fush q sigurisht nuk mund t mohojm se ka rndsin e saj n zhvillimin dhe emancipimin e shoqris, por n t ciln prej vitesh nuk po ndihen prmirsimet e pritura n zgjidhjen e ksaj prballjeje t ashpr midis meshkujve dhe femrave. Mjafton t kujtojm faktin se Shqipria n indeksin e barazis gjinore renditet e 98-a ndr 154 vendet e tjera t bots pr vitin 2009. Por, far po ndodh n t vrtet me barazin gjinore n vendin ton?

Fati i femrs shqiptare vazhdon t mbetet n kuadrin e hartimit t strategjive t shumta, miratimin e ligjeve pa fund q as sot e ksaj dite nuk po jetsohen dot. Disa flasin pr traditn patriarkale, disa flasin pr mentalitetin ton dhe pr femrat q nuk po gjejn mnyrn e duhur pr t zbatuar t drejtat e tyre, edhe pse e vrteta q shprfaqet n shoqrin ton, politikn dhe Parlamentin e Shqipris sht krejt ndryshe. Pjesmarrja e femrave n vendimmarrjen politike l pr t dshiruar, ku pavarsisht shifrave gjithnj e n rritje, pr 50 vjet Parlamenti diti t ofronte vetm kukulla, ndrsa gjat 20 viteve t fundit t demokracis kemi par vetm manekine q dallojn nga njra-tjetra vetm nga makijazhi apo gjatsia dhe ngjyra e flokve. Nuk do t ishte udi nse n mjediset e tempullit t politikbrjes shqiptare t dgjoheshin t njjtat fjal si ato t tenistit Riggs, t shqiptuara 37 vjet m par. Pr kt sigurisht q nuk e kan faj ligjet, sepse ato ekzistojn. Po ku qndron ngri? Mos vall tek kuptimi dhe zbatimi real i tyre? Zgjidhja, n t vrtet, nuk mund t pretendojm t buroj thjesht nga nisma ligjore apo masa administrative q vendosin arbitrarisht barazin gjinore, por as nga lvizjet radikale feministe. Nuk mundemi t ndrtojm nj t ardhme ndryshe, pa pranuar s pari pr t hedhur tutje trashgimin e vjetr t s kaluars. E rndsishme sht q lvizje t tilla t mos marrin ngjyresa t theksuara antimaskiliste sa t mos pranoj paragjykimet apo supozimet e fshehura tek seksi tjetr. Grat nuk munden t fitojn kurrsesi rolin q i takon n politik, arsim apo kudo gjetk duke kopjuar modelin e burrave, pr t rn pre e nj gracke n kurriz t s cils kan vuajtur vet. Kjo do t thot se nuk prbn nj domosdoshmri adoptimi i nj tendence mashkullore n sjellje pr t’u mbijetuar vshtirsive t integrimit gjinor. Pr t arritur barazin, sht thelbsore qenia n harmoni me at far po ndodh, pa menduar thelbsisht pr t, por thjesht pr t ndrmarr zgjedhjen n prputhje me nevojat e shoqris dhe me interesin e t jetuarit… e mbi t gjitha prtej mrive t s kaluars.