Diktatorët e fundit, Freedom House rendit 34 diktatorët e botës më 2010
Top tenin e shoqërive më pak të lira në botë e me kushtet më të këqija të të drejtave të njeriut e kryesojnë me vota të barabarta Birmania, Guineja Ekuatoriale, Eritrea, Libia, Koreja e Veriut,
Vetm pak or m par, Freedom House me qendr n Uashington DC publikon raportin “The worst of the worst 2010” (M e keqja e s keqes 2010), lista e vendeve ku dhunohet liria. Surpriz e kndshme e ktij raporti jan vendet si Estonia, Republika eke, Hungaria, Sllovakia, Sllovenia, Polonia, Kroacia q me nj vlersim maksimal renditen si vendet m t lira pr vitin 2010, pr krah vendeve t njohura me nj demokraci t konsoliduar.
“N vitin 2010 demokracia vazhdon t dhunohet n vendet me nj regjim komunist, n ish-republikat sovjetike e n vendet islamike”. Ky sht konkluzioni i arritur nga studimi i situats globale t t drejtave politike, lirive civile, prgjithsisht t gjendjes s liris n bot.
Freedom House, instituti i rndsishm amerikan i studimit e promovimit t demokracis liberale n bot, ka publikuar vetm pak or m par raportin e tij vjetor “The worst of the worst 2010” (M e keqja e s keqes 2010), klasifikimi i vendeve dhunuese t t drejtave t njeriut, i cili do vit i prezantohet Komisionit t ONU pr t Drejtat e Njeriut (UNCHR) me qendr n Gjenev. Duke analizuar ngjarjet e ndodhura nga 1 janari i vitit 2009 n 31 dhjetor 2009, n 194 vende e 14 territore, Freedom House ka prpiluar listn e vendeve dhunuese t liris pr t’u ardhur n ndihm organizatave t t drejtave t njeriut, mbshtetsve t demokracis, prgjegjsve politik e kujtdo q punon e dshiron progresin e liris n bot.
Instituti Freedom House me qendr n Uashington e i themeluar m 1941 nga ish-Fisrt Lady amerikane, Eleanor Roosevelt, ka si objektiv promovimin e demokracis liberale kudo n bot e fal studimeve t tij vjetore ka punuar e kontribuar n analizimin e t drejtave politike e lirive civile n nivel global.
Duke u mbshtetur n nj shkall studimi, nga 1 deri n 7 pik, si pr t drejtat politike e pr lirit civile e ku 1 pik prfaqson vendin m t lir e 7 pik vendin m pak t lir, ky raport analizon do shtet e territor n baz t nj statusi ku vlersimi me 1.0-2.5 pik prfshin vendet m t lira, 2-5 pik vendet pjesrisht t lira e 5.5-7.0 pik vendet jo t lira. Liria n klasifikimin botror t Freedom House nuk vlersohet vetm nga analiza e politiks qeveritare, por synon t reflektoj realitetin e jets s prditshme. Liria mund t influencohet nga ndrhyrjet shtetrore, por dhe nga aktor joshtetror, nga lvizje terroriste, nga grupe t armatosura q prdorin mjete t dhunshme duke limituar drastikisht lirin esenciale brenda nj shoqrie. Nj rol krejt t kundrt luajn organizatat civile, aktivistt e pavarur dhe gazetart q operojn me kurajo pavarsisht kufizimeve nga shteti e q pozitivisht mund t influencojn n aftsin e popullit pr t ushtruar lirit e tij. Ky studim i prodhuar nga nj skuadr me ekspert, akademik, shkrimtar e konsulent ka mbshtetur analizn e tij n shum burime informacioni e shumica e tyre sht marr nga personalitete politike, gazetar e aktivist t t drejtave t njeriut n t gjith botn e t mirinformuar pr situatn e t drejtave t njeriut n do shtet prkats.
