Misteret e Krishtërimit, ndikimet pagane në teologjinë e Shën Palit

Paganët d festonin 25 Dhjetorin ditën e lindjes së zotit të tyre Diellit, Pali e zëvendësoi me Krishtlindjet

N Dhiatn e Re, Shn Pali ka shkaktuar shum polemika jo vetm mes feve, por edhe mes dijetarve. Pali ishte shum mir i njohur me traditat, zakonet, kulturat dhe besimet. Ai konsiderohej si nj njeri inteligjent dhe me personalitet t fort. Pali filloi t ndikonte n besimin e krishter prmes prdorimit t fjalve t tij t menura si oratoris s shklqyer, pasi thuhej se ai dinte t bindte me fjal si dhe me mnyrn se si luante me to

Pali mori pak nga Krishterimi dhe pak nga Paganizmi dhe me idhujtart e tij filloi t projektonte formn e vet t teologjis t njohur si Palinizm.

Shn Pali pati lindur n rrethana t privilegjuara, pasi ai ishte edhe nj qytetar romak dhe me arsim t lart. Ai ishte me prejardhje hebreje dhe njihej si nj ifut i devotshm. Pr ca koh ai jetoi n Tarsos, nj qytet kozmopolitan ku ndodhet Turqia sot. Si nj shkrimtar me elokuenc, ai u trajnua q t jet nj rabin dhe dijetar i Toras. Pasi shkoi n Jeruzalem kur ishte djal i ri, duke respektuar m von ligjin hebraik. Pr hir t tij, ai persekutoi dhe prndoqi shum prej pasuesve t par t Jezusit.

Pali i Tarsosit (ose Sauli) i emruar Shn Pali apostull, lindi rreth vitit 10 dhe vdiq n vitin 67. Mendohet nga shum t krishter si dishepulli m i rndsishm i Jezusit, dhe sipas shum t tjerve, sht figura m e rndsishme n zhvillimin e Krishterimit. Sh. Pali prfaqson shembullin kulmor t besimit pr t cilin ai ndrroi krejtsisht jetn e tij, pas ngjarjes s mrekullueshme si e prshkruan ai vet, duke iu prkushtuar vetm prhapjes s ungjillit t Jezu Krishtit, pr t cilin ai dha dshmi gjer n vdekjen e tij si dshmor n Rom.

Sh. Pali apostull lindi n Tarsos (sot krahina e Mersinit, Turqi) t Cilicis midis vitit 5 dhe 15 n nj familje ifute t mrguar. N ditn e rrethprerjes u pagzua me emrin Saul (pr nder t mbretit Saul, t fisit t Beniaminit) dhe ka mundsi t ket marr emrin romak Paulus (n shqip Pal) nga prindrit e tij. Ai u rrit n nj mjedis grek, por u edukua shum mir edhe hebraisht. Msoi hebraishten nga prindrit dhe greqishten n shkoll.

N rinin e tij Sauli ndoqi n Jeruzalem shkolln e rabinit Gamaliel i Vjetri (nj pasardhs i Hilelit) dhe u edukua sipas fes s thell t zakoneve t rrepta t farisenjve. Pati detyra t ndryshme n grupin fariseor, deri n at t votimit n Sinedrin hebraik, i cili gjykonte shtje me rndsi t madhe juridike. U ngarkua me detyrn pr t shkuar n Damask dhe t burgoste t krishtert e ktij qyteti. Sauli ishte shum i zellshm e i vendosur kundr fes s Jezusit q po niste t prhapej e t themelohej. Ai mori pjes edhe n gurimin (vrasjen me gur) t Shn Shtjefnit duke ruajtur teshat e vrassve, n vitin 38. Si dshmohet n veprat e apostujve, temperamenti i tij ishte i pathyeshm, i pakompromisshm, i flakt e i vrullshm, i gatshm pr t kryer detyrat q i ngarkoheshin, pa ngurrim e pa brejtje ndrgjegjeje. Kjo gj e bri at prndjeksin m t tmerrshm t krishterve.

Megjithat, A. N. Wilson pohon n librin e tij “Mind” se apostull Pali (i quajtur Saul n at koh) u rrit n nj qytet t dominuar nga ritualet pagane, duke qen i ekspozuar ndaj praktikave t interpretimit t tij t ndikuara n formulimin e vdekjes s Jezusit.

Tarsos ishte nj qendr e kultit t Mithras n at koh. Dhe ritet e saj kryesore prbheshin duke qndruar nn nj platform ku do t sakrifikohej nj dem i cili do t mbushte vendin gjith gjak. Pas ktij kurbani, idhujtart besonin se mund t bheshin t pamposhtur si demi, nse do t pinin nga gjaku i tij. N raste t tjera, vera do t pihet nga nj kup simbolike, si nj ofert e gjakut t demit. Kulti i Herakles ishte gjithashtu i famshm pr idhujtart. Herakles ishte nj dem-zot me nj baba dhe nn hyjnore n forma njerzore. Vdekja e tij gjithashtu ka shum ngjashmri me vdekjen e Krishtit. Wilson thot se Pali do t kishte par shum nga kto festime dhe se ai qe rritur duke mbajtur mend festimet n pranver q Herakles festonte duke u ngritur nga t vdekurit si nj shptimtar hyjnor. Megjithat, mesazhi i tij ishte universal, pasi personazhi i Jezusit ishte nj fenomen lokal n Palestin. Wilson pretendon se pa Palin, jeta e Jezusit mund t harrohej brenda disa brezave. Pali ishte i vetmi q ishte n gjendje t arrinte nj audienc t gjer. Ai u kuptua nga bota romake dhe ishte n gjendje t lidhej me t.

Fillimi i historis s Palit me Krishterimin fillon kur ai ndrmerr rrugn e Damaskut pr t arrestuar ndjeksit e nj sekti ifut me emrin Rruga, t kushtuar Jezusit. Qllimi i tij ishte t'i kthente ata n Jeruzalem pr gjykim dhe ekzekutim, por n rrugn e tij atje ai u "verbua nga drita" e nj vizioni t Jezusit. Pas ksaj ngjarjeje ai kaloi tri vite duke mbledhur kallinj, gj pr t cilin do t thoshte prvoj. Prej asaj kohe, ai ia kushtoi jetn e tij shpalljes s asaj q u b baz e Krishterimit Ortodoks: vdekja e Krishtit nuk ishte nj ngjarje e turpshme, por nj sakrific n t cilin Perndia shptoi t gjith botn. Ashtu si Herakles, Jezusi ishte hyjnor. Nj i vdekur q ringjallet dhe gjaku i tij sht si gjaku i demit Mythric, i cili krijon nj jet t re dhe pushtet n ata q besuan n t.

Pali tashm kishte t drejta ndaj njerzve t Perandoris Romake, t cilt jetonin n toka t largta prtej detit Mesdhe afr hapsirs s Roms, Greqis dhe Turqis. N ato zona jetonin njerz pagan t cilt e adhuronin diellin, yje t tjera, planet, idhuj nga guri dhe idhuj t tjer. Sikurse dhe egjiptiant, ai besonte po ashtu n trinitetin pagan.

Ndryshe nga Ungjijt, Pali nuk ka shkruar pr jetn e Jezusit, por gjen kuptimin e vdekjes s tij. N saj t kontradiktave t tij, ai shihet qart se ka pasur kundrshtime nga pasuesit e vrtet t Jezusit, veanrisht nga Barnabasi dhe Jakobi. Ata e konsideronin Palin si tradhtar t msimeve t Jezu Krishtit. Jakobi dhe pasuesit e tij e konsideronin Palin si armik t msimeve dhe predikimeve t Jezusit. Ata e konsideronin at tradhtar e t ndotur dhe e kishin kshilluar at q t pendohej. N saj t ktyre kundrshtimeve Palit nuk i mbetej gj tjetr pos nj grup i ri njerzish me t cilt do t lidhej dhe q do ta pranonin me lehtsi n mesin e tyre.

T tjera t prbashkta mes ndikimeve t Palit dhe paganve e idhujtarve jan edhe festimet, si e diela si dit pushimi n nderim t zotit t tyre, Diellit. Pali e zvendsoi Sabathin, t shtunn, apo ditn e ifutve, me t dieln q prputhej me pushimin e paganve. Pagant dhe idhujtart e festonin 25 Dhjetorin si ditn e lindjes s zotit t tyre Diellit. Pali e zvendsoi kt dat me ditlindjen e Jezu Krishtit q sot njihet si Festa e Krishtlindjeve.

Letrat q Pali ua drgoi kishave t ndryshme t reja, t cilat ishin ngritur, ishin t parashtruara nga forma e tij e Krishterimit t cilat ndodhen n Bibl. Ato sot njihen nga t krishtert si pjes e Testamentit t Ri. do njeri mund t'i dalloj kontradiktat ndrmjet msimeve t Palit dhe t Jezu Krishtit.

Dishepujt kan thn se Jezusi nuk sht mbytur n kryq, por Pali deklaronte t kundrtn. Q nga shkrimet e Mateut, Markut, Lluks dhe Gjonit shihet m von s q t gjitha jan shkruar dhe influencuar m s shumti nga mnyra e mendimit t Palit dhe nga msimeve t tij. Edhe pas ksaj Mateu, Marku dhe Luka nuk kishin pikpamje t njjta me ato t Palit po ashtu edhe me ato t Gjonit. Ekzistojn shum kontradikta ndrmjet dy grupeve. Letrat e Palit jan dokumentet m t vjetra t Dhiats s Re t shkruar t paktn njzet vjet para Ungjillit t Markut, i cili konsiderohet t jet i pari.