Fevziu: Dy dekada mbledhje faktesh, per librin "100 Vjet"
"100 vjet" eshte libri i fundit i gazetarit Blendi Fevziu, nje rrugetim i 100 viteve te shtetit shqiptar. Ky liber sjell fakte dhe dokumente, por edhe kujtime permes njerezve qe kane jetuar keto kohe. Libri eshte nje botim i atyre qe sjell endrren qe kishin nje projekt per te shpallur Shqiperine e pavarur. Ai eshte ndertuar edhe me citime nga thuajse 148 libra, kujtimesh, historike apo monografi. Ka poa shtu burime arkivash, apo nga emisioni "Opinion" i gazetarit te njohur. Libri prej gati 400 faqesh zbulon rolin e fuqive te medha per emerimin e Princ Vidit si mbret ne Shqiperi. Libri lidhet me faktet historike keto 100 vjet. Ne kete botim autori pershkruan gjithe etapat me te rendesishme ku ka kaluar vendi yne ne kete shekull. E megjithate, eshte quajtur "Nje ekskursion ne politiken e shtetit shqiptar". Perse eshte konceptuar keshtu? Shkrimtari shpjegon se "ky eshte nje liber i thjeshte dhe i dedikuar per nje publik te gjere, nuk eshte nje liber qe thellohet ne ngjarjet dhe fenomenet, por thjesht i rendit ato duke i ilustruar me shenime te kohes dhe dokumente historike. Si i tille, ai ngjan me nje ekskursion qe ecen neper 100 vitet e shtetit shqiptar, qe ndal me gjate a me shkurt ne momente te caktuara, ashtu sic behet ne nje ekskursion. Shkrimtari thekson se ka zgjedhur qe ai si autor te mos mbaje qendrim ne kete liber dhe shton: "Libri eshte pershkrues, ne formen e nje reportazhi te gjate qe lexohet kollaj dhe pa e lodhur ate qe e ka ne dore. Nuk mendoja se mendimet e mia mund te luanin rol ne kete drejtim, ndaj e kam shmangur komentin personal". Autori, ne intervista dhene dje per televizionin ABC News si dhe ne te perditshmen "Mapo", u ndal edhe ne debatin qe synon te nxise botimi i ketij libri ku spikatin fakte dhe dokumente permes kujtimeve.
Si jane mbledhur se bashku deshmite ne kete liber dhe sa kohe ka marre puna per kete botim?
Puna eshte fare e thjeshte, eshte vetem koha fizike qe duhej per ta shkruar nje liber, renditja ose klasifikimi i materialeve kane zene nje kohe normale. Pak a shume ne nje kohe normale per nje liber. Eshte shkruar gjate veres ne thuajse 2 muaj, por puna per te eshte padyshim me e hershme. Njeriu nuk e di asnjehere se kur ka nisur procesi i nje libri. Ky liber mund te kete nisur ne castet kur gjyshet e mia me flisnin per momentet historike qe ato kujtonin, kur kam lexuar shenimet e para historike, apo ndoshta me vone. Qe prej vitit 1992 une kam skeduar materiale historike qe ndryshonin nga ato tipiket qe kisha mesuar neper shkolla dhe ky lloj skedimi ka zgjatur per thuajse 20 vjet. Por eshte procesi me i rendesishem ne shkrimin e librit.
Historia e Pavaresise, evidentohet ne liber, u manipulua shpesh gjate 100 viteve, duke iu referuar Zogut dhe Enver Hoxhes. A eshte kjo dicka e tejkaluar tashme, apo ende sot historia eshte e rrezikuar ndaj manipulimeve?
Padyshim. Por ky manipulim direkt i tyre eshte nje detaj. Edhe vete historia e shpallesve te Pavaresise mendoj se eshte tejkaluar me kohe.
Nga hulumtimet qe keni bere a keni arritur ne nje perfundim pse ka kaq shume mungesa te dokumentacionit qe fakton aktin e Pavaresise?
