Djali im quhet Benz!

Emra nga më të çuditshmit popullojnë listat e zyrave të Gjendjes Civile. Si kanë ndryshuar shijet e shqiptarëve në vënien e emrave të fëmijëve të tyre? Ja lista e 64 emrave të ndaluar për tia vënë një bebeje shqiptare.

Nga Gladiola Bendaj

Daimler-Benz-i, siç nuk mund tju shkojë nëpër mend si fillim, është një djalë 13 vjeçar me një mendje prej gjeniu. Ndryshe nga i ati i tij që është një i çmendur pas makinave, ai është i apasionuar pas matematikës dhe elektronikës. Nëse ka një gjë që i ngre nervat shumë, është lënda e historisë dhe habia e njerëzve kur i mësojnë emrin. Nuk është faji i tij natyrisht. Nëse do mund ta zgjidhte vetë këtë të fundit, ai do preferonte të quhej Noel, si shoku i tij i ngushtë. Madje nuk do i vinte fare keq të mbante dhe emrin e të gjyshit, por kurrsesi nuk do preferonte ta ndërronte me emrin e të vëllait (të paktën atë e thërrasin Daimler dhe emri i tij shqiptohet ashtu siç shkruhet…). Sepse tragjikomedia që pasoi pasionin e pakufishëm të të atit për makinat, nuk kurseu 4 vjet më vonë as emrin që do ti vendosej djalit të dytë të familjes, Chrysler.

Shembuj të tillë ka pafund (nëse nuk na besoni, gjeni mundësinë tiu hidhni një sy listave të fundit të dala nga CENSUS-i), madje edhe më keq se dy vogëlushët, dhe kjo nuk është një histori e re, ka më shumë se njëzet vjet që lulëzon. Të ndrydhur prej regjimit komunist që, mes shumë e shumë lirive të tjera të privuara, iu diktonte shqiptarëve edhe një listë prej 6000 emrash dhe midis tyre mund të zgjidhnin atë që donin për fëmijën e tyre, me të mbyllur këtë kapitull, prindërit e rinj nuk u kursen fare kur menduan se, më në fund,kishte ardhur dita e të qënit modernë. Ja, në një nga këto ditë, bashkë me makinat e tipit të fundit që filluan të mbushnin rrugët, erdhën në jetë Daimler-Benz-i, vëllai i tij Chrysler e shumë të tjerë të ngjashëm me ta në këtë zanafillë emërore.

Qytetarët e parë të botës

Nga ilirët e lashtë, tek turqizmat që hodhën rrënjë e u përvetësuan edhe në pothuaj gjithë emrat e njerëzve e kuptueshme pas një pushtimi 500 vjeçar – ; pastaj sovjetizmat e moderuar në kohën e miqësisë me Rusinë (Maringlen, Melsi, Josvinta); sajesat e indoktrinimit të thellë të sistemit komunist (Kongres, Aksion, Proletar, Vigjilenca), lista e paracaktuar me 6000 emrat e lejuar nga sistemi (askush nuk guxonte të zgjidhte ti vendoste fëmijës një  emër të huaj, apo modern perëndimor); dhe në fund, emrat që filluan të vendosen pas viteve 90, ku gjen absolutisht nga të gjithë. Kriza e Shqipërisë post-totalitare i shtyu shumë prindër të rinj tu uronin fëmijëve një të ardhme si joshqiptarë, por si qytetarë të botës. Ata nuk donin më që dëshirat e tyre, duke përfshirë aty emrat e fëmijëve, tiu diktoheshin nga të tjerët. Moda e emrave filloi të lëvizte shpejt, dhe nuk ishte e vështirë të vije re se drejtohej kryesisht sipas zhvillimit të eventeve më të rëndësishme sportive, që nga kampionatet futbollistike e deri tek garat e famshme të Formula1. Prej këtu frymëzoheshin emrat e djemve, ndërsa për vajzat e sapolindura mendonin telenovelat. Heroinat e këtyre melodramave që mbanin, dhe mbajnë, të gozhduara para ekranit nënat e reja, do të mishëroheshin shumë shpejt në emrat e vogëlusheve të sapolindura. Paralelisht me Ronaldot, Ronaldinjot, Zidanët, Shumakerat dhe Hamiltonët, nuk do të mungonin Çelestet, Palomat, Stellinat, Ana-Maritë, Rubyt dhe ato më të fundit, Gymyshet.

