Konflikti mes Topit e Berishes mberrin ne Gjykaten Kushtetuese

Eljona Ballhysa - Konflikti i hershem midis kryeministrit Berisha dhe presidentit Topi tani ka dale ne siperfaqe. Pas rrezimit te shumices se dekreteve te Presidentit per anetare te Gjykates se Larte dhe asaj Kushtetuese nje grup deputetesh te Partise Demokratike i kane derguar dje nje kerkese Gjykates Kushtetuese nepermjet se ciles kerkojne interpretimin e dy neneve te Kushtetutes per menyren e perzgjedhjes dhe dekretimit te kandidateve per anetare ne keto dy gjykata. Duke nenkuptuar shprehjen e pakenaqesise per kandidaturat e dekretuara deri tani nga kreu i shtetit demokratet kerkojne percaktimin e kritereve te sakta per menyren e perzgjedhjes se gjyqtareve si dhe percaktimin e qarte te kompetencave te dy institucioneve qe merren me propozimin dhe miratimin e kandidateve. Pra PD-ja kerkon percaktim te qarte te kompetencave te Presidentit dhe te rolit te Kuvendit ne kete proces. Ne kerkesen drejtuar Kushtetueses demokratet kerkojne perkatesisht interpretimin e neneve 125 dhe 136 te Kushtetutes. Sipas PD-se ligjet organike te gjykatave jane te paplota gje qe ka sjelle dhe perplasjen institucionale per kandidatet e Presidentit. Nga viti 2000 dhe deri sot perberja e Gjykates Kushtetuese nuk reflekton kerkesen e parashikuar ne Kushtetuten e Republikes se Shqiperise qe cdo tre vjet perteritja duhet te behet ne 1/3 e anetareve. Dhe me dekretet e Presidentit te Republikes ne rast se ato votohen nga Kuvendi ne formatin qe ato kane ardhur une besoj se propozohet te kete nje bashkejetese dhe per nente vite te tjera me kete fyerje qe i behet Kushtetutes - tha dje per mediat deputeti demokrat Viktor Gumi.
Kerkesa e PD-se
Kerkesa e PD-se drejtuar Kushtetueses parashikon qe ne krye te saj se subjekte te interesuara per kete ceshtje jane institucioni i Presidentit te Republikes dhe Keshilli i Ministrave. Burime nga Presidenca kane bere te ditur per gazeten se ky institucion nuk eshte vene me pare ne dijeni per kete kerkese nderkohe qe sqaron se procedura eshte ligjore. Ne fillim te kerkeses se tyre demokratet kerkojne sqarimin fillimisht te kompetencave te Presidentit dhe te Kuvendit. Ky sistem emerimi i adaptuar nga Kushtetuta i ve subjektet qe perfshihen ne te para kerkeses se respektimit te parimit te luajalitetit kushtetues i cili shpreh ne thelb respektin e ndersjelle nga secili subjekt ndaj kompetencave te tjetrit si dhe nenkupton krijimin e nje raporti bashkepunimi midis tyre. Ne rastin ne shqyrtim ky parim kerkon nga Presidenti i Republikes dhe Kuvendi i Shqiperise qe ne zgjedhjen e cdo gjyqtari te udhehiqen nga i njejti objektiv - per te siguruar nje perberje cilesore dhe te pershtatshme te gjykatave - shkruhet ne kerkesen e PD-se. Me tej demokratet kerkojne percaktimin e kritereve te qarta per menyren e perzgjedhjes se kandidateve per anetare te Gjykates se Larte dhe atyre te Gjykates Kushtetuese si dhe ku ndryshojne keto kritere per secilen gjykate. Nje prej aspekteve me te rendesishme ne kete drejtim perfshin kerkesat e kualifikimit per nje pozite ne anetaresine e Gjykates se Larte ose Gjykates Kushtetuese. Pervec saktesimit te rolit te secilit institucion Presidentit dhe Kuvendit ne momentet aktuale eshte e domosdoshme edhe saktesimi procedural ne secilin hap qe hedhin institucionet qe nga krijimi i vakances deri ne plotesimin e saj sipas Kushtetutes se Republikes se Shqiperise. Udherrefyes te tille procedurale sidomos ne procesin e perzgjedhjes se kandidaturave mungojne dhe pa to perberja cilesore dhe e pershtatshme e gjykatave paraqitet me fizionomi te cunguar - shkruhet ne kerkesen e PD-se drejtuar Kushtetuese. Me tej deputetet demokrate kerkojne te saktesojne se cilet gjyqtare kane mandat 9-vjecar dhe cilet kane mandat 3-vjecar ne Gjykaten Kushtetuese. Neni 125 paragrafi 3 i Kushtetutes percakton se Perberja e Gjykates Kushtetuese perterihet cdo tre vjet me nje te treten e anetaresise se saj sipas procedures se parashikuar me ligj. Nje detyrim i tille kushtetues sanksion se ne cdo moment qe shihet perberja e Gjykates Kushtetuese ajo duhet te reflektoje perteritje cdo tre vjet me nje te treten e anetaresise se saj. Aktualisht ne Gjykaten Kushtetuese brenda nje periudhe disamujore ka ndodhur mbarimi i mandatit te gjashte gjyqtareve te saj. Ne te tilla kushte lind domosdoshmerisht ballafaqimi i situates aktuale te ketyre gjashte mandateve me percaktimet kushtetuese te perteritjes cdo tre vjet dhe ne nje te treten e perberjes se saj nepermjet nje vendimi interpretues perfundimtar te Gjykates Kushtetuese - shkruhet ne kerkesen e PD-se.

Pyetjet drejtuar Kushtetueses nga PD-ja

1. Si duhet interpretuar neni 125 paragrafi 3 i Kushtetutes ne raport me situaten aktuale te procedures se emerimit te gjyqtareve te Gjykates Kushtetuese Cili eshte mekanizmi qe eshte i vlefshem me qellim te respektohet percaktimi i nenit 125 paragrafi 3 te Kushtetutes per perteritjen cdo tre vjet me nje te treten e anetaresise

2. A duhet te jene te njejtat kritere per kompozimin e Gjykates se Larte me ato te Gjykates Kushtetuese Cili duhet te jete dallimi i kritereve per emerime ne keto dy gjykata nisur nga pozicioni dhe kendveshtrimi kushtetues A ka konflikt kushtetues ne rastin e percaktimit te kritereve te njejta ligjore per emerimin dhe perberjen e Gjykates se Larte me ato qe jane ne nenin 125 paragrafi 2 per gjyqtaret e Gjykates Kushtetuese
A duhet te kete ndonje raport ne perberjen e Gjykates se Larte nepermjet raportit numerik te perberjes se saj mes gjyqtareve qe vijne nga pushteti gjyqesor dhe juristeve qe kane eksperience jashte sistemit gjyqesor A duhet te jete karriera vertikale nga Gjykata e Apelit ne Gjykaten e Larte si element fundor i karrieres ne gjyqesor apo duhet te pervijohen edhe linja te tjera kompozimi per kandidaturat qe i burojne nga pushteti gjyqesor

3. Nje kandidature qe i paraqitet Kuvendit duhet te plotesoje kriterin 10 vjet gjyqtar diten e dekretimit apo ka hapesira per te lejuar qe diten e dekretimit te mos plotesoje kushtin 10-vjecar por daten e shqyrtimit ne Kuvend ta plotesoje kete kerkese

4. A mund te shtoje Kuvendi kritere te tjera shtese per vleresimin e merites se zgjedhjes se kandidaturave ne fazen e shqyrtimit te ketyre kandidaturave ne te

Nenet per te cilat kerkohet interpretim
Kushtetuta
Neni 125
1. Gjykata Kushtetuese perbehet nga 9 anetare te cilet emerohen nga Presidenti i Republikes me pelqimin e Kuvendit.
2. Gjyqtaret emerohen per 9 vjet pa te drejte riemerimi nga radhet e juristeve me kualifikim te larte dhe me pervoje pune jo me pak se 15 vjet ne profesion.

Neni 136
1. Anetaret e Gjykates se Larte emerohen nga Presidenti i Republikes me pelqimin e Kuvendit.
5. