Erotizmi, letërsia në modë, ka të bëjë me seksin

Dy pyetjet e fundit kanë sigurisht përgjigje interesante tek kushdo që nudon, erosin, seksin e kanë kthyer në filozofi të jetës

Gati pr pushime? Pr t apasionuarit e leximit, por dhe pr "dembelt" q nuk arrijn ta prfundojn nj libr, ky sht momenti m i prshtatshm i vitit pr t'iu dedikuar shkencs m t dashur t njerzimit t t gjitha kohrave, letrsis. Po, sepse magjia e leximit u plqen pothuajse t gjithve. Kush e ka t pamundur ta kuptojn ekzistencn e tyre pa t pamungueshmin libr n dor, dikush e ka zbuluar kt pasion gjat rrugs s tij t jets e t tjer adhurojn artin e leximit, por nuk u mjafton kurr koha pr t’iu knaqur atij. E pra, ardhja e pushimeve, qetsia, dispozicioni i kohs t ofron "modn" q nuk perndon kurr, leximin. Statistikisht n do shtet t bots, stina e vers shnon prpikmrisht dyfishimin vjetor t shitjes s numrit t librave e larmin e tematiks s zgjedhjeve t tyre. Libra historik, monografi, bestseller, romane "perla" t letrsis botrore, vllime poetike, tematik sportive, muzikore, shkencore, fotografike e pra ka pr t gjitha shijet. E si do "mod" me tendencn e saj m cool, edhe arti i leximit sjell surprizat e tij t prvitshme. Do jet ndoshta jeta e shfrenuar profesionale, stresi apo lodhja e prditshme, dshira pr t harruar rndesn e problemeve personale e pr ta marr jetn m "easy" apo arsye psiko-sociale q n duart e profesionistve mund t trajtohen m mir, e rndsishme sht se arti letrar ka shnuar nj rritje numerike t letrsis "roz", n lexues e shkrimtar. Gjithmon m i madh sht numri i shkrimtarve q devotshmrisht praktikojn denjsisht kt lloj letrar duke trhequr e apasionuar lexues t do lloj moshe e tipologjie sociale n intrigat e erosit, seksit, nudizmit t grshetuara nn infinitet joshse t dashuris. Letrsia roz ka ekzistuar n do epok, antike e moderne, sht plqyer gjithmon e ka influencuar me t drejta t barabarta me letrsin klasike n shndrrimet sociale t shoqris. Dikush e quan letrsi feministe apo femrore, por jo i pakt sht edhe numri i meshkujve q fshehurazi ose jo e preferojn duke shprehur njerzisht pr shoqrin moderne shenjn e nj dshire lirie q kaprcen kufijt e erosit.

Botuesit e letrsis erotike, roz, pornografike kan potencialin e tyre n merkat dhe e kan pasur prher edhe kur represioni fetar i shprblente me turrn e druve t djegur.

"Ti papritur lajmron me nj manifest se javn e ardhshme t enjten apo t premten n teatrin “Berg” apo n nj lokal t prgatitur prkatsisht do t shfaqesh nudo, madje me t gjitha veantit e spektaklit. Besoj se gjenden njerz q do t t vijn t t shohin, spektakl si ky trheqin n mnyr t veant shoqrin moderne. Besoj se do vijn njerz, madje nj numr i madh; mos ndoshta pr t demonstruar respekt? E se sht kshtu ku konsiston triumfi yt?", - vite e vite m par shkruante Dostojevski tek "Ditari i nj shkrimtari".

Dy pyetjet e fundit kan sigurisht prgjigje interesante tek kushdo q nudon, erosin, seksin e kan kthyer n filozofi t jets. Pr disa sht biznes, pr shum nj argtim sensual e pr t tjer nj normalitet q e gjen kudo n literatur, art, n gossip politik e at metropolitan. Letrsia roz plqehet, shitet, blihet e n qoft se dikur dikush kish turp ta pranonte, tashm nuk sht m problem, numri i lexuesve t apasionuar sht i madh e shkrimtart e saj shpesh me vota t plota rendisin shum libra n bestseller t vitit. Erosi si tematik apo frymzim letrar nuk sht dika e re, mjafton t kujtosh se nj nga temat erotike m t bukura q sht shkruar ndonjher gjendet te "Knga e kngve" tek Bibla. Sigurisht, sipas epokave e rrymave letrare, ka fituar shprehje e tipologji t ndryshme e shpesh dhe nj simbologji specifike. Ka shnuar mbarimin e nj epoke apo ndryshueshmrin e kostumit dhe mentalitetit t saj si erotizmi i mohuar i "Markeza O" shkruar nga Heinrich von Kleist, rast i plotfuqishm pr emancipimin e protagonistit apo i ngarkuar me negativitet si tek "Madame Bovary", shenja t dukshme t epoks kur kta libra jan shkruar, si qe erotizmi natyral e i lir i D. B. Lawrence, autori i famshm i "Dashnori i Lady Chatterleey".