Lista e zezë

E ndërsa historia vazhdon, diku rreth vitit 2006, andej nga ministria e Brendshme u pa e arsyeshme që kishte ardhur koha të ndërhyhej në procesin e regjistrimit të të sapolindurve për sa i takonte vendosjes së emrit. Nuk dihet saktë se nga kush përbëhej grupi i punës që u mor me listën e emrave të ndaluar, por gjithë sa ju përmendëm më lart, nuk ishin emra që hynin në të, përkundrazi. Askush nuk është kapur me emrat bashkëkohorë, emrat e huaj e akoma më pak me markat e personalizuara. Lista e përbërë nga 64 emra të cilësuar të papërshtatshëm (antroponime) për tu përdorur në regjistrimin e fëmijëve, qëndron e varur në çdo zyrë regjistrime të Gjendjeve Civile në vend. Në bazë të ligjit për gjendjen civile, Drejtoria e Përgjithshme e Gjendjes Civile ka përcaktuar listën me emrat e papërshtatshëm për shtetasit shqiptarë. Janë të lutur të gjithë banorët që të mos kërkojnë vendosjen e këtyre emrave që janë konsideruar si të papërshtatshëm, thotë urdhëresa e afishuar tashmë nëpër zyrat e gjendjeve civile në të gjithë vendin. Në këtë listë ka emra që përfaqësojnë ushqime, që nisin nga Arançata, Ballokume, Groshe, Meze apo Spece; pyetjet Çbane apo Pseerdhe, e deri te përcaktimi i fatkeqësive e i dëshpërimeve, si: Burgim, Jermësinë, Keqan, Pikëllime, Xhenaze e Zehere. Nën një emrërues të përbashkët ata quhen të vjetër dhe moralcenues. Deri këtu, besoj se jemi të gjithë dakord.

Po me Eros-in çpatën…?!

Mes 64 vjetërsirave e çudirave që janë përjashtuar nga lista emërore e Gjendjeve Civile, është edhe emri Eros. Asnjë djalë i lindur në ditët e sotme nuk mund të quhet Eros. Erosi është në listën e zezë. Duke e shpërfillur tërësisht kuptimin që e lidh këtë emër me mitologjinë, por duke e parë vetëm në definicionin erotik, asnjë shqiptar nuk mund ta quaj trashëgimtarin e tij Eros, ndërkohë që do vazhdojnë të regjistrohen plot Afërdita, perëndesha dashurie.

Në kujtim të ilirëve

Megjithëse nuk do ta zhbënin dot diferencën, duhet thënë se vitet e fundit prindërit e rinj, kryesisht ata të arsimuar e të lexuar, zgjedhin ti quajnë trashëgimtarët e tyre me emrat e ilirëve të lashtë, si Ilir, Arbër, Teuta, Dea, Desareta, por edhe të tjerë, që sjellin figurat e heronjve të antikitetit, definicionet e bukurive natyrore dhe jetës së përditshme të shprehura sipas shqipes, si Amla, Vesa, Hana, Drini, Era…

Këtë e konfirmojnë edhe nga zyrat e disa prej gjendjeve civile në Tiranë që arritëm të kontaktonim. Megjithatë, ka dhe plot përjashtime…. Dhe kur këtë e thonë nga zyra e regjistrimeve në Njësinë Bashkiake Nr.5, që është në zemër të kryeqytetit  mund të merrni me mend se çbëhet më tej.

Me disa përjashtime?!

Ndoshta. Por kush do kishte guximin nesër tia shpjegonte përjashtimin në fjalë, dhe zgjedhjen bizare të emrit të tyre, vëllezërve Daimler-Benz dhe Chrysler, që quhen kështu se i ati është një i apasionuar i çmendur pas makinave; një Hitleri, sepse në rini baba na ishte i forti i lagjes dhe donte që djali të bëhej i pamëshirshëm; një Unejs-i, që një Zot e di kush shpiku një formulë që bashkonte ca shkronja, që diku, dikur, na kishin një kuptim; një Chanel-i, sepse mami na çmendej pas markës së famshme; një Xhordani dhe vëllait të tij Xhonatan (për të mos folur se me çmbiemër kombinohen) se familja ka një jetë që aplikon për llotarinë amerikane… E nëse shumë nëna do të arrijnë tju shpjegojnë gjithë Çelesteve, Stellinave, Palomave, Ana-Marive, Ruby-ve, dhe Gymysheve të reja se ato quhen kështu për nder të heroinës së radhës në telenovelën që shoqëroi nëntë muajt e shtatzënisë së tyre, çfarë justifikimi do mund të gjenin prindërit e Klitori