Çmë duhet një shkop!
Shoqata e Shkrimtarëve të Maqedonisë, me rastin e festës së blirit, nderoi me çmimin vjetor Skeptri i letërsisë 2010 poetin shqiptar Sadik Bejko
Kur m’u propozua ky skeptr, si sht e udhs n raste t tilla, rash n mendime. sht vrtet e holl, sht shum delikate dhnia e nj mimi q mban si shenj skeptrin. Po. Nj simbol pr princa, mbretr dhe peshkop. Simbol autoriteti, pushteti dhe force. Shqiprin si shtet e krijuan intelektualt shqiptar. Ata vun formalisht parimet e para kushtetuese, simbolet, flamurin. Ndrkombtart, q si e shohim ende n Ballkan, po monitoronin shtetin e ri, i dhan Shqipris statusin e nj mbretrie. Erdhi dhe nj mbret gjerman. Pastaj erdhi nj mbret vendas. Po edhe ky vendasi, megjithse i suksesshm pr kohn, qe prap i pafat si dhe monarku gjerman dhjet vjet para tij. Shqipris, si duket, nuk i ngjiste nj monark me skeptr. Ndryshe ka qen me skeptrin e peshkopit. Nga trojet shqiptare ky skeptr dshmohet q hert. Kronikat e historis s krishter dshmojn se n kshillat ekumenike q n shekujt IV dhe V prcaktuan doktrinn ortodokse t krishter, kan marr pjes peshkop nga Durrsi e nga troje t tjera ku sot jetojn shqiptar. Nj peshkop, Pal Engjlli, ka shkruar n shqip edhe “Formuln e pagzimit”, i pari dokument shkrimor i gjuhs shqip. Nj prift shkodran, Marin Barleti, lufttar n rrethimin e Shkodrs nga otomant, shkroi latinisht n Venedik historin m t famshme dhe m t njohur botrisht pr Sknderbeun. Disa peshkop si Frang Bardhi, Pjetr Bogdani, Pjetr Budi n shekujt XVII e XVIII kan ln veprat e tyre t vyera pr kulturn e gjuhn shqipe. Po nj prift katolik, nj nga emrat m t shquar t poezis shqipe, Gjergj Fishta, prcaktoi n Kongresin e Manastirit, 1908, alfabetin q shqipja vazhdon ta ket edhe sot. M tej do t vinte nj peshkop ortodoks, Fan Noli, q duke qen fare i pasuksesshm si politikan, megjithse qe dhe Kryeministr i Shqipris pr gjasht muaj, do ta merrte skeptrin dhe mitrn e peshkopit, po dhe t misionarit, t poetit dhe t savanit n kulturn shqiptare dhe nuk do t’i lshonte nga dora deri ditn q vdiq.
Edhe nga sa thash m lart, del se Shqipris i kan ngjitur m shum ata q kan marr n dorn e tyre skeptrin e atij q n greqishten bizantine i thon Pimin tu llau - udhheqs shpirtror, sesa skeptrat princror a mbretror. Deri ktu kam prse t shprehem me krenarin e nj historie q sht fare e shkoqur. Por ktu vjen pjesa q, si thash n fillim t ksaj fjale, m v veanrisht n mendime. Kjo lidhet me mua, me nj skeptr q po e vini n dorn time. Ky sht nj vlersim q m bn nder dhe q duhet t‘i blatohem me prulje dhe venerim pr aq sa i prket domethnies s tij t lart simbolike e historike n kulturn time. Duke e lidhur me rolin e letrsis, t poezis n rastin tim, n shoqri ka pasur nj koh romantike kur shkrimtart, prkatsisht poett (kta ca m shum) ishin vrtet msues e frymzues t kombeve e t shoqrive t tyre. Me koh, kjo mendsi u quajt e vjetruar. N Shqipri ne mburremi se Naim Frashri dhe Gjergj Fishta jan m shum sesa shkrimtar. Ata jan misionar, udhheqsit m t shklqyer t popullit n kohn e tyre. N vitet tridhjet t shekullit q shkoi, n Shqipri doln poet dhe prozator q nuk e donin mbi supe mantelin e misionarit. Ata iu prkushtuan poezis, letrsis si e till. Poezis q i mjafton vetvetja, pa e ngarkuar me misione prtej letrare. Poeti par excellence i nj tipi t till sht Lasgush Poradeci. Por dilemat mbeten: poeti apo misionari kan m shum shanse historike? Edhe n nj vend si Franca si poet, vetm si poet, vlersohen botrisht Bodler, Rembo, Verlen, por dafinat e poetit kombtar i ka t pavyshkura mbi flok edhe sot e prgjithmon vetm Viktor Hygoi. Popujt e Ballkanit, pr rrethanat e tyre historike, dhe dje dhe sot do t krkojn nga poeti jo vetm poetin... madje ca m shum do t duan prej tij misionarin. Edhe pse tashm jemi n ern e globalizmit. Kt argument q l shteg pr shtjellime t mtejshme.
