Greqia në rënie të lirë

Masat q mori Greqia pr t reduktuar shpenzimet e buxhetit me qllim uljen e deficitit buxhetor jan shndrruar n nj sulm vdekjeprurs pr ekonomin e vendit. Dyqanet aneknd Greqis po mbyllen, t ardhurat nga taksat po bien ndjeshm dhe papunsia ka kapur shifrn e pabesueshme t 70% n disa zona. Puntort t frustruar po prpiqen q rrugdaljen nga situata ta gjejn srish te protestat dhe grevat

Festa e Shn Mris m 15 gusht sht kulmi i pushimeve t vers pr ortodokst grek n t gjith botn. N Greqi, n nj nga kishat e shumta t vendit, besimtart i luten Virgjreshs Mari pr mshir. Pjesa m e madhe e tyre jan gjunjzuar dhe me duart para fytyrs duken si t prhumbur n meditim. Gazeta greke “Ta Nea” n nj shkrim t saj t fundit i ka rekomanduar edhe qeveris greke q t bj t njjtn gj, pra t’i lutet Shn Mris me shpresn se ajo do t bj ndonj mrekulli pr t shptuar Greqin nga kriza shum e rnd n t ciln sht zhytur. Sipas gazets, por edhe sipas shum t tjerve pa nj ndrhyrje hyjnore do t jet e vshtir q kt vjesht shteti mesdhetar t’u mbijetoj vshtirsive t shumta ekonomike me t cilat po prballet. Ky parashikim i rnd vjen pavarsisht masave t strmdha dhe strmundimshme q ka ndrmarr Athina pr t shptuar financat e vendit. Masat drakoniane t shkurtimeve t shpenzimeve e kan reduktuar deficitin buxhetor t vendit me 39.7%, kjo pasi qeverit e mparshme kishin abuzuar me parat e taksave duke mashtruar edhe me statistikat pr vite t tra rresht. Masat kan reduktuar shpenzimet e qeveris me nj total prej 10%, 4.5% m shum nga sa kishin krkuar Bashkimi Europian dhe Fondi Monetar Ndrkombtar q i dhan Greqis disa muaj m par nj kredi shptimtare 110 miliard eurosh pr tre vjet rresht.

Problemi aktualisht sht se pikrisht masat e rrepta q u morn pr t reduktuar deficitin buxhetor kan prekur rnd ekonomin e vendit. Fuqia blerse ka rn m shum se kurr, konsumi sht ulur ndjeshm dhe numri i falimentimeve dhe i t papunve sht n rritje t vazhdueshme. Prodhimi Kombtar Bruto i vendit kt vit, deri m tani, sht tkurrur me 1.5%. T ardhurat nga taksat, q duheshin dshprimisht pr t konsoliduar financat kombtare kan psuar rnie t ndjeshme. Ndrkaq, frika, mungesa e shpress dhe zemrata jan ndjenjat q po shtohen e po forcohen brenda do greku.

