Dy vrassit e ngadalshm: duhani dhe alkooli
Kudo q t shkojm , kudo q t jemi duhani sht
prezent, permanent dhe i pranishm n shoqrin ton, nj shok i keq , i bezdisshm, por mbi t gjitha i rrezikshm. Jo rrall ndodh me ato q shkojn n pun, ta fillojn ditn me kafe, cigare dhe nj teke apo dopio pijesh alkoolike .
Njerz t punsuar, apo jo, t vjetr ose t rinj mbushin lokalet ndrkoh q duhani sht shoqruesi i prhershm, dhe n t shumtn e reasteve edhe alkooli, ku pija e preferuar sht sipas thellsis s xhepit, si: raki, konjak, kampari ose uiski. Dhe `sht m e keqja deri dje, kto dy vese ishin prgjithsisht pron e meshkujve,por q pas viteve t `90, prdorimi i alkoolit dhe duhanit nga femrat filloi t rritej n mnyr t frikshme, sa sot n vendin ton, ashtu edhe n bot statistikat flasin pr njbarazim t prdorimit midis dy gjinive .
Po t`i pyessh njerzit pr dmet q sjellin kto dy vese (pirja e duhanit dhe alkoolit) n prgjithsi ato t prgjigjen, se i din dmet, por prap vazhojn t pijn duhan edhe alkool.
Duhani dhe dmet
Duhani gjat djegjes liron 4 mij lnd, q nga nikotina dhe monoksidi i karbonit (si prgjegjs kryesor pr vrassin nga duhani dhe dmtimet e aparatit kardiovaskular) dhe deri te katranet, substancat me prbrje benzopireni, kobalti radioaktiv, q jan ndr shkaktart e kancerit t mushkrive. N qoft se do t bjm nj list t dmeve q shkaktohen drejtprdrejt nga duhani, ato q influencohen apo rndohen prej tij, ajo do t jet tepr e gjat, por le t prqndrohemi mbi dmet kryesore.
Duhani sht prgjegjs pr t ashtuquajturn "epidemi" t kancerit t mushkrive, sidomos n gjysmn e dyt t shekullit XX-t, duke uar kt kancer n numrin nj t vdekshmris s kancerit te meshkujt. Te femrat kanceri i mushkrive nuk ka rol parsor n vdekshmrin, por rreziku prej tij, sht rritur do 10-vjear me rritjen e prdorimit t tij prej femrave.
sht vrtetuar se pr do 20 cigare rreziku 15-fishohet. Kryesisht te pirsit e duhanit, mosha kur ky shfaq simptonat e kancerit sht rreth 50-60 vjee dhe prej saj njeriu mund t prfundoj edhe n nj ndrhyrje t mundshme kirurgjike. Por, si e tham edhe m sipr duhani shkakton nj list t gjat dmesh. I ashtuquajturi bronshik azmatik shpeshher e ka piknisjen nga duhani. Personat, q kur gdhihen n mngjes, puna e par q bjn fillojn t kolliten dhe nxjerrin nga goja glbaz n sasira mesatare. Te personat q nuk pijn duhan mushkrit me an t sistemit ciliar (qelizat me "qime"), vetpastrohet gjat gjith dits, gj q duhanpirsit nuk munden ta bjn kur sistemi i tyre ciliar ka dal jasht funksionit dhe mushkrit nuk jan n gjendje ta nxjerrin glbazn. Jan kta persona q smuren m shpesh nga infeksionet pulmonare.
Por, dmet m t mdha shkaktohen n sistemin kardiovaskular t gjakut. Duhani mbahet si nj nga faktort kryesor n dmet Arteriosklerotike t vazove (ngushtimi i enve t gjakut) q n vetvete shkakton smundje iskemike t zemrs, infraktin e zemrs dmtimin e sistemit nervor, si dhe t shum organeve t tjera. sht vrtetuar se smundjet iskemike jan t pranishme 3.4 pr mij, tek ata q nuk pijn duhan dhe 7.4 mij tek ata q pijn duhan. Tek ata q pijn 20 cigare ky rrezik trefishohet. Konsumimi i teprt i duhanit shton rrezikun pr vdekje t papritur. Monooksidi i duhanit, nj nga prbrsit e tymit, pakson oksigjenin n gjak, ndrkoh q nikotina nj nga prbrsit e duhanit shton punn e zemrs dhe t dyja shptojn formimin e trombit (mpiksje gjaku) q ngushton dhe bllokon ant e gjoksit. Ata q jan konsumator t duhanit, referojn q e kan t pamundur pr ta ln at. Kjo sht pjesrisht e vrtet. Nikotina nj nga prbrsit e duhanit zvendson Acetin-Klinn, nj prbrs q ka rolin prcjells t impulsit nervor n sinops (pjes e sistemit nervor qendror dhe atij periferik).
