Emil Lafe: Cabej, jo vetem shkencetar, por misionar

"Jemi ne 100-vjetorin e lindjes se Eqerem Cabejt dhe Kongresit te Manastirit. Eshte nje lidhje simbolike kjo, pasi kongresi shenoi nje pike kulmore ne historine e shqiptareve, por sidomos ne historine e gjuhes shqipe, pasi kurorezoi perpjekjet e rilindesve te medhenj per te krijuar alfabetin e shqipes". Gjuhetari Emil Lafe e nis keshtu fjalen e tij per profesorin e shqipes. Per te theksuar me pas se Cabej, qe jo vetem vazhdues i perpjekjeve te tyre, por e coi shume pertej kete pune, duke vijuar punen per shqipen, historine e saj dhe per gjuhen shqipe te perbashket ne tere dimensionin e saj.

Njihet si gjuhetari me i madh shqiptar apo si "babai i shqipes". Ndaj edhe Lafe pohon se, "ai nuk ishte thjesht nje shkencetar, por me teper nje misionar". Ne saje te metodave evropiane qe ai i solli edhe ne shkencen shqiptare, arritjet qene te medha. Ish-nxenesit e tij, sot mbrojtes te standardit te shqipes, sic eshte edhe prof. Emil Lafe, shprehen se "ai nuk e studioi shqipen ne vetvete dhe per vetveten, por e studioi ate ne kompleks, probleme te medha te historise dhe te kultures kombetare, me problemin e etnogjenezes se shqiptareve, prejardhjes dhe autoktonise". Por te qenit misionar shkon edhe pertej kesaj. Ai e shihte shqipen jo vetem si nje problem shkencor, por si problem kombetar. "Ndaj edhe dy kolonat, ku mbeshtetet veprimtaria e tij eshte qendrimi objektiv shkencor dhe qendrimi kombetar, shprehet Lafe, duke ditur t'i harmonizonte keto ne menyre te shkelqyer pa demtuar njera-tjetren". Jo rralle e kane degjuar frazen "ne duhet te jemi objektiv, por jo indiferente", te gjithe ata qe kane punuar me profesorin. Lafe kujton qe kumti i asaj qe thoshte Cabej ishte: "Te kerkojme te zbulojme te verteten me mjete dhe metoda shkencore, por te mos jemi indiferente ndaj ceshtjeve qe shqetesojne kombin dhe kete e realizoi ne menyre te shkelqyer". Shqipja ishte dashuria e tij e madhe dhe e pa tjetersueshme, ndaj edhe Lafe perfundon, duke thene: "Profesori yne ishte sidomos kritik ndaj atyre tezave qe perpiqeshin te mohonin kulturen shqiptare, gjuhen shqipe dhe vlerat e tyre, t'i paraqisnin si popull baritor dhe Cabej iu dha pergjigje ketyre, por jo me retorika, me argumente shkencore".