Shkalla e papunsis deri n 70%

Nikoas Meletis sht i veshur mir dhe makina e tij e bukur sht e lar dhe e rregullt. Meletis ka pasur gjithmon t ardhura t mira q i kan siguruar nj jet mbi nivelin mesatar. Ai ka punuar n kompanin e peshkimit “Perama” n nj port n afrsi t ishujve Salamis. Pr momentin jan duke jetuar me kursimet q kam mbledhur gjat nj jete pun”, thot 54-vjeari i dshpruar. Ai sht shum puntor dhe gjat gjith vitit arrinte q t bnte 300 dit pun, por kt vit puna ka rn aq shum sa gjith-gjith ka mundur q t bj vetm 25 dit. Kjo i jep vetm 25 pulla sigurimesh shndetsore n nj koh kur ka nevoj pr 100 t tilla pr t siguruar veten dhe familjen e tij, prfshi bashkshorten, e cila sht e smur me kancer. “Si do t vazhdoj t paguaj shpenzimet e spitalit?” - pyet Meletis. Prfitimi i papunsis sht 460 euro n muaj dhe u jepet maksimalisht pr nj vit atyre q humbasin vendin e puns. Por pr ta prfituar kt benefit duhet q t kesh t paktn 150 pulla nga 15 muajt e fundit t punsimit. N kushtet n t cilat sht Greqia zor se ndonj nga puntort ka mundur q t bj ditt e duhura t puns pr t prfituar pagesn e papunsis tani q ajo po shndrrohet n nj fenomen gjithnj e n rritje n Greqi. Sipas nj studimi t fundit t Universitetit t Pireut n qytete papunsia ka kapur shifrn 60-70%, ndrsa 77% e kompanive detare greke kan nj papunsi prej 50%. Pr shum anije t huaja q dikur riparoheshin n Greqi tashm kostot e ktyre shrbimeve jan
shum t larta dhe t paprballueshme. Pr m tepr q vendin e ka pllakosur edhe nj burokraci e jashtzakonshme, greva t njpasnjshme q e bjn do gj t pasigurt dhe kjo ndikon jo vetm n shpejtsin, por edhe n cilsin e puns. Ekonomis greke po i humbet aftsia pr t qen konkurrente, q sht nj nga fatkeqsit m t mdha q mund t’i ndodh ndonj ekonomie. Zor se ndonj nga industrit e vendit arrin aktualisht q t jet konkurruese me tregun e jashtm pr sa i prket produktivitetit dhe ekspertt presin q Prodhimi Kombtar Bruto t bjer me 4% prgjat kursit t ktij viti. Gjermania, q ndodhet n ann tjetr t “lumit” ka arritur ndrkoh nj rritje ekonomike prej 3%.

mimet e shitjeve kan rn ndjeshm

Paketa e shkurtimeve t shpenzimeve buxhetore e ndrmarr nga Kryeministri Papandreu e ka tronditur thellsisht dhe seriozisht ekonomin greke. Kjo paket prfshiu reduktimin e pagave t punonjsve civil me 20% dhe paksoi shum edhe prfitimet e pleqris, pra pensionet, ndrkoh q rriti ndjeshm nj numr t madh taksash. Rezultati sht se sot grekt kan m pak para pr t shpenzuar dhe mimet jan duke rn kudo n mnyr drastike dhe shum t shpejt. Dhe kjo n nj vend ku 70% e t ardhurave ekonomike bazohet n konsumin privat.

Mjafton t bsh nj xhiro kto dit n qendrat e mdha tregtare t Athins, apo n rrugt e dyqaneve t mdha pr t kuptuar situatn e vrtet dhe pr t kuptuar edhe shkalln e rnies. Thuajse nj e katrta e dyqaneve kan vn n vitrinat e tyre t mbyllura lajmrimin: “Jepet me qira”. Konfederata Kombtare e Tregtis Helene ka llogaritur q 175 e dyqaneve t Athins kan falimentuar. Gjrat nuk duken m mir aspak as n qytetet e vogla e zonat rurale. Calkidona ka qen, deri pak vite m par, nj nga nyjat e trafikut t kamionve n zonn rreth Selanikut. Dy rrug kryesore t mbushura me fastfood-e dhe restorante e dyqane t ndryshme ishin n shrbim t shoferve t kamionve dhe kishin nj fitim shum t madh pr vite me radh. Por koht e fundit ato jan shndrruar n rrug t shkreta nga prkeqsimi i ndjeshm i numrit t kamionistve q qarkullojn n at zon. Kjo sht shprehje e nj biznesi n kolaps dhe nj ekonomie n kriz t thell. Nj pjes e madhe e dyqaneve dhe restoranteve t ktyre rrugve ishin dhn me qira dhe banort me to kompensonin pensionet dhe kishin nj jet dinjitoze. Por dyqanet pak nga pak u mbylln, sepse qiramarrsit nuk arrijn dot q t paguajn qirat pr shkak t rnies s ndjeshme t konsumit. T mendosh q dikur pr t marr me qira ambiente n kto rrug t rrahura shum ishte tepr e vshtir dhe mimet ishin mjaft t larta. Vetm disa pak restorante kan vazhduar t qndrojn hapur dhe t’ia dalin disi pr t mbijetuar, por edhe aty pronart e tyre kan larguar nga puna kameriert dhe t punsuarit e tjer dhe po i kryejn vet t gjitha shrbimet n pamundsi pr t paguar punonjs. Nj pjes e tyre ishin emigrant shqiptar dhe ata tashm po kthehen n mas n vendin e tyre, duke qen se Greqia nuk mund t’u ofroj m at pr t ciln ata shkuan: pun dhe para. N Shqipri, situata nuk sht m e mir, por t paktn emigrantt kan shtpit e tyre e nuk do t’u duhet q t paguajn qira.