Top tenin e shoqrive m pak t lira n bot e me kushtet m t kqija t t drejtave t njeriut e kryesojn me vota t barabarta Birmania, Guineja Ekuatoriale, Eritrea, Libia, Koreja e Veriut, Somalia, Sudan, Turkmenistani e Uzbekistan dhe territori i prfshir nga Tibeti. Pra, kto shtete e territore kan arritur vlersimin maksimal t 7 pikve, n t drejtat politike e lirit civile e si rrjedhoj, vlersimin m t keq pr dhunimin e mohimin e fjals liri. Brenda ktyre shteteve e territoreve kontrolli i shtetit sht i vazhdueshm, organizatat e pavarura, opozita politike sht e ndaluar e nj aksion apo mendim i pavarur sht nn frikn e pranishme t ndshkimit. Birmania ndodhet n diktaturn e nj kontrolli t rrept ushtarak, Guineja Ekuatoriale ka nj regjim plotsisht t korruptuar e nj nga m t kqijt n mohimin e t drejtave njerzore n Afrik, Eritrea drejtohet nga nj shtet policor represiv, Somalia sht nj shtet i dshtuar, Koreja e Veriut udhhiqet nga regjimi marksist-leninist dhe Turkmenistani e Uzbekistani jan shtetet e Azis Qendrore t qeverisura nga diktator me rrnj n periudhn sovjetike. “The worst of the worst 2010” vlerson Tibetin nn juridiksionin kinez, si territorin m t keq e m t dhunueshm. Freedom House ka shtuar sivjet n raportin e saj edhe tet shtete e dy territore t pushtuara me nj vlersim inferior e mjaft pran top tenit t ksaj liste: 7 pik pr t drejtat politike e 6 pik pr lirit civile, Bjellorusia, adi, Kina, Kuba, Guineja, Laosi, Arabia Saudite, Siria, Osetia Jugore dhe Saharaja Perndimore.
Raporti “The worst of the worst 2010” shpreh se dhunimi i t drejtave t njeriut kryhet n do rajon t bots e prfshin vende nga Amerika, Lindja e Mesme, Azia Qendrore, Afrika e Azia Orientale e prfshin nj larmi kulturash e nivelesh zhvillimi ekonomik. Me nj ndarje n tri kategori: vend i lir, pjesrisht i lir e jo i lir e m nj vlersim q shkon nga m i miri 1 pik e m i keqi 7 pik, “The worst of the worst 2010” e klasifikon Shqiprin si nj vend pjesrisht t lir, me 3 pik pr t drejtat politike e 3 pik pr lirit civile. N klasifikimin e vendeve pjesrisht t lira e pothuajse me nj vlersim pak a shum t njjt pr krah Shqipris, renditen vendet si Kosova, Bosnj-Hercegovina, Gjeorgjia, Moldavia, Armenia, Kolumbia, Bangladeshi, Pakistani, Kuvajti, Burundi, Ekuadori etj. Klasifikimi i vendeve t lira pr 2010-n krahas shteteve perndimore e t zhvilluara ekonomikisht, prfshin sivjet shtete q, me nj vlersim maksimal, pra 1 pik pr t drejtat politike e 1 pik pr lirit civile, renditen denjsisht pr krah ktyre shteteve t mdha dhe vende t tilla jan Estonia, Republika eke, Hungaria, Sllovakia, Sllovenia, Polonia, Kroacia. Kto shtete t kategorizuara si “vend i lir 2010” me pikvlersimin e tyre maksimal 1-1 kaprcejn shtete si Greqia, Italia, t vlersuara prkatsisht me 1 pik pr t drejtat politike e 2 pik pr lirit civile. Vend i lir 2010 jan vlersuar sivjet edhe Mali i Zi e Bullgaria, prkatsisht me 2 pik pr t drejtat politike e 2 pik pr lirit civile. Rusia, me nj vlersim gjithnj e n ulje, konsiderohet edhe pr vitin 2010 nj vend jo i lir. Po sipas raportit “The worst of the worst”, liria e shtypit vazhdon t ket nj “vuajtje t konsiderueshme n t gjith botn”.
Si t lirohesh nga tirania?
