Investimet e huaja direkte, pse janë të sigurta në Shqipëri

Interesi për të investuar në vendin tonë nga ana e dy fqinjëve tanë me investime të huaja direkte është në kushte optimale dhe potenciale zhvillimi, në krahasim me interesat që mund të kishin investitorë të vendeve të tjera të Europës apo botës për investime në vendin tonë

Nga Oltjana Zoto*

Interes mëse i sigurt për më shumë investimet të huaja direkte në vendin tonë.

Thonë një shprehje këtej nga ne për shokun të cilin ke shansin ta zgjedhësh vetë e ndërsa fqinjin ta jep fati dhe Zoti. Një fat të tillë besoj se na ka sjellë Zoti edhe ne shqiptarëve teksa kufizohemi mes dy shtetesh nga më të vjetrat. Nuk jam duke analizuar cështje strategjike apo politike në marrëdhëniet që kemi patur me këto dy vende, por për mundësitë ekonomike dhe përfitimet e panumërta që mund të sillte pozicionimi kaq pranë i vendit tonë me dy vende anëtare të BE-së, sic janë Italia dhe Greqia. Por ka dhe një fakt tjetër në këto marrëdhënie nga ku afërsisht gjysma e numrit të shqiptarëve të identifikuar banojnë dhe punojnë në këto dy vende fqinje.

Situata aktuale e investimeve direkte të Italisë dhe Greqisë në Shqipëri.

Si Italia dhe Greqia sipas statistikave kanë një prezencë mëse të konsiderueshme të investimeve të tyre direkte në Shqipëri. Dy nga kompanitë më kryesore të telefonisë mobile janë greke dhe investimet më të mëdha janë në sektorin e energjitikës, atë të ndërtimit ku janë ndërtuar disa fabrika cimentosh apo tullash. Një tjetër sektor është ai i sistemit tonë bankar në të cilin zhvillojnë aktivityetin e tyre bankar dy banka të nivelit të dytë italiane, si pjesë e dy grupeve nga më të mëdhenjtë në Itali, (Intesa Sanpaolo dhe Gruppo Veneto Banca).

Në po këtë sektor operojnë edhe katër banka greke, edhe këto nga më kryesoret e vendit helen, (siç janë NBG, Emporiki, Tirana Bank, Alpha Bank). Këtu mund të përmendim edhe praninë e disa prej franchies-ve në sektorin e shërbimeve si rrjeti i supermarketeve Conad, elektroshtëpiaket Trony, Euronics, Prealpina, të konfeksioneve Upim, Oviesse, Geox, apo të ushqimeve si Gregorys, Coffe Right, Moncafe, Illy, etj.

Hapja e pikave të shitjeve të tyre në Tiranë dhe zgjerimi i aktivitetit me qytetet të tjerë në vend e ka zgjuar sadopak interesin e të tjera markave për investime në vendin tonë.

Nga ana tjetër shumë sipërmarrje të vogla dhe të mesme të emigrantëve shqiptarë operojnë si në Greqi ashtu dhe në Itali.

Sipas statistikave, në Itali operojnë rreth 20 mijë sipërmarrje shqiptare të licensuara dhe një numër disi më i vogël në Greqi.

Nga ana tjetër shumë sipërmarrje shqiptare importojnë dhe eksportojnë mallra në interes të zhvillimit të ekonomisë dhe rritjes së shkëmbimeve tregtare të vendit tonë me këto dy vende. Këto shkëmbime zënë në total rreth 80% si për importet ashtu dhe për eksportet. Shumë sipërmarrës italianë apo grekë (fasonistë), kanë hapur disa fabrika përpunimi apo rrobaqepsi duke ndihmuar në punësimin e krahut të lirë të punës kryesisht në zonat rurale dhe të pazhvilluara të vendit.

Sipas statistikave krahu i lirë i punës në vendin tonë është nga më të lirët në Europë, i zhvilluar më shumë edhe në zonat kufitare me këto dy vende, (në qytet ku janë dy portet kryesore të vendit, Durrës dhe Vlorë për investimet italiane dhe në qytetet e Korçës e Gjirokastrës për investimet greke).

Pra interesi për të investuar në vendin tonë nga ana e dy fqinjëve tanë me investime të huaja direkte mendoj se është në kushte optimale dhe potenciale zhvillimi, në krahasim me interesat që mund të kishin investitorë të vendeve të tjera të Europës apo botës për investime në vendin tonë.

