Ekonomia, mes pritshmërive për të ardhmen

Në mbledhjen e tij të datës 28 korrik 2010, Këshilli Mbikëqyrës i Bankës së Shqipërisë mori në shqyrtim dhe miratoi Raportin e Politikës Monetare të tremujorit të dytë të vitit 2010. Pasi u njoh me zhvillimet më të fundit ekonomike dhe financiare në vend, me projeksionet e tyre për të ardhmen, si dhe pasi vlerësoi balancën e rreziqeve të pritshme, në përfundim të diskutimeve, Këshilli Mbikëqyrës i Bankës së Shqipërisë vendosi të ulë normën bazë të interesit, me 0.25 pikë përqindje. Pas këtij vendimi, norma e marrëveshjeve të riblerjes me afat maturimi një javor është 5 për qind krahasuar me nivelin e mëparshëm të saj prej 5.25 për qind.

* Nga Ardian Fullani

Zhvillimet ekonomike dhe monetare gjatë dy tremujorëve të parë të vitit 2010 kanë qenë përgjithësisht në linjë me parashikimet e Bankës së Shqipërisë. Aktiviteti ekonomik megjithëse në terma të ngadalësuara ka shënuar rritje pozitive.

Presionet inflacioniste kanë ardhur në rënie ndërkohë që balancat e jashtme të ekonomisë janë përmirësuar. Tregjet financiare kanë patur më shumë frymëmarrje, duke u karakterizuar nga: rënie e primeve të rrezikut, përmirësim i situatës së likuiditetit, tendencë rënëse e normave të interesit dhe qetësi relative e kursit të këmbimit.

Këto linja zhvillimi pritet të ruhen edhe në periudhën e ardhshme.

Ecuria e ekonomisë shqiptare mund të konsiderohet pozitive, veçanërisht në kontekstin e zhvillimeve të ekonomisë botërore dhe të ecurisë së vendeve të rajonit, si dhe në raport me dimensionet e sfidave me të cilat ajo u përball gjatë kësaj periudhe. Këto sfida përbënë një test të fortë për qëndrueshmërinë e ekonomisë shqiptare, në nivel makro dhe mikroekonomik, si dhe për kapacitetet institucionale e politike të administrimit ekonomik.

Megjithatë, të analizuara në detaje, zhvillimet ekonomike e monetare të gjashtëmujorit të parë të vitit ofrojnë më shumë nuanca në interpretimin e tyre. Ekonomia shqiptare vuan ende nga një kërkesë e ulët e brendshme dhe nga probleme në financimin e aktivitetit. Rritja ekonomike dhe zhvillimi ekonomik nuk janë të balancuar në të gjithë sektorët e ekonomisë. Ato janë mbështetur më shumë në kërkesën e huaj se në kërkesën e brendshme dhe përmbajnë në vetvete një ecuri më dinamike të sektorit të industrisë dhe të shërbimeve, kundrejt ngadalësimit të sektorit të bujqësisë dhe të degës së ndërtimit.

Po kështu, rritja ekonomike e kësaj periudhe është shoqëruar nga një ecuri më e ngadaltë e tregut të punës dhe e treguesve të punësimit, duke rritur kapacitetet e pashfrytëzuara njerëzore dhe kapitale të ekonomisë shqiptare. Nga ana tjetër, ecuria ekonomike gjatë kësaj periudhe ka ilustruar rëndësinë që ka ruajtja e balancave makroekonomike në zhvillimin e qëndrueshëm dhe afatgjatë të vendit, si dhe nevojën për kontributin e të gjithë aktorëve ekonomikë në garantimin e tyre.

Këto mesazhe, të cilat përbëjnë edhe temat kryesore të këtij raporti tremujor, do ti trajtoj më në detaje në vijim.

Konteksti botëror, i cili ka shoqëruar zhvillimin ekonomik të vendit gjatë kësaj periudhe, është paraqitur i përmirësuar, por duke shfaqur gjithashtu një luhatshmëri të madhe të tregjeve financiare dhe të ndjeshmërisë së investitorëve.

Ekonomia botërore ka vijuar rikuperimin ekonomik edhe në tremujorin e dytë të vitit 2010, e nxitur më së shumti nga rritja e shpejtë ekonomike në vendet në zhvillim dhe stimujt fiskalë e monetarë të vendeve të zhvilluara. Eurozona po jep shenja të një rritjeje të qëndrueshme por partnerët tanë kryesorë tregtarë, Italia dhe Greqia, kanë një ecuri më pak pozitive. Pavarësisht rritjes së kërkesës, hendeku negativ i prodhimit në nivel botëror ka prodhuar presione të ulëta inflacioniste, të cilat priten të mbeten të tilla edhe në horizontin afatmesëm.

