Kërkohen piktorët e diktaturës
Dje, Ministria e Kulturës inspektoi punimet në mozaikun e fasadës së Muzeut Historik Kombëtar
Reklama e Vodafonit dhe ngjitja e skelave pas mozaikut t fasads s Muzeut Historik Kombtar prej kohsh kan lajmruar se po restaurohet nj nga “portretet” m t prfolura nga arti socrealist n qendr t kryeqytetit. Mbi emblemn e diktaturs, debati i gjat mediatik, se mozaiku mund t hiqej, nuk bhet m, pasi vendimi i Ministris s Kulturs pr ta ln n vend dhe nisjen e nj projekti pr restaurim, tani ka marr fund. Dje, zv.ministrja Suzana Turku ka kryer inspektimin e par, duke shprndar pr mediat edhe nj raport analitik se far ka ndodhur deri tani me mozaikun, i ngritur prej vitit 1981. Por nga ana tjetr thuhet se nevojitet ndihm e huaj dhe vendase, deri n nj mbledhje t mundshme t t gjith autorve q ngritn mozaikun. Raporti flet pr problematik t rnd dhe shqetsuese pr specialistt. Kjo ka t bj me dmtimet e konsiderueshme dhe raportimin e shkalls s lart t degradimit. Konkretisht, bhet fjal pr degradimin pothuaj total dhe ta parikthyeshm t materialit lidhs n pjest e dmtuara, fenomen q shpjegohet se ka uar detyrimisht n krijimin e problematikave t dukshme. Ky degradim i lart shfaqet n arjet dhe shkputjet e pjesve t konsiderueshme, n siprfaqen e mozaikut, pjes t cilat paraqesin edhe rrezik rnieje. Nj problematik tjetr e analizuar nga afr sht ajo e shkputjes s suportit t teserave nga shtresa e mposhtme duke krijuar ngritje t tapetit n disa zona, duke rrezikuar n kt mnyr shkputjen.
Jan detaje specialistsh q pohojn gjith lndn e dmtuar nga mozaiku, shoqruar dhe me fotot prkatse, ku nxirret prfundimi se edhe trajtimi kimik nuk kryen pun. Analiza v n dukje se problematik shum shqetsuese prbn edhe degradimi i vet materialit prbrs n shum vende t siprfaqes, pr shkak t ndikimit t agjentve t ndryshm atmosferik. Specialistt kan shnuar se mozaiku paraqet edhe deformime t konsiderueshme strukturale n shum pjes t siprfaqes s tij.
far sht dukur m shqetsuese, lidhet me shkalln e lart t degradimit, n shum vende, t pllakzave, copzimit, thyerjes dhe frakturimit t tyre.
sht nj analiz, me emrin petrografike, q prcakton materialin prbrs dhe m pas diagnostikimin e mundsis s trajtimit t mozaikut. Por, ndonse puna thuhet se sht n fazn prfundimtare t dokumentimit, studimit dhe t sondazheve, duke marr parasysh prmasat e veprs, nga Ministria e Kulturs bhet e ditur se pr kto nevojitet edhe ndihma e specialistve t huaj dhe vendas, q t ken njohurit e domosdoshme apo t vihen n kontakt t vazhdueshm me disa nga autort e ksaj vepre. Kjo, pr t’u dhn problemeve t pamundura zgjidhje.
Mozaiku i fasads s Muzeut Kombtar sht nj vepr e realizuar n vitin 1981 nga nj grup specialistsh shqiptar (Vilson Kilica, Josif Dobroniku, Agim Nebiu, Anastas Kostandini, Aleksandr Filipi). Ai ka nj siprfaqe prej rreth 440 m2 me prmasa 40 x 11 m. Suporti i tij prbhet nga nj panel me lla imentoje, brenda t cilit sht inkorporuar nj zgar hekuri. Mbi zgarn e hekurit sht vendosur nj shtres e holl fine pa lla imentoje, mbi t ciln jan vendosur teserat. Ato jan t prodhuara n mnyr industriale dhe kan prmasa rreth 5 x 5 cm. Skelat n mozaik jan montuar qysh n muajin qershor, ku deri tani sht
e mundur evidentimi dhe analizimi nga afr i problematikave q paraqet kjo vepr.
“Q n fillim duhet theksuar se mozaiku paraqet dmtime dhe problematika t nj shkalle t konsiderueshme dhe t rnda. Gjithashtu, nevojitet edhe asistenca e specialistve vendas apo t huaj, t pajisur me njohurit e domosdoshme, por Drejtoria Rajonale e Monumenteve t Kulturs Tiran sht n kontakt t vazhdueshm me disa nga autort e ksaj vepre, me qllim gjetjen dhe zgjidhjen sa m adekuate. Pr sa m lart, MTKRS po merr masat e nevojshme q kjo vepr arti t kthehet n imazhin e mparshm”.