Pa rrugdalje

I gjith vendi sht n pragun e nj depresioni t madh. sht nj situat q tashm ndihet n ajr dhe kudo. Gjithka duket se ka marr rrokopujn n kt vend dhe sht nj spirale q vazhdon t prkeqsohet me ritme t shpejta dhe mbi t gjitha dhe ka sht m e keqja situata duket pa asnj rrugdalje. Pjesa m e keqe, megjithat, sht humbja e shpress. Jan t pakt ata q ende ushqejn shpresn se gjrat nj dit do t prmirsohen. Shkalla e papunsis n vend e bn kt tendenc shum m t qart dhe t kthjellt. N vitin 2009 papunsia ishte 9.5%. Kt vit mund t shkoj deri n 12.1% dhe ekonomistt presin q deri n vitin 2011 ajo t ket kapur 14%. Por kto jan vetm shifra zyrtare. Po t’u referohesh parashikimeve t bra nga sindikatat greke vitin e ardhshm pritet q papunsia t shkoj deri edhe n 20%. Nse kjo do t vrtetohej ather shkalla e papunsis pr kt vend do t arrinte at t ekstremit t vitit 1960, kur mijra grek u detyruan q t emigronin. Ndrkoh, fuqia blerse n vend ka rn n nivelin e vitit 1984.

Situata n prag t vlimit

Menelaos Givalos, nj profesor i shkencave politike n Universitetin e Athins sht shfaqur n televizion dhe ka paralajmruar shikuesit pr vshtirsit e mdha me t cilat do t prballen t gjith n t ardhmen e afrt, dhe me faktin se gjrat do t shkojn edhe m keq. Ai parashikon nj val t madhe grevash dhe protestash q do t nisin n shtator me pasoja jashtzakonisht t mdha sociale.

T gjith ankohen pr ndryshimin e beft t standardit t jetess me t cilin ishin msuar t jetonin q prej shum vitesh. Tani njerzve mezi u del t shtyjn muajin dhe nj pjes e madhe vazhdon t jetoj vetm fal prdorimit t kursimeve t grumbulluara nga vitet mbar. Burrat e papun mblidhen npr kafene dhe duke folur u ndihet edhe shtimi i rebelimit dhe i ngritjes s zrit. Jan t gjith t papun dhe nuk din se kur do t rifillojn srish t punojn, t dshpruar dhe t inatosur me politikant, t cilt e futn n telashe t tilla. Grekt nuk kan m asnj lloj simpatie pr asnjrn nga partit politike dhe politikant e tyre madje as pr sindikatat. “Sindikatat vetm din t organizojn greva pr interesat e tyre. Ndrsa askush nuk interesohet pr problemet tona dhe pr sa m takon mua e vetmja gj q m intereson sht buka e prditshme, paga ime dits. Ajo sht partia ku bj pjes prve ksaj do t doja q edhe t ndihmoja vendin tim duke punuar dhe duke paguar taksat, por deri m tani vese na kan rrjepur”, thot nj i papun i revoltuar.

Ai sht vetm nj nga t papunt q e ndiejn se gjrat kan shkuar aty ku nuk mban m dhe se situata do t prkeqsohet edhe m shum nse ata nuk do ta marrin fatin n dor. T gjith e ndiejn se sht vetm shtje kohe pr shprthimin e madh.

#