Organizmit, pas lnies s duhanit i duhet nj periudh prej 40 ditsh q t prodhoj sasin e duhur t Acetil-Kolins. Gjat ksaj kohe ish-duhanpirsve i sht stresuar, nevrikosen edhe nga zhurma m e vogl, kan prgjumsi etj. Por, t gjitha kto vshtirsi kalohen me pak vullnet dhe kmbngulje .
Pirja e duhanit i shkakton dme edhe aparatit trets. Kshtu duhani jep rrezik t lart pr karcinomn e ezofagut. Kur kombinohet me pirjen e alkoolit ky rrezik shkon 150/1n raport me popullsin jo-duhanpirse. Duhani, duke kontribuar n vazokonstruksionin (ngushtimin) e enve t gjakut t stomakut rrit prqindjen pr uleranin e stomakut, ndrkoh q rritet 2,7 her rreziku pr kancer-stomakun.
Alkooli dhe dmet
Prve duhanit nj ves tjetr i dmshm sht edhe alkooli. Edhe ky ves sht shkaktar i nj vargu t gjer smundjesh duke filluar q nga aparati trets, mlia, pankreasi e deri n dmtime t pakthyeshme t sistemit nervor qendror. N mli alkooli i konsumuar shkakton dmtime t qelizave hapatike, dmtim q progreson n koh dhe q varet nga doza e konsumuar pr dit dhe nga veorit fiziologjike t individit. Kshtu sht vrtetuar se sasia e rrezikshme alkoolit sht ajo prej 20-40 gr. alkooli etilik alkooli q prmban pije dehse), ndrsa prdorimi 100-150 gr. alkool n dit, on brenda nj periudhe 10-vjeare n ceroz.
Nga ana tjetr sht vrtetuar edhe shkencrisht se pr shkak t fiziologjis femrat dmtohen shum m shpejt se meshkujt pr t njjtn sasi alkooli t konsumuar. Njerzit q pijn prej vitesh alkool, q nuk ndjejn as gj papritur nj dit gjenden para nj fakti t hidhur, mlia e tyre ka marr fund, sht kthyer n nj mli cerotike, ose kan shqetsime t lehta q nuk ja vn veshin, por bukur mir ata bjn puthjen e par me vdekjen.
Edhe pankreasi pson dmtime nga alkooli. Prdorimi i zgjatur i alkoolit e dmton n mnyr kronike pankreasin deri n at shkall sa ai nuk arrin t sekretoj sasin e duhur t enzimeve pr t kryer t plot procesin e tretjes s ushqimeve. sht vrtetuar se konsumimi i 20-50 gr. alkool etilik (rreth 100 ml raki) n dit predispozon pr dmtime, ndrsa pirja e 100 gr alkool etilik ose mbi dopio raki (200ml) apo 2 litra birr pr nj periudh 6-12 vjet jep n mnyr t sigurt dmtime t pankreasit. Konsumimi pr nj koh t shkurtr i nj sasie t madhe pijesh alkoolike rrezikon pr pankretit akut q mund t oj deri n rrezikimin e jets s personit n fjal. Alkooli shkakton gjithashtu gjendjen e t dehurit, n t ciln sistemin nervor qendror nuk arrin t kontrolloj veprimet e vullnetshme, apo t pavullnetshme t personit n fjal. Por, dmi m i madh vjen nga prdorimi afatgjat. sht vrtetuar se pr do 1 litr alkool, vdesin 1.000-2.000 qeliza, t parikthyeshme t trurit. Kshtu q prdoruesit kronik t alkoolit, me koh e ojn personin drejt demencs (shizofreni, marrzi), degjenerimit mendor (matufjepjes) etj. Pra, alkooli dmton pa prjashtim t gjitha organet e trurit, po ashtu si edhe duhani.
