Gjermania kerkon ricklimin e lendeve te para te rralla
Indiumi eshte nje metal i rende. Ai eshte i pazevendesueshem per prodhimin e ekraneve te kompjuterave dhe te touchscreens te ekraneve qe reagojne me prekje. Indium sipas eksperteve do te kete edhe gjashte deri dhjete vjete te tjere. Edhe nafta per krijimin e energjise dhe si baze per industrine plastike do te jete mbaruar ne gjashte shtate vitet e ardhshem. Baker i cili eshte i pazevendesueshem per aparatet elektrike gjithashtu lende e pare do te kete edhe per 30 vjet.
Ne po konstatojme se lendet e para jane te shterueshme. Kete e veme re edhe ne cmimet e lendeve te para ne pergjithesi. Kjo vjen nga fakti se kerkesa rritet dhe kjo ka te beje me zhvillimin e vendeve ne ekspansion ekonomik. Pershembull Kina apo India perparojne. Dhe lendet e para jane te kufizuara prandaj behen gjithnje e me interesante lendet e para sekondare.
Riciklimi ka rendesi jetike per Gjermanine e varfer me lende te para prej vitesh eksportuese rekord. Sepse meqenese rezervat e burimeve natyre po mbarohen kjo do te thote se per mireqenien jo vetem te Gjermanise por te gjithe botes mbeturinat pleherat do te jene ne te ardhmen burimi me i rendesishem.
Ndarja e mbeturinave - tashme e zakonshme ne shume vende
Ne shtepite gjermane prej disa dekadash mbeturinat ndahen. Fillimisht te perqeshur kazanet blu te verdhe te kafejte dhe te gjelber kane gjetur shoke edhe ne vende te tjera te Evropes dhe botes. Nga gazetat e vjetra behet perseri leter e bardhe e shtrenjte. Nga mbeturinat biologjike krijohet biogaz. Aparaturat e vjetra elektrike krijojne mrekullira. Remondis eshte nje firme gjigande private ne Lnen ne Lippe te Westfalise. Ajo ka impiante te tera qe nxjerrin nga plehrat lende te pare te vlefshme.
Ka plot materiale te ndryshme fshesa me korent aparatura te vogla elektrike te cdo lloji kompjutera tastatura pra material i perbere nga komponente te ndryshme qe jane te lidhura me njera-tjetren plastike metal. Ky material copetohet keshtu qe komponetet perberes shkeputen nga njeri-tjetri. Dhe ne fund te ketij procesi mund te shikosh ne sallen kryesore se si lendet e para sekondare vec e vec bakri hekurishtet metalet jo te hekurta zbrazen ne nje ene te madhe per te shkuar direkt ne shkritoret e industrise se celikut.
Remondis eshte qendra me e madhe evropiane per ekonomine ricikluese industriale thote zedhenesi i shtypit Michael Schneider.
Ky eshte pershembull metal hekuri qe grumbullohet ketu dhe qe i jepet pastaj direkt industrise se celikut. Ai eshte nje material shume i kerkuar. Natyrisht me nje shpenzim te vogel energjie mund te perftohet 100 metal i paster. Nuk kemi nevoje te hapim miniera ne mbare boten e kemi ketu lenden e pare nga aparaturat elektrike shtepiake. Prandaj bejme mire qe i perpunojme ne Gjermani vjetersirat elektronike. Nga ana teknike dhe ekologjike eshte e arsyeshme sepse ne i kemi impiantet me moderne ne Gjermani. Ketu biles kemi impiantin me modern ne Evrope. Nga ana tjeter kjo eshte edhe ne te miren e mjedisit ne vendet ne zhvillim ku eksportohen ne menyre ilegale mbeturina te aparaturave elektrike. Ne te ardhmen duhet te kujdesemi qe kete material ta mbajme ne vendin tone dhe ta perpunojme ne impiantet tona. Sepse neve na duhen keto lende te para.
Kerkesa globale per metale te rralla dhe xeherore sipas vleresimeve te eksperteve do te trefishohet deri ne vitin 2030. Nevoja ne rritje per metale si lithiumi indiumi tantali apo germaniumi shkaktohet nga zhvillimi i moduleve fotovoltaike baterive te fuqishme per automjetet elektrike kabllove fibre optike dhe teknologjive te tjera.
Ricklimi - nje treg qe sjell miliarda
Kjo dege do te kete nje bum te madh sepse mbeturinat po kthehen ne nje treg qe sjell miliarda. Vendet ne ekspansion ekonomik ne Azi dhe Ameriken Latine kane nje uri te madhe per lende te para Vetem burimet natyrore te kesaj bote nuk mjaftojne per ta shuar ate. E ardhmja u perket lendeve te para sekondare. Per shembulll sic thote Michael Schneider cdo telefon celular eshte nje burim i pashtershem.
Ne cdo celular gjenden afro 23 miligram ar kjo eshte vlera mesatare. Ne mbare boten cdo vit prodhohen afro 13 miliarde celulare. Por prej tyre vetem 10 ne gjithe boten perfundojne me te vertete ne riciklim. Kjo do te thote se njerezimi hedh cdo vit 2022 tone ar ne plehra.
Autor Monika Lohmller/Ina Verbica
Redaktoi Auron Dodi