Gjithsesi, kjo tablo pozitive mbetet ende e paplotësuar për sa kohë që papunësia është në nivele të larta në pjesën më të madhe të vendeve. Treguesit e borxhit publik janë ngarkuar me barrën fiskale të kontraktuar si rrjedhojë e masave të kushtueshme të qeverive të ndërmarra gjatë dy viteve të fundit për të stimuluar ekonominë, ndërkohë që hapësira fiskale është ngushtuar ndjeshëm.

Shqetësimi për qëndrueshmërinë fiskale, veçanërisht në disa prej vendeve të eurozonës, është reflektuar edhe në ecurinë e tregjeve financiare, të cilat janë karakterizuar nga rritje e primeve të rrezikut dhe zgjerim i marzheve të kërkuara të fitimit.

Në këtë kontekst botëror, statistikat zyrtare tregojnë se ekonomia shqiptare i është rikthyer rritjes. Pas rënies së prodhimit të brendshëm bruto në tremujorin e fundit të vitit 2009 dhe aktivitetit të dobët ekonomik të muajve të parë të vitit 2010, të dhënat e disponuara të sektorit real dhe monetar sugjerojnë se ekonomia shqiptare ka patur një rritje ekonomike pozitive gjatë gjysmës së parë të vitit.

Sipas të dhënave paraprake nga INSTAT, prodhimi i brendshëm bruto u rrit me 2 për qind në terma vjetorë gjatë tremujorit të parë të vitit.

Rritja e kërkesës së jashtme është pasqyruar pozitivisht në ecurinë e sektorit të industrisë, i cili u rrit me 27.5 për qind në këtë periudhë.

Nga ana tjetër, ngadalësimi i kërkesës në vend është manifestuar në ritme të moderuara të rritjes së sektorit të shërbimeve dhe në vazhdimësinë e tkurrjes së degës së ndërtimit.

Zhvillimet më pozitive në ecurinë e prodhimit të brendshëm bruto në tremujorin e parë të vitit 2010, mbështeten gjithashtu edhe prej të dhënave cilësore. Në veçanti, treguesi i tendencës ekonomike regjistroi një nivel 4.6 pikë më të lartë krahasuar me një tremujor më parë, ndonëse ky tregues qëndron ende mjaft poshtë mesatares së tij afatgjatë.

Së bashku me indikatorë të tjerë të tërthortë, si tendenca e rritjes së kreditimit dhe një ritëm më i shpejtë i realizimit të të ardhurave buxhetore, pritjet e biznesit dhe konsumatorëve për tremujorin e dytë sugjerojnë se rritja ekonomike në këtë periudhë ka qenë e afërt me atë të tremujorit të parë të vitit.

Në mungesë të të dhënave të nevojshme dhe në kohë mbi zhvillimet në komponentët e kërkesës, analizat tona të bazuara mbi tregues indirektë sasiorë dhe cilësorë sugjerojnë se kërkesa e brendshme është kushtëzuar nga ecuria e ngadaltë e konsumit, nga rënia e investimeve dhe nga një kontribut më i ulët i sektorit fiskal.

Nga ana tjetër, forcimi i kërkesës së huaj dhe përmirësimi i termave të tregtisë, është reflektuar në rritjen e konsiderueshme të eksporteve tona dhe në një kontribut më të lartë të tyre në kërkesën agregate.

Shpenzimet konsumatore janë shfaqur të përmbajtura në pjesën e parë të vitit.

Rënia e kredisë konsumatore dhe e remitancave, ngadalësimi i rritjes së pagave, rritja e ulët e importit të mallrave për konsum, niveli i ulët i besimit konsumator dhe

rritja e prirjes së individëve për të kursyer, tregojnë për ritme të ulëta të konsumit privat gjatë kësaj periudhe.

Ky i fundit është kushtëzuar nga: ngadalësimi i ritmit të rritjes së të ardhurave të disponueshme, burime të kufizuara të financimit, një sjellje më konservatore e konsumatorëve në kushtet e pasigurisë së shtuar për të ardhmen dhe ngadalësimi në treguesit e punësimit.

Investimet private vlerësohen në rënie gjatë pjesës së parë të vitit, por me një kontribut negativ më të ulët së në gjysmën e dytë të vitit të kaluar.

Kjo ecuri është diktuar në masën më të madhe nga niveli i ulët i shfrytë