Lufta kunder ktyre veseve
Sot, bota aplikon lloj-lloj strategjish pr t luftuar prdorimin e duhanit dhe alkoolit. Shpenzojn sasi t mdha parash pr reklama kundra tyre, nxjerr ligje pr mosprdorimin e duhanit n vende publike, apo pr mos prdorimin e alkoolit prpara moshs 21-vje, krijon t ashtuquajturat Dit Botrore kundra duhanit, si sht ajo e 31 majit, apo organizimi i kurseve kundra alkoolit etj. Por, `ndodh n t vrtet? Sa m shum shpenzohen para npr reklama kundra duhanit, aq m shum rritet prdorimi i tij. Duhani dhe alkooli nuk jan t dmshm pr shndetin e prdoruesve, por edhe pr xhepin e tyre. E sa shpenzohen para n duhan e alkool? Gjithashtu, duhanpirsit i bjn dm edhe personave q gjenden rreth tyre.
Bashkshortja e nj duhanpirsi sht 30% m e rrezikuar pr kancer se ajo, e vet nj duhanpirsi etj. Ndrsa, femrat jan m t predispozuara q t`u dmtohen kordat zanore nga prdorimi i duhanit dhe i alkoolit, thn shkurt iu trashet zri. Kohve t fundit sht lansuar edhe bari amerikan kundr duhanit. Sipas hulumtimeve, me ndihmn e ktij preparati gjysma e duhanxhinjve do t ken sukses n ndrprerjen e duhanit, ndrsa nj e treta e tyre nuk do ti kthehen brenda nj viti. Kuptohet se, duhet pasur parasysh se ai sht vetm bar, por jo udi. Pr lnien e ktyre dy veseve (duhanit dhe alkoolit) do t`iu ndihmoj vetm ajo nse jeni absolutisht t sigurt se kto dy vese, do t`i takojn s kaluars.
prezent, permanent dhe i pranishm n shoqrin ton, nj shok i keq , i bezdisshm, por mbi t gjitha i rrezikshm. Jo rrall ndodh me ato q shkojn n pun, ta fillojn ditn me kafe, cigare dhe nj teke apo dopio pijesh alkoolike .
Njerz t punsuar, apo jo, t vjetr ose t rinj mbushin lokalet ndrkoh q duhani sht shoqruesi i prhershm, dhe n t shumtn e reasteve edhe alkooli, ku pija e preferuar sht sipas thellsis s xhepit, si: raki, konjak, kampari ose uiski. Dhe `sht m e keqja deri dje, kto dy vese ishin prgjithsisht pron e meshkujve,por q pas viteve t `90, prdorimi i alkoolit dhe duhanit nga femrat filloi t rritej n mnyr t frikshme, sa sot n vendin ton, ashtu edhe n bot statistikat flasin pr njbarazim t prdorimit midis dy gjinive .
Po t`i pyessh njerzit pr dmet q sjellin kto dy vese (pirja e duhanit dhe alkoolit) n prgjithsi ato t prgjigjen, se i din dmet, por prap vazhojn t pijn duhan edhe alkool.
Duhani dhe dmet
Duhani gjat djegjes liron 4 mij lnd, q nga nikotina dhe monoksidi i karbonit (si prgjegjs kryesor pr vrassin nga duhani dhe dmtimet e aparatit kardiovaskular) dhe deri te katranet, substancat me prbrje benzopireni, kobalti radioaktiv, q jan ndr shkaktart e kancerit t mushkrive. N qoft se do t bjm nj list t dmeve q shkaktohen drejtprdrejt nga duhani, ato q influencohen apo rndohen prej tij, ajo do t jet tepr e gjat, por le t prqndrohemi mbi dmet kryesore.