Pavaresia e Shqiperise nuk eshte shpallur ne kushte normale dhe as ne nje moment normal. Ajo nuk ka qene e mirepergatitur dhe e debatuar gjate, sic ndodhi p.sh., me shpalljen e Pavaresise se Kosoves ne 2007. Pavaresia e Shqiperise u shpall ne kushte emergjence, ne nje vend te pushtuar nga ushtri nderluftuese dhe ne momentet qe vete qeveria e dale nga Kuvendi i Vlores kontrollonte nje territor prej 4000 km katrore nga 56 mije km katrore qe pretendonte si territor te shtetit te ri shqiptar. Nuk pati institucione funksionale e madje edhe godina qe vlenin per te ruajtur dokumentet apo per te ngritur nje arkiv te vertete. Gjithe c'kemi shpetuar e kemi fale perkushtimit te dy apo tre burrave atje, e kryesisht Lef Nosit, qe per fatin e tij tragjik, u pushkatua nga shteti qe ai vete bashkethemeloi. Bashke me te iken edhe nje pjese dokumentesh te rendesishme.
Si vjen figura e Mbretit Zog ne kete liber nga Blendi Fevziu?
Eshte nje figure me nje kontribut shume te rendesishme, por qe u largua ne momentin e duhur. Eshte nga te paktet politikane, ndoshta nga te historise se globit qe ka patur kontributin e tij politik nga mosha 17-vjecare deri ne moshen 44-vjecare dhe u largua nga politika ne ate moshe ku njerezit hyjne ne politike. Ishte 44-vjec kur u largua nga Shqiperia dhe nuk u kthye me, duke u kthyer ne nje figure periferike e kontributit te tij. Por, nga ana tjeter mendoj qe largimi i Zogut ishte pjell e rrethanave, pushtimit te Italise, situates evropiane dhe jo problemeve qe ai kishte vete. Ne nje fare menyre ishte nje dalje ne momentin e duhur nga historia per arsye se ai e kishte mbaruar kapitalin e tij per te kontribuar per vendin. Ai nuk kishte me kapital per te investuar.
Nje histori e veshtire por edhe me ngjarje te lavdishme qe vijojne librin me 7 prillin e 1939-s me pushtimin forcerisht te vendit nga Italia fashiste. Ajo qe presin me teper lexuesit dhe aq me teper ne rastin tuaj eshte detajet dhe faktet qe nuk kane qene zbuluar me para. Ka te tilla?
Ka por duhen klasifikuar sipas lexuesve te caktuar. Nje kategori lexuesish gjejne shume gjera te reja, nje kategori lexuesish gjejne me pak gjera te reja, por ka dhe nje kategori lexuesish qe nuk gjejne asgje te re, qe jane lexuesit qe jetojne dhe merren me historine. Ky eshte nje liber, nje histori e shtetit shqiptar, per ata njerez qe nuk kane pasur mundesi te lexojne 148-170 librave te cilave une ju referohem ne librin tim, por munda te permbledh ne 300 faqe nje shikim, nje ekskursioni te gjithe historise se shtetit shqiptar. Rrugetimit politik te shtetit shqiptar gjate ketyre 100 viteve.
Ardhja ne pushtet e opozites se djathte ne 22 mars se vitit 1992 dhe te gjitha ngjarjeve te metejshme, jane gjithashtu nje pjese e rendesishme te 20 viteve te fundit ku Blendi Fevziu i ka ndjekur me vemendje dhe si gazetar. Po sa e dokumentuar eshte kjo pjese dhe gjithe historia e Shqiperise ne 100 viteve?
