Biznesi politika dhe komuniteti
Zgjidhja e kontradiktave qe nuk mund te zgjidhen vetiu ne treg mes bizneseve dhe konsumatoreve dhe midis vete bizneseve eshte detyre e shtetit. Roli kryesor per kete i takon gjykatave. Nderkohe edhe dy pushtetet e tjere ai legjislativ dhe ekzekutiv nderhyjne per te zbutur kundershtite ne interesat private te pjesetareve te shoqerise. Por keto dy pushtete jane te supozuar te nderhyjne kryesisht per te sheshuar mosperputhjet mes interesave private dhe atyre publike.
Ne 20 vjetet qysh nga lejimi i bizneseve private ne Shqiperi fatkeqesisht shume rralle biznesmenet kane demonstruar interes per forcimin e rolit te shtetit si nje arbiter i rrepte dhe i paanshem ne garen ekonomike. Shpesh ata kane qene te kenaqur me paaftesine mosorganizimin dhe per me teper me korrupsionin e shtetit. Por nje shtet i korruptuar qe shet sot lehtesisht lekuren e vet ne favor te nje grupi biznesmenesh mund ta shese ate neser ne favor te nje grupi tjeter rival me po aq lehtesi. Ajo qe nje biznesmen ble nga nje shtet i korruptuar eshte thjesht nje favorizim qe eshte i vlefshem per aq kohe sa nje tjeter biznesmen nuk ofron ccedilmime me te larta per te. Shembuj te biznesmeneve te fuqishem shqiptare qe kane qene te favorizuar nga shteti deri ne nje fare kohe e qe me vone jane lene jashte tortes se favoreve nuk mungojne. Po ta hedhin veshtrimin me larg se fitimi i dites se sotme te gjithe biznesmenet duhet te inkurajojne funksionimin e shtetit ligjor ne Shqiperi. Sepse ata nuk duhet te harrojne se sistemi i ri politik qe kemi adoptuar dhe qe eshte i presupozuar te na afroje me Europen e Bashkuar nuk eshte dizenjuar qe shteti te beje nderhyrje arbitrare apo te korruptuara ne ekonomi ai eshte dizenjuar per te qene nje arbiter i paanshem ne lojen e interesave private. Por shpenzimet e medha qe partite shqiptare bene ne dy fushatat e fundit zgjedhore te fusin dyshimin se biznesmenet tane akoma nuk e kane kuptuar rendesine e funksionimit te shtetit ligjor. Keto shpenzime disa miliona dollaresh nuk ka sesi te mbulohen nga kuotizacionet modeste te anetaresive perkatese apo financimi buxhetor - ato jane thjesht financime te biznesmeneve te fuqishem te cilet parapaguajne fshehtas favore qe presin trsquou behen nga fituesit e zgjedhjeve ne kater vitet vijues. Nje fenomen tjeter qe u vu re ne dy fushatat e fundit zgjedhore ishte investimi privat i disa kandidateve-biznesmene per permiresimin e infrastruktures se komuniteteve ku ata kandidonin. Ne pamje te pare ky veprim duket pozitiv - ai jep mesazhin se shteti nuk eshte formula magjike per zgjidhjen e ccedildo problemi dhe se shume prej tyre mund te zgjidhen nga vete komuniteti. Por nga ana tjeter ai te le nje shije te keqe batakccedililleku elektoral. Sepse nuk eshte fisnike qe biznesmenet e fuqishem te kujtohen per komunitetin e tyre vetem kur u duhet vota e pjesetareve te tij. Neglizhimi i deritashem i mireqenies se komunitetit nga shumica e biznesmeneve shqiptare eshte nje dukuri qe nuk duhet te vazhdoje gjate. Sepse siccedil shkruante Garret Hardin ne esene ldquoThe Tragedy of the Commonsrdquo kur ccedildo anetar i komunitetit synon te maksimizoje perfitimin e vet afatshkurter pasoja afatgjate mund te jete shkaterrimi i vlerave ose i mireqenies se vete komunitetit. Pra eshte e rendesishme qe biznesmenet tane duke ndjekur shembullin e shume biznesmeneve te tjere ne bote te mundohen te adresojne problemet e komunitetit ku jetojne. Ata duhet te gjejne menyra qe me sa mundesi te kene te mobilizojne burime njerezore e financiare ne funksion te fuqizimit ekonomik te komuniteteve te tyre e per rrjedhoje te permiresimit te jetes se njerezve qe i perbejne ato. Ne qofte se ata do ta bejne kete gje rriten shanset per ndertimin e sistemit ekonomiko-shoqeror te tipit europian qe duam te realizojme. Perndryshe nje alternative tjeter eshte nje sistem ku shteti merr persiper zgjidhjen e te gjitha problemeve te individeve. Dhe ne shqiptaret e kemi provuar mbi kurrizin tone per 45 vjet nje sistem te atille...
