HafenCity, sfida e re e Hamburgut

Hamburgu sht nj nga qytetet m t bukura n bot q t ofron prvese pamjes natyrore edhe gjithka tjetr t strholluar t stisur nga dora e njeriut. Lagjja e re e ktij qyteti pritet q t jet nj nga projektet m t mdha urbanistike t bots. Por a do t jet i suksesshm? Arkitektt dhe inxhiniert e ktij projekti gjigant mendojn se po.

Apartamente luksoze, hotele t shtrenjta, nj universitet, shum qendra rezidenciale dhe nj transport publik i prsosur dhe komod. HafenCity n Hamburg sht nj nga projektet urbanistike m t mdha aktualisht n bot dhe bhet fjal pr nj siprmarrje t jashtzakonshme. Qershia e torts s ktij projekti do t jet nj pallat opere, trsisht i ri dhe jashtzakonisht i shtrenjt, vepr e zyrs s famshme Herzog&de Meuron dhe qllimi do t jet rivalizimi me pallatin e famshm t opers s qytetit australian t Sidneit. N vitin 2025 kur t ket prfunduar s ndrtuari qyteti HafenCity, ose n shqip Qyteti Port, kjo lagje e re e Hamburgut e madhe vet sa nj qytet, ndaj e cilsojm si t till, do t ket rrokur t gjith hapsirn q prfshin bregun e lumit Elb dhe vendin e ish-portit. Lagjja do t ken dyfishin e popullsis s qendrs aktuale t Hamburgut dhe do t ndodhet rreth nj kilometr larg qendrs s qytetit. Realizimi me sukses i ksaj ndrmarrjeje sht shum i rndsishm pr fatin dhe prestigjin e Hamburgut, qytetit t dyt m t madh t Gjermanis. Por si mund t arrihet nj sukses i till? Si mund t jen t sigurt ndrtuesit se krijimtaria e tyre q do t realizohet me elik, qelq dhe materiale t tjera ndrtimi do t shndrrohet me t vrtet n nj vend ku do t rrahin mijra zemra njerzish dhe mbi t gjitha se ky do t jet nj vend i duhur dhe i kndshm pr t jetuar? Nse sot do t bsh nj shtitje n vendin ku ka filluar t prvijohet realizimi i projektit do t shohsh se ata q duan t ndrtojn nj gj kaq t veant dhe t kushtueshme kan vrtet shum, por shum pun pr t br. Dhe si do projekt edhe ai ka personat q e mbshtesin dhe jan optimist pr t dhe t tjer q e shohin me dyshim dhe kan pr kt argumentet e tyre. T part e cilsojn kt zon “m t bukurn zon n ndrtim n t gjith vendin”, ndrsa t dytt jan m pak t kndshm dhe i referohen ksaj zone me cilsimin “kopshti zoologjik arkitekturor”. Pr momentin, t dyja palt jan t kujdesshme n shprehjen e mendimeve t tyre si pr mir, ashtu edhe pr keq. Sigurisht, tani q projekti sht ende n fazat e para, nj pjes e madhe e vendit t ndrtimit nuk mund t ket pamje estetikisht t bukur. Madje, pr disa ai duket si nj qytet fantazm. Disa mendojn se ai do t qndroj i till pr shkak t mimeve shum t larta q do t ken pronat dhe kjo do ta kategorizoj menjher n nj “geto” vetm t njerzve shum t pasur, n nj lagje t mbushur me pensionist t krimbur n para. E nse kjo lagje e re do t dal nj dshtim , nuk do t jet hera e par q do t ndodh nj gj e till. Gjja m e vshtir n projektimin e nj ambienti t ri arkitekturor, t vogl, apo t madh sht se sa i prshtatshm do t jet ai dhe praktik pr t’i
