Borxhi publik- Sfida e efiencs
sht e natyrshme q do individ, cdo subjekt por edhe do qeveri n prmbushjen e detyrimeve t tyre mund t marrin edhe borxhe. N kt moment hapet debati prse do t merret ky borxh, sa borxh mund t merret, me far kostoje do t merret, kur dhe kush do ta paguaj kt borxh?
Shpesh her jan
debate dhe akuza pse Shqipria nuk merrte m shume borxhe, disa ekspert partiak n borxh me profesionalizmin e tyre, krkonin rritjen e borxheve me argumentin se nj dit huadhnsit do t`i falnin ato. Nqoftse do t respektoheshin kta ekspert, vendi do t ishte mbytur n borxhe te renda,falja e tyre do t vinte kur vendi t ishte prfshir n nj kriz varfrie, q t shpresonte faljen e tyre si pasoje e varfris s rritur , dhe jo si shprblim krenarie pr zhvillim nprmjet borxheve. Ky debat sht i hapur pr buxhetin e vitit 2008. Kjo sepse pr her t par n nj buxhet vjetor propozohet dyfishimi i defiitit buxhetor nga rreth 4.% te PBB n rreth 7.95 %.
Misioni i Fondit Monetar Ndrkombtar reagon ndaj dyfishimit t defiitit buxhetor kur deklaron : Nj defiit prej afro 5 prqind e GDP-s (krahasuar me 4 prqind t parashikuar n 2007) do t lejonte nj prshpejtim t prkohshm t shpenzimeve t rndsishme n infrastrukturn e transportit, duke mbajtur stabilitetin makro-ekonomik, duke mbrojtur konsolidimin e vazhdueshm fiskal dhe duke dhn financimet e mjaftueshme pr investimet e tjera publike t planifikuara n periudhn afatmesme. Disa nga momentet thelbsore t ktij debati jan: A ka risk rritja e defiitit buxhetor me ritme m t larta se rritmet e rritjes ekonomike t nj vendi? Cila sht kostoja e ktij borxhi? Cila sht efienca e tij? Sa do t ndikojn borxhet n rritjen e ekonomis shqiptare?
M shum se sa nj shqetsim numrash statistikor n pasqyrat buxhetore, shqetsimi real sht mentaliteti qeveriss pr vizionin afatmesm dhe afatgjat t qndrueshmris ekonomike t vendit, sht keqprdorimi i mandatit qeveriss pr t rritur borxhin me kto rritme qoft edhe gjat nj viti.Rritja e deficitit buxhetore me kto ritme sht shprehje e madhshtis me t cilat veprojn qeverit e paprgjegjshme q orientohen nga projektet madhshtore n nj koh sa m t shkurtr dhe nuk shqetsohen pr efektet negative afatmesme dhe afatgjatate borxheve tregtare.
Nuk mund t jen borxhe me eficence pozitive n analizen kosto - fitim, borxhet me kushte tregtare q fokusohen n pjese te vecanta dhe te vogla te projekteve integrale infrastrukturore.Paaftsia pr t thithur investime nga institucionet financiare ndrkombtare si Banka Botrore, Banka Europiane pr Rindrtim e Zhvillim, Banka Europiane pr Investime etj. nuk mund t kompensohet me aftsin pr t
biznes tregtar me kredit tregtare.
N takimin vjetor t BB dhe FMN kishte edhe politikan e ekspert shqiptar, nj nga temat qendrore ishte shqetsimi q vendet e varfra dhe n zhvillim ndodhen prball joshjeve pr kredi nga qeverit dhe institucionet financiare private.
Dallimi thelbesor qndron pikrisht n kt moment, tek efienca e borxhit t marr. Ka qeveri q pr interesa gjeopolitike ofrojn kredi pa shum burokraci dhe pa analiza t eficencs s tyre. Po kshtu sot tregu ndrkombtar ka tepric likuiditetesh, bankat dhe ndrmjetsit e tjer financiar gjenden n tepric likuiditetesh dhe krkojn t shesin para me kushte tregtare. Pr ta shitja tek qeverit duke u dhn borxhe sht nj investim me risk m t vogl se risqet e tjera.
Ne keto kontest Presidenti i ri i Banks Botrore shpalli si prioritet brjen e procesit kredidhns m t shpejt, m efektiv dhe m t lir.
Eksperienca e Banks Botrore, BERZH dhe insitucioneve t tjera financiare ndrkombtare, sht avantazhi i tyre prball konkurencs tregtare t kredive tregtare q gjenden leht dhe paguhen shtrenjt.
M konkretisht, BB, BERZH BEI etj. nuk financojne projekte pa strategjin kombtare, pa studime, pa reforma q e bjn sektorin perkates trheqs pr biznesin privat, etj. Qeveria nuk ka ndonj merit t mburret q po blen para me kushte tregtare n nj treg ndrkombtar q ka tepric likuditetesh. Qeveria duhet t ndjej prgjegjsi pr kndvshtrimin aftagjat t manaxhimit t ekonomis dhe financave t vendit t saj.
Rritja ekonomike e vendit ka disa risqe q i qndrojn mbi kok; nqoftse bie rritja ekonomike e vendit, rritet vshtirsia pr shlyerjen e borxheve, rriten risqet e nj krize financiare.