Eshte relativisht e dokumentuar. Nuk mund te thuash qe kemi shume dokumente, nuk mund te thuash qe ka pak. Tani ka nje ndergjegjesim me te madh per t'iu referua dokumenteve dhe per ta kuptuar qe historia nuk eshte atribut vetem i nje pjese te studiuesve te cilet punojne me kushte me specifike, bejne vepra me te thella por qe jane me te rralla, por qe eshte atribut i shume njerezve qe shkruajne per historine. Ceshtja eshte, ne sot botojme libra qe kane munguar. Une them se vetem gjate ketyre dy muajve te fundit jane promovuar dhe jane botuar libra me shume se gjate kohes per historine e Shqiperise sa 20 vite bashke.
Duke marre shkas nga debati qe hapi Biografia e Enver Hoxha. Ky liber qe merr ne shqyrtim disa figura historike, ngjarje dhe fakte qe vijojne te jene te debatueshme keto 20 vjet, mendoni se do hape debat? Nese po, per cilat figura dhe ngjarje keni pritshmeri se do te hapin debat?
Nje liber pa debat eshte nje liber i vdekur. Une do te doja te hapte debat, por kjo eshte nje gje qe varet nga ata qe do debatojne dhe jo nga une. S'ka asnje dyshim qe debati e pasuron nje veper, e ben ate me te mire, i jep shans te korrektohet. Por duhet te shohim ne javet qe vijne.
Si jane mbledhur se bashku deshmite ne kete liber dhe sa kohe ka marre puna per kete botim?
Puna eshte fare e thjeshte, eshte vetem koha fizike qe duhej per ta shkruar nje liber, renditja ose klasifikimi i materialeve kane zene nje kohe normale. Pak a shume ne nje kohe normale per nje liber. Eshte shkruar gjate veres ne thuajse 2 muaj, por puna per te eshte padyshim me e hershme. Njeriu nuk e di asnjehere se kur ka nisur procesi i nje libri. Ky liber mund te kete nisur ne castet kur gjyshet e mia me flisnin per momentet historike qe ato kujtonin, kur kam lexuar shenimet e para historike, apo ndoshta me vone. Qe prej vitit 1992 une kam skeduar materiale historike qe ndryshonin nga ato tipiket qe kisha mesuar neper shkolla dhe ky lloj skedimi ka zgjatur per thuajse 20 vjet. Por eshte procesi me i rendesishem ne shkrimin e librit.
Historia e Pavaresise, evidentohet ne liber, u manipulua shpesh gjate 100 viteve, duke iu referuar Zogut dhe Enver Hoxhes. A eshte kjo dicka e tejkaluar tashme, apo ende sot historia eshte e rrezikuar ndaj manipulimeve?
Padyshim. Por ky manipulim direkt i tyre eshte nje detaj. Edhe vete historia e shpallesve te Pavaresise mendoj se eshte tejkaluar me kohe.
Nga hulumtimet qe keni bere a keni arritur ne nje perfundim pse ka kaq shume mungesa te dokumentacionit qe fakton aktin e Pavaresise?
Pavaresia e Shqiperise nuk eshte shpallur ne kushte normale dhe as ne nje moment normal. Ajo nuk ka qene e mirepergatitur dhe e debatuar gjate, sic ndodhi p.sh., me shpalljen e Pavaresise se Kosoves ne 2007. Pavaresia e Shqiperise u shpall ne kushte emergjence, ne nje vend te pushtuar nga ushtri nderluftuese dhe ne momentet qe vete qeveria e dale nga Kuvendi i Vlores kontrollonte nje territor prej 4000 km katrore nga 56 mije km katrore qe pretendonte si territor te shtetit te ri shqiptar. Nuk pati institucione funksionale e madje edhe godina qe vlenin per te ruajtur dokumentet apo per te ngritur nje arkiv te vertete. Gjithe c'kemi shpetuar e kemi fale perkushtimit te dy apo tre burrave atje, e kryesisht Lef Nosit, qe per fatin e tij tragjik, u pushkatua nga shteti qe ai vete bashkethemeloi. Bashke me te iken edhe nje pjese dokumentesh te rendesishme.