njerzit q t ndihen mir. Dhe fakti sht se kjo gj nuk arrihet me sukses shum shpesh. Shembuj qytetesh dhe lagjesh t mdha q kan dshtuar n kt drejtim n bot jan t shumt. I till sht rasti pr shembull i arkitektit legjendar Le Corbusier n Indi dhe projektit t famshm t Pruitt-Igoe n Shn Luis q u shemb n mnyr spektakolare n vitin 1972, pasi dshtoi trsisht n prpjekjen e tij pr t sjell nj risi arkitekturore me shum pak shpenzime. Nj tjetr sht rasti n afrsi t Londrs n zonn e Doklandit q u rinovua n vitet ’80 dhe ’90, por u kritikua ashpr pr shkak se synimi i tij ishte prfitimi i parave nga shitja e apartamenteve luksoze dhe jo krijimi i nj mjedisi me t vrtet komod dhe njerzor, ka e bri zonn nj cep t ftoht dhe t parehatshm t Londrs. Ndrkaq, vet Hamburgu sht shembull i nj zhvillimi urbanistik q jo gjithmon ka qen nj sukses, madje her pas here sht kritikuar ashpr. Qyteti i veriut, nj qendr komerciale sht ndrtuar n vitin 1960 pr t strehuar kompanit q nuk gjenin hapsir n qendrn e qytetit, por n vetvete sht nj qendr arkitekturore q l shum pr t dshiruar. Por n rastin e lagjes s re q po projektohet dhe po ndrtohet, ka arkitekt q duket se kan zn mend nga problemet dhe dshtimet e paraardhsve t tyre dhe pr kt arsye ata thon se kan n qendr t vmendjes pikrisht sensin e t ndjerit konfort t njerzve q do t jetojn dhe punojn n kt lagje t re. N kt rast bhet fjal pr nj fenomen q njihet si psikologjia e mjedisit. Kjo sht nj disiplin shumanshe dhe ka qen n qendr t vmendjes s studiuesve n vitet ’70 dhe ’80 dhe madje ka ekzistuar edhe nj revist n vitet ’80 me titullin “Psikologjia e mjedisit”. “Ambienti” ktu kishte nj prcaktim shum m t gjer se zakonisht dhe nnkuptonte shum elemente njherazi si ato sociale, fizike, arkitekturore.

Kjo disiplin studion dhe ofron zgjidhje pr tregtart dhe biznesment pr sa u prket mnyrave t brjes pr vete t klientels dhe blersve t mundshm. sht shum e prdorshme n qendrat e mdha tregtare ku njerzit hyjn pr t
rregullisht blerjet e javs dhe blerjet e mdha. Ajo konsiston n gjetjen e mnyrave pr t’u sjell sa m mir ndaj klientve e pr t’i “bindur” ata q t shpenzojn lekt aty e jo diku tjetr. HafenCity sht nj lagje q po ndrtohet duke pasur mir parasysh humorin dhe gjendjen e njerzve q do t jetojn n t dhe pr kt sht duke prdorur n mas elemente t psikologjis. Njerzit kryesor t projektit madje thon se ata e kan konceptuar kt qytez pr nj komunitet “post-modern” dhe se n fund t fundit strukturat fizike jan gjithashtu edhe pjes e jets social dhe kulturore t nj vendi, pra nj ndrtes nuk mund dhe nuk duhet q t merret kurrsesi e veuar nga elementet e tjera. Ajo ka po tentohet n kt eksperiment arkitekturor nga projektuesit dhe arkitektt sht shmangia e nj lloj ndarjeje “me thik” e ambienteve nga njri-tjetri q vihet re n shum qytete dhe metropole gjermane t ndrtuara pas Lufts s Dyt Botrore. N HafenCity, institucionet kulturore dhe sociale t tilla si galerit e artit, muzet dhe universitetet do t jen fare pran vendeve t banimit dhe t puns. Nj tjetr synim sht edhe shmangia e polarizimit, pra t vendeve q jan vetm pr shum t pasur dhe atyre pr shum t varfr. Nj pjes e lagjes