Integrimi, kërcënim apo konsolidim i shteteve-kombe?

Shteti-komb sht konsideruar gjersisht si njsia m efiente e pushtetit politik dhe sht pranuar si struktura baz n politikn ndrkombtare. Integrimi evropian sht produkt i shteteve kombe, e ka origjinn nga to, sht implementuar po nga to dhe kontrollohet prej tyre. Impakti i integrimit n ekzistencn e shtetit-komb dhe pozicionimi i ktij t fundit n kt proces shpjegohet m s miri nga teorit e ngritura pr shpjegimin e nevojs pr integrim.

Nse nisemi nga teoria e intergovernmentalizmit mund t themi q shtetet-kombe kur vjen fjala pr to jan sistematikisht t angazhuara n ato shtje q prbjn politik t nivelit t ult si p.sh. tregtia dhe bujqsia. Ndrkoh q pr shtje q kan lidhje me sovranitetin e tyre, si politika e jashtme dhe siguria nacionale, pra “politik e lart”, bashkpunimi mes tyre sht shum i limituar, pothuaj inekzistent. Kjo politik sht e reflektuar fare mir edhe n institucionet e BE-s, ku institucionet q marrin vendimet m t rndsishme n politikat e ktij organizmi, jan Kshilli Evropian (prbhet nga krert e shteteve dhe qeverive t vendeve antare) dhe Kshilli i Bashkimit Evropian (ministrat e shteteve antare sipas shtjeve t caktuara), q do t thot kontroll t plot nga politikat qeveritare t vendeve antare dhe interesave t shtetit-komb.

Gjithashtu Spinelli, prfaqsuesi m i rndsishm i nj tjetr teorie t integrimit, pikrisht federalizmi, n analizn e tij shprehet: “Nj tjetr arsye pr domosdoshmrin e integrimit q mund t kulmohet me federalizmin ishte rimarrja e rolit t fuqive t mdha evropiane q kishin pasur m par n fushn e politiks ndrkombtare”. Ai, duke shqyrtuar rastin e Francs, dilte n konkluzionin q “kto vende evropiane para integrimit e kishin humbur rolin e tyre si fuqi botrore”. Pra, edhe nisur nga ky shpjegim, mund t themi q integrimi u shrbeu vendeve pr t rimarr dhe konsoliduar fuqin e tyre.

Mitrany, prfaqsues i funksionalizmit, gjykonte se shtetet kombtare ishin shum pak kompetente pr t’i
ball ndrvarsis n rritje t nj bote moderne, nuk tregoheshin efikase pr t menaxhuar fushat ekonomike dhe sociale dhe nga ktej lindi nevoja pr integrim. Pra, integrimi filloi nga ndrvarsia dhe nga sektort ekonomik m shum se ata politik, q do t thot se edhe n kt rast integrimi shikohet si nj mundsi konsolidimi, forcimi i pushtetit t shtetit-komb, i cili nuk heq dor nga ndonj pushtet, prvese bashkohet n fusha ku mund t prfitoj m shum, po t jen bashk sesa po t jen ve.

Nisur nga kto argumente, mund t themi q integrimi sht nj mundsi konsolidimi pr shtetet-kombe. Mirpo, le t shikojm edhe ann tjetr. Pse integrimi, nj proces i nisur nga shtetet-kombe, mund t’i krcnoj ato? Kryesisht si pasoj e procesit t integrimit shteteve antare u sht shprndar pushteti n dy drejtime t reja:

drejt strukturave mbinacionale evropiane drejt strukturave lokale, sepse duhet thn q n kuadr t integrimit n Bashkimin Evropian, autoritetet lokale duket se po marrin nj sr kompetencash, t cilat m par ishin vetm monopole ekskluzive t shtetit.

Pikrisht, kjo shprndarje pushteti n dy drejtime bjn q shtetet antare t mund t ndihen t krcnuara nga procesi i integrimit.

Nj mundsi tjetr q mund t konsiderohet si krcnim i shteteve q vjen nga integrimi, lidhet me faktin q euroizimi nuk i lejon vendet antare, q kan pranuar dhe e prdorin euron si monedh zyrtare, t ndrhyjn nprmjet vlersimit apo zhvlersimit t monedhave t tyre. Politika monetare sht atribut i vetm i Banks Qendrore Evropiane. Po ashtu, sht edhe politika fiskale e kufizuar nga kriteri i homogjenitetit. Thn kt, mund t kuptojm q n kto drejtime mund t konsiderohet shteti antar si i krcnuar nga integrimi. Por a jan kto argumente aq t forta sa t na bjm t kuptojm nj lloj krcnimi pr shtetet? Mendoj se jo. Ekonomia n vendet e Bashkimit Evropian i prshtatet filozofis s liberalizmit t tregut, ekonomis t lir dhe mosndrhyrjen e shtetit n ekonomi, q do t thot se pushteti i ktyre shteteve nuk merret me drejtimin dhe planifikimin e ekonomis. Normalisht, ekonomia sht nj nga shtyllat kryesore t shtetit, por jo n masn q ajo t kthehet n pikn e vetme t pushtetit pr shtetin apo liria dhe zgjerimi i saj t kthehet n krcnim pr vendet antare.

Pr sa i prket shprndarjes s pushtetit n dy drejtimet e reja, mund t themi q kjo i shrben shtetit edhe n ndarjen e “fajit”, sepse pikrisht delegimi i kompetencave n nivel evropian dhe lokal ndihmon shtetet kombtare pr t shmangur nj pjes t madhe t prgjegjsive ndaj shoqrive prkatse. Pra, n vija t prgjithshme, nse i bjm nj analiz asaj ka marrin dhe asaj ka japin shtetet pr integrimin, mund t themi q nuk prbn krcnim pr to, aq koh sa ato vet e udhheqin integrimin. Shtetet kombtare vendosin masn e integrimit, q do t thot se n momentin q tentohet t kalohet roli i shtetit kombtar, ky i fundit merr vet n dor situatn dhe vendos masn e integrimit. Qllimi kryesor i prfshirjes s vendeve n nj analiz kosto-prfitim sht mbrojtja e interesave kombtare. Bashkpunimi brenda komunitetit evropian sht n thelb konservativ dhe pragmatik. Funksionon me logjikn: zgjidhjet e prbashkta jan t nevojshme pr problemet e prbashkta. Delegimi i vendimmarrjes tek institucionet e Bashkimit Evropian reflekton thjesht dshirn e vendeve antare pr t treguar seriozitet n angazhim dhe si rrjedhoj nuk prbn ndonj krcnim pr t, por thjesht nj form tjetr pr t ushtruar pushtetin.

Ina K. Zhupa

Politologe