Si vjen figura e Mbretit Zog ne kete liber nga Blendi Fevziu?
Eshte nje figure me nje kontribut shume te rendesishme, por qe u largua ne momentin e duhur. Eshte nga te paktet politikane, ndoshta nga te historise se globit qe ka patur kontributin e tij politik nga mosha 17-vjecare deri ne moshen 44-vjecare dhe u largua nga politika ne ate moshe ku njerezit hyjne ne politike. Ishte 44-vjec kur u largua nga Shqiperia dhe nuk u kthye me, duke u kthyer ne nje figure periferike e kontributit te tij. Por, nga ana tjeter mendoj qe largimi i Zogut ishte pjell e rrethanave, pushtimit te Italise, situates evropiane dhe jo problemeve qe ai kishte vete. Ne nje fare menyre ishte nje dalje ne momentin e duhur nga historia per arsye se ai e kishte mbaruar kapitalin e tij per te kontribuar per vendin. Ai nuk kishte me kapital per te investuar.
Nje histori e veshtire por edhe me ngjarje te lavdishme qe vijojne librin me 7 prillin e 1939-s me pushtimin forcerisht te vendit nga Italia fashiste. Ajo qe presin me teper lexuesit dhe aq me teper ne rastin tuaj eshte detajet dhe faktet qe nuk kane qene zbuluar me para. Ka te tilla?
Ka por duhen klasifikuar sipas lexuesve te caktuar. Nje kategori lexuesish gjejne shume gjera te reja, nje kategori lexuesish gjejne me pak gjera te reja, por ka dhe nje kategori lexuesish qe nuk gjejne asgje te re, qe jane lexuesit qe jetojne dhe merren me historine. Ky eshte nje liber, nje histori e shtetit shqiptar, per ata njerez qe nuk kane pasur mundesi te lexojne 148-170 librave te cilave une ju referohem ne librin tim, por munda te permbledh ne 300 faqe nje shikim, nje ekskursioni te gjithe historise se shtetit shqiptar. Rrugetimit politik te shtetit shqiptar gjate ketyre 100 viteve.
Ardhja ne pushtet e opozites se djathte ne 22 mars se vitit 1992 dhe te gjitha ngjarjeve te metejshme, jane gjithashtu nje pjese e rendesishme te 20 viteve te fundit ku Blendi Fevziu i ka ndjekur me vemendje dhe si gazetar. Po sa e dokumentuar eshte kjo pjese dhe gjithe historia e Shqiperise ne 100 viteve?
Eshte relativisht e dokumentuar. Nuk mund te thuash qe kemi shume dokumente, nuk mund te thuash qe ka pak. Tani ka nje ndergjegjesim me te madh per t'iu referua dokumenteve dhe per ta kuptuar qe historia nuk eshte atribut vetem i nje pjese te studiuesve te cilet punojne me kushte me specifike, bejne vepra me te thella por qe jane me te rralla, por qe eshte atribut i shume njerezve qe shkruajne per historine. Ceshtja eshte, ne sot botojme libra qe kane munguar. Une them se vetem gjate ketyre dy muajve te fundit jane promovuar dhe jane botuar libra me shume se gjate kohes per historine e Shqiperise sa 20 vite bashke.
Duke marre shkas nga debati qe hapi Biografia e Enver Hoxha. Ky liber qe merr ne shqyrtim disa figura historike, ngjarje dhe fakte qe vijojne te jene te debatueshme keto 20 vjet, mendoni se do hape debat? Nese po, per cilat figura dhe ngjarje keni pritshmeri se do te hapin debat?
Nje liber pa debat eshte nje liber i vdekur. Une do te doja te hapte debat, por kjo eshte nje gje qe varet nga ata qe do debatojne dhe jo nga une. S'ka asnje dyshim qe debati e pasuron nje veper, e ben ate me te mire, i jep shans te korrektohet. Por duhet te shohim ne javet qe vijne.