Nj dosier i Freedom House, i titulluar “Si t lirohemi nga tirania?” e q nuk sht nj dokument politik, por nj studim shkencor relativ i pothuajse 40 viteve t fundit, demonstron se sa sht shpesh i rndsishm roli i luajtur nga lvizjet e rezistencs jo t dhunshme pr tranzicionin drejt demokracis e pr konsolidimin e saj t mtejshm. Prfundimet e studiuesve amerikan kan vrtetuar se nj vend i sunduar nga diktatura ka nj mundsi tri her m t madhe pr t arritur nivelin e liris kur opozita nuk prdor dhunn. Mundsit pr ta restauruar demokracin zbresin me 20% kur synohet t prdoret forca. Peter Ackerman, presidenti i Freedom House, nnvizon n kt raport se jodhuna nuk duhet identifikuar si koncept etik, por si nj zgjedhje alternative strategjike, “Lvizjet jodhunuese, - vazhdon Peter Ackerman, - kan sukses, pasi ndikojn n pilastret q mbajn regjimin diktatorial: shrbimi sekret, forcat e sigurimit e aparati administrativ”. Aktualisht, n bot vendet e qeverisura nga persona q prdorin mjete diktatoriale, jan 40 e ky prfundim sht arritur nga analiza e parametrave me t cilt vlersohet sistemi ku jetojn qytetart e niveli i liris s tyre n do shtet. Midis ktyre 40 shteteve, pes regjimet m t kqija diktatoriale jan:
Koreja e Veriut me Kim Jong Il; Turkmenistani me Saparmurat Niyazov; Myanmar (ish-Birmania) me Gjeneral Than Shwe; Bjellorusia me Alexander Lukashenko, diktatori i fundit i Evrops; dhe Kuba me Fidel Castron.
Kim Jong Il - Koreja e Veriut, 63 vje, n fuqi prej vitit 1994. N kt shtet mungon liria e fjals dhe e shtypit e numron aktualisht 150 000 disident t internuar. Kim Jong ka zhvilluar nj plan atomik, me t cilin krcnon Koren e Jugut, Rusin, Kinn e Japonin.
Han Shwe, Myanmar (ish-Birmania), 71 vje, n fuqi prej vitit 1988. Gjeneral i nj regjimi ushtarak, diskriminon do liri civile e politike t qytetarve t tij.
Alexander Lukashenko, President i Bjellorusis nga viti 1994. Diktatori e tirani i fundit i Evrops me marrdhnie diplomatike mjaft t ngrira me shtetet perndimore e SHBA-t. Bjellorusis i sht ndaluar t marr pjes n Kshillin e Evrops.
Lista e 34 diktatorve q, sipas Freedom House, ekzistojn ende n bot:
Hu Jintao, Kin
Isaias Afwerki, Eritrea
Idriss Deby, ad
Gnassinge Eyadéma, Togo
Paul Biya, Kamerun
Lansana Konte, Guine
Joseph Kabila, Kongo
Musa Sude Yalahow, Somali
Islam Karimov, Uzbekistan
Nursultan Nazarbayev, Kazakistan
Imomali Rakhmonov, Taxhikistan
Askar Akayev, Kirgikistan
Hun Sen, Kamboxhia
Maumoon Absul Gayoom, Maldive
Qabus bin Said al-Said, Oman
Hamad bin Khalifa al-Thani, Katar
Zayed ibn Sultan an-Nahayan, Emiratet e Bashkuara Arabe
Hassanal Bolkiah Muizzaidin Waddaulah, Brunei
Jigme Singye Wangchuck, Butan
Pervez Musharraf, Pakistan
Hosni Mubarak, Egjipt
Zine al-Abidine Ben Ali, Tunizi
José Eduardo dos Santos, Angol
Abdelaziz Bouteflika, Algjeri
Paul Kagame, Ruand
Non Duc Manh, Vietnam
Princi Abdullah, Arabia Saudite
Muammar Gheddafi, Libi
Khamtay Siphandone, Laos
Robert Mugabe, Zimbabve
Re Mswati III, Swaziland
Ali Khamenei, Iran
Bashar Assad, Siri
Teodoro Obiang Nguema, Guineja Ekuatoriale