*Profesor i Asociuar i Shkencave Ekonomike. Autori sht nn/kryetar i komisionit parlamentar t ekonomis.
Shpesh her jan
debate dhe akuza pse Shqipria nuk merrte m shume borxhe, disa ekspert partiak n borxh me profesionalizmin e tyre, krkonin rritjen e borxheve me argumentin se nj dit huadhnsit do t`i falnin ato. Nqoftse do t respektoheshin kta ekspert, vendi do t ishte mbytur n borxhe te renda,falja e tyre do t vinte kur vendi t ishte prfshir n nj kriz varfrie, q t shpresonte faljen e tyre si pasoje e varfris s rritur , dhe jo si shprblim krenarie pr zhvillim nprmjet borxheve. Ky debat sht i hapur pr buxhetin e vitit 2008. Kjo sepse pr her t par n nj buxhet vjetor propozohet dyfishimi i defiitit buxhetor nga rreth 4.% te PBB n rreth 7.95 %.
Misioni i Fondit Monetar Ndrkombtar reagon ndaj dyfishimit t defiitit buxhetor kur deklaron : Nj defiit prej afro 5 prqind e GDP-s (krahasuar me 4 prqind t parashikuar n 2007) do t lejonte nj prshpejtim t prkohshm t shpenzimeve t rndsishme n infrastrukturn e transportit, duke mbajtur stabilitetin makro-ekonomik, duke mbrojtur konsolidimin e vazhdueshm fiskal dhe duke dhn financimet e mjaftueshme pr investimet e tjera publike t planifikuara n periudhn afatmesme. Disa nga momentet thelbsore t ktij debati jan: A ka risk rritja e defiitit buxhetor me ritme m t larta se rritmet e rritjes ekonomike t nj vendi? Cila sht kostoja e ktij borxhi? Cila sht efienca e tij? Sa do t ndikojn borxhet n rritjen e ekonomis shqiptare?
M shum se sa nj shqetsim numrash statistikor n pasqyrat buxhetore, shqetsimi real sht mentaliteti qeveriss pr vizionin afatmesm dhe afatgjat t qndrueshmris ekonomike t vendit, sht keqprdorimi i mandatit qeveriss pr t rritur borxhin me kto rritme qoft edhe gjat nj viti.Rritja e deficitit buxhetore me kto ritme sht shprehje e madhshtis me t cilat veprojn qeverit e paprgjegjshme q orientohen nga projektet madhshtore n nj koh sa m t shkurtr dhe nuk shqetsohen pr efektet negative afatmesme dhe afatgjatate borxheve tregtare.
Nuk mund t jen borxhe me eficence pozitive n analizen kosto - fitim, borxhet me kushte tregtare q fokusohen n pjese te vecanta dhe te vogla te projekteve integrale infrastrukturore.Paaftsia pr t thithur investime nga institucionet financiare ndrkombtare si Banka Botrore, Banka Europiane pr Rindrtim e Zhvillim, Banka Europiane pr Investime etj. nuk mund t kompensohet me aftsin pr t
biznes tregtar me kredit tregtare.
N takimin vjetor t BB dhe FMN kishte edhe politikan e ekspert shqiptar, nj nga temat qendrore ishte shqetsimi q vendet e varfra dhe n zhvillim ndodhen prball joshjeve pr kredi nga qeverit dhe institucionet financiare private.
Dallimi thelbesor qndron pikrisht n kt moment, tek efienca e borxhit t marr. Ka qeveri q pr interesa gjeopolitike ofrojn kredi pa shum burokraci dhe pa analiza t eficencs s tyre. Po kshtu sot tregu ndrkombtar ka tepric likuiditetesh, bankat dhe ndrmjetsit e tjer financiar gjenden n tepric likuiditetesh dhe krkojn t shesin para me kushte tregtare. Pr ta shitja tek qeverit duke u dhn borxhe sht nj investim me risk m t vogl se risqet e tjera.
Ne keto kontest Presidenti i ri i Banks Botrore shpalli si prioritet brjen e procesit kredidhns m t shpejt, m efektiv dhe m t lir.
Eksperienca e Banks Botrore, BERZH dhe insitucioneve t tjera financiare ndrkombtare, sht avantazhi i tyre prball konkurencs tregtare t kredive tregtare q gjenden leht dhe paguhen shtrenjt.
M konkretisht, BB, BERZH BEI etj. nuk financojne projekte pa strategjin kombtare, pa studime, pa reforma q e bjn sektorin perkates trheqs pr biznesin privat, etj. Qeveria nuk ka ndonj merit t mburret q po blen para me kushte tregtare n nj treg ndrkombtar q ka tepric likuditetesh. Qeveria duhet t ndjej prgjegjsi pr kndvshtrimin aftagjat t manaxhimit t ekonomis dhe financave t vendit t saj.
Rritja ekonomike e vendit ka disa risqe q i qndrojn mbi kok; nqoftse bie rritja ekonomike e vendit, rritet vshtirsia pr shlyerjen e borxheve, rriten risqet e nj krize financiare.
*Profesor i Asociuar i Shkencave Ekonomike. Autori sht nn/kryetar i komisionit parlamentar t ekonomis.