I privilegjuari

Sindroma e Migjenit pa kuptuar ka kaluar caqet e letrarit pervec ndarjes te atyre qe e lidhin me te privilegjuarin e komunizmit dhe te atyre qe i duan forcen e brendshme nicianine te poezise per nje mase jashte ketij konteksti poeti po identifikohet me skamjen.

Nese shihet varferi pamundesi jetese mjerim zhul ftohte braktisje nese permendet semundja turbekulozi Migjeni del para fytyres Eumlshte kjo sindroma e re qe po merr poeti apo realiteti historik dhe me pas per te kuptuar konvulsionin qe bren dy krahe qe diskutojne rreth tij. Migjeni vdiq 27 vjec nje moshe mitike tipike legjendash urbane per ta perfshire ne nje kontekst klubesh dhe zeniti si pjekuri artistike. Kete diagrame se si ka rrjedhur dinamika e jetes se poetit brenda dhe jashte sistemit komunist na jep me qarte Arshi Pipa ne tri esete e panjohura Per Migjenin 2006 botimet Princi. Askush ne perfytyrimin paraprak te kohes nuk i eshte referuar qofte dhe nga kritika letrare librit te Pipes per te bere nje analize tekstuale-kritike dhe kritike per poetin me te rendesishem dhe me me ndikim ne poezine shqipe te shek. XX-te ku zbulohen caqe te pa hetuara ne mos te lena anash nga konjuktura. Dhe kete mit te perendimit ne poezine e tij zbulon Arshi Pipa per here te pare perkunder ndotjes propagandistike qe i beri vepres se Migjenit kritika zhdanoviste shqiptare e realizmit socialist. Ndaj shpesh te vertetat dhe kundertheniet i lidhin me dy problematika te jetes se Migjenit fetarine dhe semundjen.

Ne nje komunikim shkencor me Migjenin se si teksti kritik e afron me lexuesin duke sherbyer edhe me informacionin arkivor ne nje jete te gjalle sot mbahet nje takim ne 100-vjetorin e lindjes se poetit. Ne oren 1000 ne sallen Black box te Universitetit te Arteve Akademia e Arteve konferencen shkencore 100 vjet me Migjenin e organizon Qendra e Studimeve Albanologjike hapja e se ciles do te behet nga Ardian Marashi rektor i QSA-se dhe Dhurata Shehri shefe e Departamentit te Letersise fakulteti i Historise dhe i Filologjise.

Kumtesat qe do mbahen jane Migjeni ndertimi i poetikes se skandalit nga Persida Asllani Nga simbolizmi tek ekspresionizmi letersi e arti vizual tek Lasgushi e Migjeni nga Laura Smaqi Teksti biblik ne vepren e Migjenit nga Shaban Sinani Migjeni dhe kristianizmi-nje debat i hapur nga Kastriot Gjika Perspektiva letrare e poetikes se Migjenit nga Vjollca Osja Risi formale ne prozen e shkurter te Migjenit nga Eljon Doce Migjeni ne sistemin letrar shqiptar mes dy Lufterash nga Elidon Gjika Nje qasje krahasuese e prozes migjeniane me letrat frenge te shek. XIX nga Eriona Tartari Migjeni midis leximit te brendshem dhe te jashtem nga Gazmend Krasniqi Migjeni ne arkivin e Muzeut Historik te Shkodres nga Brikena Smajli dhe Migjeni ne arkivat familjare te Tivarit referuar nga Ardian Marashi.

Ky takim ne 100 vjetorin e lindjes se poetit mbyllet me performancen skenike Vetevrasja e trumcakut te pergatitur nga Stefan Capaliku ne vazhdim te tendences per ta shnderruar ne levizje skenike poezine e Migjenit. Keshtu edhe ne Teatrin e Operes eshte njoftuar se me 14 tetor mbahet edhe spektakli i fjales levizjes dhe muzikes ne kete rast quajtur Migjeniana me kompozim te Gjon Simonit e koreografi te Agron Aliajt.

Millosh Gjergj Nikolla Migjeni u lind ne Shkoder me 13 tetor 1911 dhe vdiq ne moshen 27-vjecare me 26 gusht 1938 ne nje sanatorium ne Torre Pellice afer Torinos.

