Enigmatikët e Islamit

Botimi/ Një filozof perëndimor për rolin e islamizmit

Trashëgimia e Henry Corbin është e një rëndësie të jashtëzakonshme, jo vetëm për sa i takon kuptimit të një pjese të mendimit islam, përpara tij i panjohur ose i njohur pak në Perëndim, por sepse ai e ndërgjegjësoi publikun perëndimor rreth një axhende dhe spiritualiteti që ishin lënë në harresë ose shtypur. Besimtarët kërkojnë kuptim nga jeta e tyre, në përputhje me mesazhin e shenjtë, por ata mund ta kuptojnë këtë mesazh vetëm atëherë kur ata ta hapin veten si subjekte transcendente

Shkrimi i shenjtë hermeneutik

Henry Corbin bëri një pasqyrim të thellë të asaj që ai e quajti filozofia profetike, e cila përvetësohet nga zbatimi i një libri të shenjtë. Besimtarët, qofshin ata myslimanë, të krishterë apo hebrenj, e gjetën veten e tyre domosdoshmërisht në një situatë hermeneutike. Ata kërkuan në libër për kuptimet, të cilat i zbuluan dhe i provuan në lidhje me të gjitha njohuritë dhe eksperiencën që kishin në botë. Në të kundërt, libri do të ndryshojë krejtësisht boshtin e tij dhe do tu japë jetë veprimeve të tij më intime. Kështu, faktet e ekzistencës së dikujt përcaktohen nga mënyra e interpretimit të tij. Nëpërmjet kësaj hermeneutike, Corbin u mundua të kuptonte shpirtin bazë të disa teologëve të krishterë si Luther e Hamann, por veçanërisht edhe të filozofisë islame. Kjo mund të vëzhgohet, sidomos, tek çështja e ngritur nga Shiizmi. Pas shfaqjes së Kuranit të Profetit, lindi një nevojë e re: të zbulohej thellësia e mesazhit hyjnor pa e ndryshuar në një kuptim tjetër. Për ata besimtarë, që nuk mund të kufizohen thjesht në zbatimin e ligjit në mënyrë të saktë dhe agnostike, është e nevojshme të zbulohet e padukshmja, e fshehta (btin), e cila ka të bëjë me aspektin e brendshëm të asaj që duket nga jashtë (zhir). Duhet ti përgjigjemi kësaj nevoje që të marrim misionin e zotëruesit të walyah, i cili është te imamët shiitë. Ai nuk jeton në komunitetin e besnikëve vetëm që të bëjë interpretimin e tyre dhe të sigurojë misionin e shenjtë. Si një enë që mbart dritën hyjnore, ai bëhet vetë objekt i këtij interpretimi. Nëse imami është njeriu i përsosur, modeli i parë i krijimit, kjo nënkupton që Kurani, i cili është nënkuptimi i fjalës së parë dhe prototipi hyjnor, së bashku tregojnë dhe formojnë tërësisht personin e imamit. Një pikëpamje shumë e ngjashme gjendet në gnoseologjinë Sufi, ku nocioni i walyah është tërësisht i ndarë nga modeli historik i imamëve duke filluar me Ali, në mënyrë që të zbatohet hierarkia e padukshme e shenjtorëve (waliy; wal në njëjës). Puna e Haydar Amulit në veçanti (shih Corbin 1991, 3) nënvizon ngjashmëritë e thella mes institucioneve kryesore të gnostikës shiite dhe doktrinës së teozofëve më të mëdhenj sufi, ashtu si Ibn Arab (Corbin 1977). Strategjia hermeneutike e trajtuar këtu nuk është e kufizuar në kuptimin e thjeshtë të tekstit të Kuranit. Shumëllojshmëria e kuptimeve, zbulimi i një kuptimi të brendshëm, mund të zbatohet në çdo veprim të ndërgjegjshëm. Disa alkimistë, që pëlqejnë Jbir ibn Hayyn ose Jaldak (Corbin 1986), zbuluan një imazh hyjnor në punën e tyre laboratorike. I madhi sufi, Rzbihn Baql, në dashurinë e bukurisë femërore vuri re bukurinë mbinatyrore (Corbin 1991, 3). Por ky kuptim kërkon një vend dhe një formë për objektin e perceptuar, ashtu siç nënkupton që hermeneuticisti ka një organ të perceptimit metafizik. Pikërisht në këtë pikë ne kemi nevojë për konceptin e lam al-mithl, fjalën imagjinare ose imagjinatën krijuese, për të cilën Corbin shkroi gjerësisht.