far raporti ka midis seksit e letrsis, midis dashuris e letrsis? Mund t imagjinohet nj rrug prshkrimi e knaqsis s mishit me at t fjals s shkruar? Dikur, pr t zhveshur dashurin, ishin vetm filozoft, poett, shkrimtart. Koha e prralls Dashuri e Psiko ka kaluar, morali i saj mbi natyrn hyjnore t dashuris, sekreti i t cils nuk mund t zbulohej nga humbja, ndarja e nacionalitetit ka ndryshuar. Koncepti i dashuris s shenjt e plot mistere ka influencuar letrsin narrative deri n fund t romantizmit, deri sa ideja e nj pasioni absolut e t dhimbshm i ka ln vendin prezantimit t vshtirsive t nj raporti dashuror t ndihmuar nga psikanalist e sociolog. N tregimet dhe romanet e '800-s dashuria e madhe pushtonte qendrn e jets s protagonistve, shkrimtart prfaqsonin ndjenjat e pasionin n at ka u ndodhte, ndrsa n '900-n letrsia tregon nj eksperienc m individuale e m t brendshme t iftit, nj dimension vetmie e kurthi ku seksualiteti dominon pasionin. Filli erotik ka qen prher i pranishm, ka ushqyer imagjinatn dashurore humane e kan influencuar kulturn e kostumin bashkkohor. Por edhe pse transformimet apo ndryshimet kan influencuar shekullin ton, zbulimet shkencore, luftrat, ndrrat kolektive, falimentimet, psikanaliza e teknologjia e re kan devijuar zbulimin e krizs s identitetit t njeriut t sotm, letrsia e dashuris reziston e neve na takon ta vazhdojm e ta bjm at t jetoj. Fuqia e imagjinats, erotizmi i fantazis, shum m mir sesa nj film, letrsia mund t investigoj n universin e dshirave tona e t krijoj tek ne emocione t forta.

Udhtimi i gjat i fjals erotik, duke nominuar botn e nj seksualiteti t ndar, t ngritur e qeverisur nga fuqia e marrdhnieve midis sekseve, duke projektuar rrug lirie t energjis e inteligjenc humane, nis me historin e letrsis orale e t shkruar. Qysh n letrat m antike mund t gjejm referime erotike apo nj dashuri sensuale si n tekstin e edukimit seksual “Kamasutra” ashtu dhe n prrallat "Nj mij e nj net". Erotizmi qe krthiza ku pati lindje formulimi i nj sr mitesh greke, eksponent t spikatur t letrsis erotike greke me prfaqsuesen ekzemplare t saj, poeteshn Safo.

N kulturn klasike greke ashtu si tregon “Diotima n Simposio” e Platonit, Erosi sht i biri i Poros (blerja) e Penia (varfria) dshira e dnuar nga tepria e pangopshmria. Mbi kt linj u animua n Greqin Klasike nj tradit interesante letrare me poet si Safo, shek. VII-VI p.e.s, n vargjet e s cils i kndohej pasionit t dshirs, Sotade shek. IV p.e.s, autor i epigrameve trasgresive e t dhunshme, Meleagro autor i antologjis s par t licencuar "Ghirlanda", e shkrimtar si Luciano di Samosata shek. II p.e.s, autor i librit "Dialogu i prostitutave" me t cilin z fill origjina e letrsis pornografike. Kjo tradit e erotizmit formuar filozofikisht zhvillohet n zonn latine n shek. I-II e.s. me an t poezis filozofike t Lucrezios, Catullos, Orazios, Ovidios, autor t nj arti dashuror q influencon thellsisht humanizmin mesjetar e rilindas.

Afirmimi n Perndim i kulturs hebreo-kristiane sjell nj proces t shpejt t represionit t ritmit erotik; fjala erotik prjashtohet nga skena dhe merr funksione t reja si nj instrument transgresioni femror e lirie seksuale. Fet monoteiste, feja e Librit, ndrtojn nj tradit t gjat t dyfisht trup e shpirt, t fajshmris s dshirs si nj devijim i detyrimeve e riprodhimit familjar e t nj mashkullizmi mizor. Eva lind nga nj brinj e Adamit e i jep origjin mallkimit t saj.

sht thellsisht, po mashkullore e gjith periudha e Mesjets. Seksualiteti sht nj skandal i natyrs immonde t grave; i jan rezervuar turpe t ekzagjeruara e tregime. Nga shek. XII-XIV e.s. letrsia prshkohet nga nota transgresive, t dhunshme, nga nj linj e sublimit idealist t knaqsis e finalizuar me joshjen e grave t martuara e fitimin e dashuris s tyre. Nj erotizm kompleks e intrigant prezantohet me “Dekameronin” e Giovani Boccacio e n “Tregimet e Canterbury” t Geoffrey Chaucer, autori m i madh anglez i shekullit XIV.e.s.