Arsimin fillor e kreu ne Shkoder ne nje shkolle serbo-ortodokse ndersa nga viti 1923 e deri ne vitin 1925 arsimimin e vazhdoi ne Tivar ku jetonte motra e tij Lenka. Mes viteve 1928-1932 i ndoqi mesimet e mesme teologjike ne Manastir. Shkrimet e para i botoi ne vitin 1934 nderkohe qe bashkepunoi edhe me revistat Iliria Bota e Re etj. Ne vitin 1936 veprat e tij poetike i permblodhi ne librin Vargje te Lira. Nder poezite e para te Migjenit ishin Zgjimi Te Birt e shekullit te Ri Shkendija Shpirtenit Shtegtare etj. Megjithate vepra e plote e Migjenit botohet tek ne vitin 1957.

Shkodra perkujtoi 100-vjetorin e lindjes se Migjenit.

Universiteti i Shkodres ne bashkepunim me Bashkine e qytetit kane mbajtur nje konference shkencore per nder te 100-vjetorit te lindjes se poetit Millosh Gjergj Nikolla Migjeni.

Ne fjalen e tij pershendetese rektori i Universitetit Luigj Gurakuqi ne Shkoder profesori Artan Haxhi u shpreh se Migjenit duhet ti jemi mirenjohes per vepren e tij por edhe qe bashke me te kujtojme edhe te gjithe shkrimtaret e tjere te kombit.

Nderkaq mbesa e Migjenit Angjelina Ceka e vleresoi kete konference shkencore qe mbahet ne qytetin qe Migjeni e cilesoi si Dashnorja e Shekujve. Ajo falenderoi studiuesit qe Migjenin e mbajne gjalle edhe sot e kesaj dite perderisa u ndal ne disa aspekte te rendesishme te nxjerrjes ne drite te vepres se Migjenit por edhe te spekulimeve mediale rreth studiueses Gertruda Enkrej dhe botimeve te tij ne Bashkimin Sovjetik. Ne kujtim te shkrimtarit Shkodra me emrin e Migjenit e ka quajtur Teatrin e Qytetit i cili edhe sot e mban emrin e tij Teatri Migjeni.

Reagimi i ministrit te kultures Aldo Bumci ndaj nje shkrimi te botuar dje ne nje te perditshme shqiptare lidhje me komunikimin e sotem ne nje realitet tjeter socio-letrar me vepren e Migjenit

Migjeni dhe testamenti i tradhtuar

Aldo Bumci

Ne shkrimin e djeshem te botuar ne gazeten Shekulli me titull Migjeni shume i madh per qeveritare te vegjel autori i tij ka perdorur nje sere te pavertetash dhe arsyetimesh te tjera teresisht jashte letrare ne te vertet jane ne vazhde te manipulimit tashme klasik qe i eshte bere Migjenit pergjate 50 viteve te regjimit komunist dhe ne vijim per te arritur ne disa perfundime qellimisht te gabuara.

Ne kete shkrim doza e tepruar e patetikes dhe mllefit qe ne te vertet fsheh mungesen e ndonje argumenti themelor per ta shkruar kete shkrim e pengon autorin te kuptoje realitetin e pakontestueshem qe Migjeni eshte poeti me i kremtuar ne letersine shqipe te shekullit te shkuar e ne vijim.

Per kete arsye regjimi komunist e manipuloi kete figure te ndritur te kultures shqipe per tia kundervene djallezisht te tjera figurave madhore krejtesisht te percmuara dhe te harruara sic qene Ernest Koliqi Ate Gjergj Fishta apo Lasgush Poradeci dhe te tjera figura te ndritura. Migjenit iu veshen petka te tipit komunist shkrimtar i kuq revolucionar pararendes i socrealizmit etj. duke ia kundervene figurave te tjera reaksionare te cilat regjimi i kuq i luftoi edhe me eger se te gjallet. Por ky nuk eshte Migjeni ky nuk eshte testament i tij.

Kjo skeme ideologjike dhe me synime te mbrapshta e perdorur nga regjimi komunist per te kundervene figurat e medha te kultures shqipe ka rezultuar fatal per kulturen tone e cila mezi i shpetoi shfarosjes nga murtaja e kuqe. Sot ne ende nuk kemi nje hierarki te domosdoshme dhe te mirepranuar te vlerave letrare shqiptare por nga ana tjeter te hapesh debate se kush prej Lasgush Poradecit apo Migjenit eshte me i madh apo me i vogel me i rendesishem apo i parendesishem eshte kryekeput nje debat qe ne rastin me te mire eshte naiv dhe shterp dhe ne rastin me te ulet eshte vazhdimesi e te njejtes skeme manipuluese dashakeqe qe permenda me lart.