Ne 20 vjetet qysh nga lejimi i bizneseve private ne Shqiperi fatkeqesisht shume rralle biznesmenet kane demonstruar interes per forcimin e rolit te shtetit si nje arbiter i rrepte dhe i paanshem ne garen ekonomike. Shpesh ata kane qene te kenaqur me paaftesine mosorganizimin dhe per me teper me korrupsionin e shtetit. Por nje shtet i korruptuar qe shet sot lehtesisht lekuren e vet ne favor te nje grupi biznesmenesh mund ta shese ate neser ne favor te nje grupi tjeter rival me po aq lehtesi. Ajo qe nje biznesmen ble nga nje shtet i korruptuar eshte thjesht nje favorizim qe eshte i vlefshem per aq kohe sa nje tjeter biznesmen nuk ofron ccedilmime me te larta per te. Shembuj te biznesmeneve te fuqishem shqiptare qe kane qene te favorizuar nga shteti deri ne nje fare kohe e qe me vone jane lene jashte tortes se favoreve nuk mungojne. Po ta hedhin veshtrimin me larg se fitimi i dites se sotme te gjithe biznesmenet duhet te inkurajojne funksionimin e shtetit ligjor ne Shqiperi. Sepse ata nuk duhet te harrojne se sistemi i ri politik qe kemi adoptuar dhe qe eshte i presupozuar te na afroje me Europen e Bashkuar nuk eshte dizenjuar qe shteti te beje nderhyrje arbitrare apo te korruptuara ne ekonomi ai eshte dizenjuar per te qene nje arbiter i paanshem ne lojen e interesave private. Por shpenzimet e medha qe partite shqiptare bene ne dy fushatat e fundit zgjedhore te fusin dyshimin se biznesmenet tane akoma nuk e kane kuptuar rendesine e funksionimit te shtetit ligjor. Keto shpenzime disa miliona dollaresh nuk ka sesi te mbulohen nga kuotizacionet modeste te anetaresive perkatese apo financimi buxhetor - ato jane thjesht financime te biznesmeneve te fuqishem te cilet parapaguajne fshehtas favore qe presin trsquou behen nga fituesit e zgjedhjeve ne kater vitet vijues. Nje fenomen tjeter qe u vu re ne dy fushatat e fundit zgjedhore ishte investimi privat i disa kandidateve-biznesmene per permiresimin e infrastruktures se komuniteteve ku ata kandidonin. Ne pamje te pare ky veprim duket pozitiv - ai jep mesazhin se shteti nuk eshte formula magjike per zgjidhjen e ccedildo problemi dhe se shume prej tyre mund te zgjidhen nga vete komuniteti. Por nga ana tjeter ai te le nje shije te keqe batakccedililleku elektoral. Sepse nuk eshte fisnike qe biznesmenet e fuqishem te kujtohen per komunitetin e tyre vetem kur u duhet vota e pjesetareve te tij. Neglizhimi i deritashem i mireqenies se komunitetit nga shumica e biznesmeneve shqiptare eshte nje dukuri qe nuk duhet te vazhdoje gjate. Sepse siccedil shkruante Garret Hardin ne esene ldquoThe Tragedy of the Commonsrdquo kur ccedildo anetar i komunitetit synon te maksimizoje perfitimin e vet afatshkurter pasoja afatgjate mund te jete shkaterrimi i vlerave ose i mireqenies se vete komunitetit. Pra eshte e rendesishme qe biznesmenet tane duke ndjekur shembullin e shume biznesmeneve te tjere ne bote te mundohen te adresojne problemet e komunitetit ku jetojne. Ata duhet te gjejne menyra qe me sa mundesi te kene te mobilizojne burime njerezore e financiare ne funksion te fuqizimit ekonomik te komuniteteve te tyre e per rrjedhoje te permiresimit te jetes se njerezve qe i perbejne ato. Ne qofte se ata do ta bejne kete gje rriten shanset per ndertimin e sistemit ekonomiko-shoqeror te tipit europian qe duam te realizojme. Perndryshe nje alternative tjeter eshte nje sistem ku shteti merr persiper zgjidhjen e te gjitha problemeve te individeve. Dhe ne shqiptaret e kemi provuar mbi kurrizin tone per 45 vjet nje sistem te atille...