A mund të shërbejë afërsia gjeografike në nxitjen e investimeve të huaja direkte të Italisë dhe Greqisë në vendin tonë?

Kriza ekonomike botërore që shfaqi simptomat e para në SH.B.A. dhe vështirësitë që po hasin investitorët strategjikë veçanërisht në uljet e kostove të shpenzimeve, mund të jetë një element i rëndësishëm për gjetjen e interesit nga ana e investitorëve për investime të huaja direkte në vendin tonë.

Kohët e fundit tregjet aziatike kanë hasur jo pak probleme për investitorët që besuan në kapacitetet e këtyre tregjeve kryesisht tek krahu i lirë i punës dhe teknologjia.

Investitorët italianë nuk kanë qenë shumë të pranishëm me investime në këto vende, pasi më tepër i kanë patur të dislokuara teknologjitë e tyre drejt tregjeve të Europës Lindore, kryesisht në Rumani, Bullgari, etj. Me hyrjen e këtyre dy vendeve në BE u krijuan vështirësi të panumërta për investitorët kryesisht italianë.

U standardizuan kushtet dhe kontratat e punës sipas ligjeve të BE-së mes punëdhënësve dhe punonjësve. Po kështu lëvizja lirë e njerëzve solli probleme për gjetjen e krahut të lirë të punës teksa vetëm numri i emigrantëve rumunë në Itali është rreth 1 milion.

Kur tashmë për tregjet aziatike siç edhe e përmenda më sipër po krijohen jo pak probleme në shkëmbimet tregtare, ndërtimi i politikave strategjike në thithjen apo nxitjen e këtyre investitorëve tashmë të provuar në investime, do të ishte një element mjaft pozitiv për zhvillimin e ekonomisë së vendit tonë.

Kjo nisur edhe nga klima e mirë që kanë gjetur investime të tjera të huaja në vendin tonë, apo siguria që vjen nga prania e disa prej bankave të vendeve të tyre, të cilat janë po prezente në vendet ku ata operojnë aktualisht. Pak më pak investime greke evidentojmë në Europën Juglindore, por ky mund të jetë një element nxitës për më shumë investime greke në vendin tonë, si në turizëm apo bujqësi e blegtori ku dihen potencialet e këtij vendi.

Po kush janë potencialet e zhvillimit të investimeve të huaja direkte në vendin tonë?

Elementi më kryesor siç edhe e përmenda është afërsia gjeografike e cila do të eliminonte pa dyshim kostot e investimeve. Por përderisa deri tani ky element nuk ka funksionuar do të thotë që ka të bëjë me vullnetin politik të qeverive dhe jo strategjive që mbeten përherë në letër.

Kostot e krahut të lirë të punës dhe nevojat për punësim përpos faktit që vendi ynë nuk është vend i BE-së, mund të jetë një element tjetër pozitiv. Këtu mund të kishim rregulla më strikte për investitorët në respektimin e kushteve të punës, higjienës apo ambientit të cilat e bezdisin investitorin por jo që ai mund ti evitonte respektimin e tyre.

Klima e shëndoshë që qeveria aktuale ka dashur të përcjellë për kryerjen e pagesave të taksave apo deri në licencimin e tyre duke evituar pengesat burokratike mendoj se ka vend për përmirësim.

Aderimi me të drejta të plota i vendit tonë në NATO, garanton padyshim siguri në radhët e investitorëve të huaj për investimin e kapitaleve të tyre në vendin tonë. Tashmë edhe rendi publik në vendin tonë nuk është më një problem.

Prezenca e bankave kryesore të vendeve të tyre është një tjetër element, nga ku produktet dhe shërbimeve bankare i gjejmë pothuajse të integruara. Madje edhe gjuha e dokumenteve bankare dhe kushteve të punës janë në gjuhën e tyre teksa mund të përputhet me interesin e tyre.

Përmirësimi i situatës energjetike në vend kjo falë edhe privatizimit të Operatorit të Sistemit Energjitik mund të ndikojë në nxitjen e investitorëve të cilët kërkojnë padyshim të mos shohin në listën e pengesave për investim në Shqipëri, kufizimet e energjisë elektrike.

Elementë potencialë për zhvillimi interesi janë investimet direkte në fushën e teknologjisë apo in