Nese deri sa qe gjalle Lasgush Poradeci per shqiptaret ishte me shume nje emer nga bota e te vdekurve sesa e te gjalleve rokada Migjen-Lasgush qe propozon autori i shkrimit eshte thjesht ogurzeze. Dhe ky nuk eshte testament i Migjenit. I kujtoj autorit te shkrimit ne fjale qe si fitues i Cmimit Lasgush Poradeci qe jep Ministria e Kultures eshte gjithmone ne kohe ta refuzoje nese mendon qe emri i Lasgush Poradecit nuk e nderon.

Ministria e Kultures eshte krenare qe vitin 2011 e ka shpallur vitin e Migjenit Gjergj Fishtes dhe Marie Krajes tri personalitete qe do te mbeten gjate ne kujtesen kombetare dhe me te cilet eshte lidhur pazgjidhshmerisht identiteti yne kulturor dhe kombetar.

Ndersa per te tri personalitetet e kultures jane parashikuar mjaft aktivitete artistike nderkaq jane kryer ose po kryhen por ketu po vecoj sidomos aktivitet kushtuar Migjenit te cilat po i rendis me poshte

1-Ne shkurt te ketij vit Ministria e Kultures ia akordoi Cmimin Kombetar Faik Konica per studimin me te mire te vitit vepren Migjeni ose parathenie dyzuar me autor Anastas Kapuranin duke nxitur haptas studimin e vepres se Migjenit jashte kornizave soc-realiste.

2- Ne hollin e Bibliotekes Kombetare te Shqiperise nga data 04 ndash 13 tetor 2011 eshte hapur dhe po vizitohet ekspozita me koleksionin e botimeve te Migjenit te nxjerra nga fondi qe disponon ky institucion i rendesishem mbi jeten dhe vepren e Migjenit.

3- Ne daten 13 tetor kur shenohet edhe 100 vjetori i lindjes se tij ora 2000 ne Teatrin Kombetar do te realizohet nen regjine e artistit te mirenjohur Vasjan Lami koncerti poetik Poema Migjeniane nen interpretimin e artisteve te mirenjohur te skenes Yllka Mujo Fatos Sela Bujar Asqeriu Suela Konjari dhe Dritan Borici.

4- Ne daten 13 tetor do te organizohet ne sallen Tefta Tashko Koco te Ministrise se Turizmit Kultures Rinise dhe Sporteve ne bashkepunim me Shtepine Botuese Eumlest Print ceremonia e promovimit te vepres me te fundit studimore mbi Migjenin Migjeni ne pakohesi veper e studiuesit Behar Gjoka.

5- Me daten 14 tetor 2011 ne Teatrin Kombetar te Operas dhe Baletit do te vihet ne skene baleti i mirenjohur Migjeniania.

6- Qendra e Studimeve Albanologjike ne bashkepunim me Departamentin e Gjuhes dhe Letersise te UT-se organizon konferencen shkencore 100 vjet me Migjenin

7- Ne kete kontekst per te perkujtuar dhe nderuar vepren dhe figuren e poetit te shquar Migjenit MTKRS-ja ka pergatitur dhe realizuar vendosjen e banerit qendror ne Pallatin e Kultures si edhe ka perfunduar shperndarjen e mjaft materialeve promorcionale ftesa programe etj. e ne te njejten kohe nga Televizionin Publik Shqiptar po shfaqet nderkohe spoti i posacem financuar nga institucioni yne ne nderim te figurave Migjenit Ate Gjergj Fishtes dhe Marie Krajes.

Sigurisht ndonjeri prej Moshave sikunder i ka tipizuar shkelqyeshem shkrimtari yne i madh Ismail Kadare do te enderronte qe Migjeni te harrohej nga shteti nga njerezit nga dashuruesit e letersise qe pastaj ata duke ua permendur emrin me sokellitje te mund te shelbojne dicka prej kujteses se tyre te renduar.

Duke njohur dhe vleresuar mjaft faktin qe Migjeni eshte shkrimtari me i njohur dhe i cmuar ne shtatedhjete vitet e fundit une gjej rastin per te shprehur edhe detyrimin qe na lind te gjitheve mua ne radhe te pare ndaj eterve te letersise dhe kultures shqipe qe u mohua krejtesisht ne kohen e komunizmit vepra e te cileve meriton te njihet te perhapet dhe te kete vendin e vet ne memorien e gjithsecilit ne memorien e kombit.

12 Tetor 2011

Më shumë nga Kultura