edhe pse e vogl ka filluar pak nga pak t popullohet nga banort e rinj q nuk kan pritur prfundimin e saj dhe n kt pik pr ndrtuesit sht shum i rndsishm mendimi i tyre, pasi jan ata q mund t hyjn t part nse bhet fal pr nj eksperiment t suksesshm, apo t dshtuar. Lagjja e tr pritet q t ket 5800 njsi rezidenciale me 12 mij banor dhe me rreth 45 mij persona q do t qarkullojn n lagje gjat orve t pikut t dits. Pr momentin n kt lagje kan hyr vetm 1500 banor dhe punojn rreth 6000 persona. Pr t lehtsuar komunikimin me kta persona q do t cilsoheshin si “pionier” kompania e ndrtimit t lagjes ka punsuar nj sociolog. Sipas tij sht shum e rndsishme q njerzit t hyjn pak nga pak n lagje dhe jo menjher pas ndrtimit t saj, sepse popullimi i jep jet nj qyteti edhe pse n ndrtim e sipr dhe vetm prmes pranis s njerzve do t gjendet edhe balanca e duhur mes ans fizike dhe shpirtrore t nj projekti arkitekturor t prmasave t tilla. Jan pikrisht t ardhurit e rinj q u kan
ndrtuesve dhe arkitektve shum sugjerime me vler duke u nisur nga ana praktike dhe personale e t jetuarit dhe sigurisht q nj pjes e mir e ktyre vrejtjeve dhe propozimeve sht reflektuar edhe n vijimsin e punimeve. Sipas nj studiuesi sht shum e rndsishme q kur ndrtohet nj lagje e re t konsultohen n mnyr t vazhdueshme banort potencial t saj. Faktori njerzor sht kuptuar shum von se sht m i rndsishmi edhe n nj zanat si arkitektura, sepse n fund t fundit gjithka bhet pr njerzit pr komoditetin e tyre dhe t ndjerit mir. Nse nj ambient sht trsisht i mbaruar dhe m pas i shitur, ather ky ambient ka humbur shansin e madh q t prmirsohej nga kshillat e njerzve dhe t bhej ksisoj m i mir. Ndrsa n rastin e ktij projekti t Hamburgut pikrisht risia sht pjesmarrja e njerzve n fazat e ndrtimit t tij pra ky sht nj proces q nuk ka prfunduar, por projektit mund t’i bhen ndryshime n do moment.

Projektuesit jan t ndrgjegjshm q suksesi i puns s tyre, si n do fush tjetr, do t varet shum edhe nga detajet e vogla dhe przgjedhja e tyre. Pr shembull shum t rndsishme jan zonat e gjelbra q do t mbushin hapsirat e betonit. Nse ky detaj nuk do t kurohej me kujdes, ather njerzit mund t mos ndiheshin mir dhe nuk do ta dinin se prse u ndodh kjo gj. T rndsishme jan jo vetm ambientet e brendshme t apartamenteve zyrave apo ndrtesave publike, por mbi t gjitha hapsirat publike, ato q ndahet nga t gjith dhe q n fund t fundit kan nevoj t kurohen dhe prmirsohen prmes mendimit t t gjithve. N nj kompleks t madh ku mungon stimulimi i jashtm gjrat hert apo von do t nxjerrin n pah kontradikta dhe nuk do t funksionojn. “Ne po bjm dika shum t rndsishme n kt vend. Po sht e vrtet q do ngrem ndrtesa, por nga ana tjetr po prpiqemi dhe do t’ia dalim q t prodhojm nj ambient social dhe kulturor t denj pr shekullin ku kemi hyr dhe pr at q do t vij. N fund t fundit nj qytet nuk sht vetm nj produkt komercial, por edhe nj e mir publike pr t gjith”, thot drejtori i madh i projektit. Megjithat, e ardhmja do ta tregoj nse kto jan vetm fjal apo nj prkushtim i sinqert.