Duhani sht prgjegjs pr t ashtuquajturn "epidemi" t kancerit t mushkrive, sidomos n gjysmn e dyt t shekullit XX-t, duke uar kt kancer n numrin nj t vdekshmris s kancerit te meshkujt. Te femrat kanceri i mushkrive nuk ka rol parsor n vdekshmrin, por rreziku prej tij, sht rritur do 10-vjear me rritjen e prdorimit t tij prej femrave.
sht vrtetuar se pr do 20 cigare rreziku 15-fishohet. Kryesisht te pirsit e duhanit, mosha kur ky shfaq simptonat e kancerit sht rreth 50-60 vjee dhe prej saj njeriu mund t prfundoj edhe n nj ndrhyrje t mundshme kirurgjike. Por, si e tham edhe m sipr duhani shkakton nj list t gjat dmesh. I ashtuquajturi bronshik azmatik shpeshher e ka piknisjen nga duhani. Personat, q kur gdhihen n mngjes, puna e par q bjn fillojn t kolliten dhe nxjerrin nga goja glbaz n sasira mesatare. Te personat q nuk pijn duhan mushkrit me an t sistemit ciliar (qelizat me "qime"), vetpastrohet gjat gjith dits, gj q duhanpirsit nuk munden ta bjn kur sistemi i tyre ciliar ka dal jasht funksionit dhe mushkrit nuk jan n gjendje ta nxjerrin glbazn. Jan kta persona q smuren m shpesh nga infeksionet pulmonare.
Por, dmet m t mdha shkaktohen n sistemin kardiovaskular t gjakut. Duhani mbahet si nj nga faktort kryesor n dmet Arteriosklerotike t vazove (ngushtimi i enve t gjakut) q n vetvete shkakton smundje iskemike t zemrs, infraktin e zemrs dmtimin e sistemit nervor, si dhe t shum organeve t tjera. sht vrtetuar se smundjet iskemike jan t pranishme 3.4 pr mij, tek ata q nuk pijn duhan dhe 7.4 mij tek ata q pijn duhan. Tek ata q pijn 20 cigare ky rrezik trefishohet. Konsumimi i teprt i duhanit shton rrezikun pr vdekje t papritur. Monooksidi i duhanit, nj nga prbrsit e tymit, pakson oksigjenin n gjak, ndrkoh q nikotina nj nga prbrsit e duhanit shton punn e zemrs dhe t dyja shptojn formimin e trombit (mpiksje gjaku) q ngushton dhe bllokon ant e gjoksit. Ata q jan konsumator t duhanit, referojn q e kan t pamundur pr ta ln at. Kjo sht pjesrisht e vrtet. Nikotina nj nga prbrsit e duhanit zvendson Acetin-Klinn, nj prbrs q ka rolin prcjells t impulsit nervor n sinops (pjes e sistemit nervor qendror dhe atij periferik).
Organizmit, pas lnies s duhanit i duhet nj periudh prej 40 ditsh q t prodhoj sasin e duhur t Acetil-Kolins. Gjat ksaj kohe ish-duhanpirsve i sht stresuar, nevrikosen edhe nga zhurma m e vogl, kan prgjumsi etj. Por, t gjitha kto vshtirsi kalohen me pak vullnet dhe kmbngulje .
Pirja e duhanit i shkakton dme edhe aparatit trets. Kshtu duhani jep rrezik t lart pr karcinomn e ezofagut. Kur kombinohet me pirjen e alkoolit ky rrezik shkon 150/1n raport me popullsin jo-duhanpirse. Duhani, duke kontribuar n vazokonstruksionin (ngushtimin) e enve t gjakut t stomakut rrit prqindjen pr uleranin e stomakut, ndrkoh q rritet 2,7 her rreziku pr kancer-stomakun.
Alkooli dhe dmet
Prve duhanit nj ves tjetr i dmshm sht edhe alkooli. Edhe ky ves sht shkaktar i nj vargu t gjer smundjesh duke filluar q nga aparati trets, mlia, pankreasi e deri n dmtime t pakthyeshme t sistemit nervor qendror. N mli alkooli i konsumuar shkakton dmtime t qelizave hapatike, dmtim q progreson n koh dhe q varet nga doza e konsumuar pr dit dhe nga veorit fiziologjike t individit. Kshtu sht vrtetuar se sasia e rrezikshme alkoolit sht ajo prej 20-40 gr. alkooli etilik alkooli q prmban pije dehse), ndrsa prdorimi 100-150 gr. alkool n dit, on brenda nj periudhe 10-vjeare n ceroz.