Me humanizmin e Rilindjes, me shpikjen e shtypit e me hovin e ri q mori letrsia dhe autort e saj klasik, tema letrare e erotizmit shnoi nj faz t re n historin e saj. E sht Franca ku fjala erotizm nis nj jet t saj si nj leksik i ri poetik e narrativ. E gjejm n vargjet e "poetve t Plejads" nga Pierre de Ronsard tek Regner e deri tek novelat licensioze 1558 t Bonaventure Der Periers. Letrsia erotike mbi t ciln bie represioni m i fort i periudhs s Reformave e lufts s feve n fillim t shek. XVII e.s. gjen n Franc nj zhvillim t ri t saj. Intelektualt jan n luft kundr moralizmit t errt fetar dhe krijojn nj nocion t ri t erotizmit: natyra, knaqsia, dshira duhet n do mnyr t'u prshtaten personave e shoqris s mbyllur nga injoranca e represioni fetar. Poeti Theophile de Viau, autori i vargjeve t lira erotike, persekutohet e dnohet n Paris e po t njjtin fat pati dhe autori i "Bordello e Muzeve" 1662 Claude le Petit i konsideruar dhunsisht antifetar. Letrsia erotike roz shprndahet n mnyr klandestine e me nj merkat t pasur e t rndsishme editoriale. Publikohet nj libr i par e vrtet skandaloz n shek. XVII "L'ecolle de filles ou la Philosophi des damas", 1655, q me gjith sekuestrimin e tij pati nj shprndarje t madhe n t gjith botn duke pruruar nj traktat erotik me t dhna praktike e filozofike. Mbi po kt rrug do vijojn nj shekull m pas autort Boyer d'Argens e Sade respektivisht me librat e tyre "Theres filosof" 1748 e "Filozofia n Boudoire" 1795.

N shek. XVIII narrativa erotike do t prhapet n t gjith Evropn si nj lloj letrsi e konsoliduar duke ruajtur nj marrdhnie t ngusht me kritikn politike e filozofike e me nj prodhim t pasur romanesh, tregimesh, poezish me nj prhapje t respektueshme e me merkatn e saj. Shkrimtart francez si Diderot, Jean Charles Gervaise de Latouche, Laclos, Restif de la Brentone me librat e tyre do sjellin shprndarjen e ktij lloji letrar n nivel internacional me nj shembull tipik si libri me tematikn e kujtimeve t nj prostitute "Memoria e Fanny Hill", publikuar m 1794 n Angli nga John Cleland. Letrsia roz krijon n kto vite nj censur t re brenda saj midis erotizmit dhe pornografis.

Letrsia erotike e '900-s ka prfaqsuesit e saj t jashtzakonshm e t paprsritshm si Stendal, Verlaine, Baudelaire, Chatterley me nj ngritje t merkats editoriale e me nj letrsi pornografike t nj shoqrie borgjezo- perndimore shkruar nga meshkujt pr nj publik mashkullor e me tendenca shpesh moderniste. T till qen librat "Supermashkulli" i Andy Jarry i botuar m 1902 e "11 mij fshikullimet" e Apolliniare m 1907 me riprodhimin e stereotipave t shoqris s asaj kohe. N kto vite tematika e erotizmit takohet me kulturn psikoanalizmit t Frojdit, seksi i shfrenuar, dshira, rrahjet e jets dhe vdekjes krijojn nj leksik t ri referues edhe pr letrsin erotike. Fusha semantike e knaqsis bhet gjithnj e m komplekse. Hapet nj stin e madhe mbi t gjitha n Evrop e SHBA, e nj krkimi t lir, e praktikave t reja q nxisin skandalin kundr moralizmit borgjez t '800-s e puritanizmit t shoqris s re amerikane si tek "Lolita" e Vladimir Nabokovit e "Tropiku i Gaforres" Henry Miller 1934.

N kt klim kulturale, literatura erotike shndrrohet mbi t gjitha femrore orientuar nga mendimi kritik i Judith Bluter e Donna Haraway; pr t liruar fjaln erotizm nga paragjykimet sociale t sekseve, duke nominuar kushte t reja subjektiviteti, me autore si Anais Nin e Djuna Bames; takime t fekonduara t fjals e mendimit q diferencojn rnien e dominimit mashkullor n fjaln erotizm e lirojn fuqi t paparashikuara. Pasi fjala erotizm josh mishin, fjaln, prgatit gjestin dhe prodhon fate...