T nderuar koleg, m lejoni pas ktij parashtrimi pak t gjat, t kthehem te pjesa ngushtsisht vetjake. Po vij te mendimi i par q m shkoi ndrmend, kur mora vesh se po m nderoni me nj skeptr. Njeriu i par q mbaj mend me nj shkop n dor, ishte gjyshi im. M tepr se shkop pleqrie, ishte shprehje e autoritetit t nj burri q di t marr vendime jetike. Gjat lufts, pa pasur asnj simpati pr komunistt, gjyshi e bri shtpin streh t partizanve. Miku i tij u b nj komisar, nj i shkolluar nga nj familje shum e pasur. N fund t lufts ai porositi tim gjysh q t’ia falte fshatit nj pjes t pyllit, t vreshtave, t arave. Se ne komunistt nuk i duam pronart, i shpallim armiq. Gjyshi i tha: Ti, q ke pasuri m shum nga un, prandaj luftove, q t dorzosh pasurin e familjes tnde?
Gjyshi i dha tokat, pyllin, bagtit, vreshtat para se t bhej Reforma Agrare. Ai nuk u shpall kulak, por mbeti vetm me nj shkop. Komisari q nuk e zbatoi pr vete porosin q i dha gjyshit tim, e pagoi me kok. Nga ky gjest i gjyshit un mora shkollim t lart m von. N vitet shtatdhjet isha autor i nj libri t mir me poezi. Isha redaktor i poezis n Radiotelevizionin Shqiptar. Por politika me themele antihumanizmin, me themele zhveshjen morale dhe materiale t njeriut, m detyroi t bja tet vjet pun t rnd n miniera etj. Gjithmon n kto aste m vinte n kujtes gjyshi im. Ai dha streh pr t pastrehun, dha buk pr t pangrnin, dha toka, vreshta, bagti. Dhe kto i dha pa krkuar shprblim. Burri q si pema krasit veten, mbetet si nj skeptr, gdhend skeptrin e vetes. Pa gj tjetr pas tij. Ecn me nj shkop, me nj skeptr q nuk ia merr m askush. Se ai t gjitha ’kishte, i dha.
Ky imazh m bri q t duroja dhe kur humb nj karrier, dhe kur humb nj profesion, dhe kur humb nj t dashur, dhe kur humb nj a m shum miq. Dhe kur humb prkohsisht n sy t njerzve at q quhet jo prestigj, por humb nderin, gjn m t shtrenjt. Pa je degdisur dhe n pun q mund t humbsh dhe kokn. Por e mban veten mbi kmbt e tua. Lkundesh e nuk rrzohesh. Dhe ky buzt. E mban peshn e drams drejt e mbi kockat e tua. Q ather e deri sot m ka mbetur n buz nj shije e tragjikes, e drams, e s errts. Jan pasuria ime. Jo se jam pengu i s shkuars. Por kshtu jam... gjithmon kam nj marrdhnie me t zymtn... Them se mbase kjo sht nj marrdhnie poetsh. Atyre edhe po nuk ua dha rasti dramatiken, do t joshen vet pas saj derisa ta gjejn. Tani, t nderuar koleg, m thoni ju, e meritoj un nj skeptr poetik...? Ju jeni treguar shum bujar me mua dhe un po e pranoj at. Po e marr si shenj respekti dhe kujtimi pr gjyshin tim. Mbase jo n lartsin e dinjitetit t tij para syve t mi sot e prgjithmon. Por me mesazhin: nj poet duhet t jet gati t‘i paguaj t gjitha n shrbim t artit t tij.
*Titulli sht redaksional