Nga ana tjetr sht vrtetuar edhe shkencrisht se pr shkak t fiziologjis femrat dmtohen shum m shpejt se meshkujt pr t njjtn sasi alkooli t konsumuar. Njerzit q pijn prej vitesh alkool, q nuk ndjejn as gj papritur nj dit gjenden para nj fakti t hidhur, mlia e tyre ka marr fund, sht kthyer n nj mli cerotike, ose kan shqetsime t lehta q nuk ja vn veshin, por bukur mir ata bjn puthjen e par me vdekjen.
Edhe pankreasi pson dmtime nga alkooli. Prdorimi i zgjatur i alkoolit e dmton n mnyr kronike pankreasin deri n at shkall sa ai nuk arrin t sekretoj sasin e duhur t enzimeve pr t kryer t plot procesin e tretjes s ushqimeve. sht vrtetuar se konsumimi i 20-50 gr. alkool etilik (rreth 100 ml raki) n dit predispozon pr dmtime, ndrsa pirja e 100 gr alkool etilik ose mbi dopio raki (200ml) apo 2 litra birr pr nj periudh 6-12 vjet jep n mnyr t sigurt dmtime t pankreasit. Konsumimi pr nj koh t shkurtr i nj sasie t madhe pijesh alkoolike rrezikon pr pankretit akut q mund t oj deri n rrezikimin e jets s personit n fjal. Alkooli shkakton gjithashtu gjendjen e t dehurit, n t ciln sistemin nervor qendror nuk arrin t kontrolloj veprimet e vullnetshme, apo t pavullnetshme t personit n fjal. Por, dmi m i madh vjen nga prdorimi afatgjat. sht vrtetuar se pr do 1 litr alkool, vdesin 1.000-2.000 qeliza, t parikthyeshme t trurit. Kshtu q prdoruesit kronik t alkoolit, me koh e ojn personin drejt demencs (shizofreni, marrzi), degjenerimit mendor (matufjepjes) etj. Pra, alkooli dmton pa prjashtim t gjitha organet e trurit, po ashtu si edhe duhani.
Lufta kunder ktyre veseve
Sot, bota aplikon lloj-lloj strategjish pr t luftuar prdorimin e duhanit dhe alkoolit. Shpenzojn sasi t mdha parash pr reklama kundra tyre, nxjerr ligje pr mosprdorimin e duhanit n vende publike, apo pr mos prdorimin e alkoolit prpara moshs 21-vje, krijon t ashtuquajturat Dit Botrore kundra duhanit, si sht ajo e 31 majit, apo organizimi i kurseve kundra alkoolit etj. Por, `ndodh n t vrtet? Sa m shum shpenzohen para npr reklama kundra duhanit, aq m shum rritet prdorimi i tij. Duhani dhe alkooli nuk jan t dmshm pr shndetin e prdoruesve, por edhe pr xhepin e tyre. E sa shpenzohen para n duhan e alkool? Gjithashtu, duhanpirsit i bjn dm edhe personave q gjenden rreth tyre.
Bashkshortja e nj duhanpirsi sht 30% m e rrezikuar pr kancer se ajo, e vet nj duhanpirsi etj. Ndrsa, femrat jan m t predispozuara q t`u dmtohen kordat zanore nga prdorimi i duhanit dhe i alkoolit, thn shkurt iu trashet zri. Kohve t fundit sht lansuar edhe bari amerikan kundr duhanit. Sipas hulumtimeve, me ndihmn e ktij preparati gjysma e duhanxhinjve do t ken sukses n ndrprerjen e duhanit, ndrsa nj e treta e tyre nuk do ti kthehen brenda nj viti. Kuptohet se, duhet pasur parasysh se ai sht vetm bar, por jo udi. Pr lnien e ktyre dy veseve (duhanit dhe alkoolit) do t`iu ndihmoj vetm ajo nse jeni absolutisht t sigurt se kto dy vese, do t`i takojn s kaluars.