Bota imagjinare dhe engjëllizimi

Që të bësh përpara në kuptimin e hyjnores gjatë interpretimit të Kuranit dhe botës nëpërmjet interpretimeve të jashtëzakonshme (tawl), duhen në fakt disa hapa të ndërmjetëm të ekzistencës mes Zotit dhe ndërgjegjes njerëzore. Zoti në Vetvete është i pakuptueshëm, i papërshkrueshëm dhe i padepërtueshëm. Kjo të çon në një pozicion të rrezikshëm teologjik, të cilin Corbin e karakterizon si paradoksi i monoteizmit, përmes së cilës besimtarët mundohen ta përshkruajnë Zotin, duke përdorur pikëpamjet e tyre normale dhe imazhet mendore, por që arrijnë ta nxjerrin Atë si vetë besimtarët. Në mënyrë që ta adhurojnë këtë Zot, ata bien në një idhujtari të pavullnetshme. Për të shmangur këtë grackë ne duhet të refuzojmë të gjithë pasqyrimin teologjik apo filozofik (si në Hanbalism dhe Zharism), e cila të çon në një agnosticizëm fanatik që thotë në një mënyrë të ligjshme: Zotin nuk duhet ta njohësh, por duhet ti bindesh. Tani, enigmatikët e Islamit ndien që mes tokës dhe Hyjnisë Absolute, universi ka faza, botë të veçanta, të cilat janë të lidhura me njëra-tjetrën. Menjëherë sa mbaron bota tokësore njerëzore, më lart fillon bota e engjëjve, të pajisur me trupa të lehtë, e cila është bota e ndërmjetme, ku shpirtrat marrin formë përpara se të përfundojnë në botën tokësore dhe ajo është parajsa e parë ku shpirtrat ngrihen pas shkëputjes së tyre nga trupat. Nga jeta jonë këtu, çdo person mund të ketë mundësi hyrjeje në përfytyrimin e imazheve pezull (Ibn Arab), nëpërmjet vizioneve gjatë gjumit ose kur është zgjuar dhe nëpërmjet intuitave, të cilat janë për to vetëm shenja të udhëtimit të tyre të brendshëm. Me qëllim ndarjen e këtyre shfaqjeve vizionare nga ajo çfarë në gjuhën e zakonshme njihen si imagjinatë, Corbinit iu desh ti referohej termit latin imagjinar, duke nxjerrë në pah si kuptimin ontologjik të qëndrueshmërisë dhe ndikimin transformues, ashtu edhe metamorfozën e shpirtit njerëzor. Corbin na tregon se bota e ndërmjetme e engjëjve ka luajtur një rol thelbësor në zhvillimin e teozofisë mesjetare Islame. Kozmologjia dhe intelektualizmi i Ibn Sins janë shprehje të një procesi ku çdo engjëll i shenjtë qëndron mbi secilin nga dhjetë mendjet e Qenies së Nevojshme (Corbin 1979). Në këtë pikë, Corbin thekson se mohimi nga Ibn Sins i kësaj strukture engjëllore shënon një thyerje, e cila është e rëndësishme për historinë filozofike dhe, sidomos, ka luajtur një rol të jashtëzakonshëm në filozofinë Pohuese në Evropën Latine. Mendimi filozofik dhe teologjik i heq kuptimin funksionit të ndërmjetëm të një engjëlli, dhe besimtarët në Perëndim duhet tia drejtojnë besimin një hyjnie të pamasë dhe të papërpjesëtueshme. Bota e profetit dhe ajo e filozofit në të ardhmen do të jenë të ndara dhe virtualisht të pavarura nga njëra-tjetra. Është Suhraward (Corbin, 1991), i cili ishte i pari që përshkroi saktësisht statusin ontologjik të kësaj bote imagjinare dhe e prezantoi atë si një formë engjëllore komplekse që luan një rol në eksperiencën e brendshme dhe shpirtërore të mistikës. lam al-mithl bën të mundur takimin e shpirtrave individualë me fuqitë engjëllore, duke krijuar një hapësirë ku rruga e filozofit dhe e interpretuesit të Kuranit bashkohen në një eksperiencë të jetës shpirtërore të zakonshme. Por, është Mull Sadr, një lexues dhe komentues i pasionuar i veprës së Ibn Sins, Suhrawardt dhe Ibn Arabt, i cili përmbushi sintezën më interesante në lidhje me filozofinë profetike islame. Duke u kthyer prapa në këndvështrimin e Ibn Sins, ai i dha ekzistencës supremaci mbi thelbin. Është vetë akti i ekzistencës, i cili, në një mënyrë apo tjetër, është thelbi i çdo individi. Ky akt ka disa etapa të intensifikimit (lëvizja intrasubstanciale), të cilat ndeshen në nivele ngritëse dhe zbritëse ontologjike, ku bota imagjinare e gjen vendin e saj në mënyrë krejt natyrale.

Zoti vuajtës dhe bashkimi mistik

E gjithë vepra e Ibn Sins, Suhrawardt, Mull Sadrs dhe e shumë filozofëve dhe teozofëve të tjerë të studiuar nga Henry Corbin ka vetëm një përfundim: të qartësuarit e rrugës së të kuptuarit të Absolutes, nëpërmjet një eksperience të bashkimit me Njëshin, i cili është qëllimi i fundit, si i filozofëve ashtu edhe i mistikëve mesjetarë. Ndoshta është vepra e Ibn Arabt ku ne mund të gjejmë përshkrimin më të detajuar të kësaj eksperience hyjnore. Dhe është ajo, së cilës iu drejtua shumica e mendimtarëve të mëdhenj shpirtërorë islamikë të shekujve pasardhës për të kuptuar jetët e tyre shpirtërore. Për një kohë të gjat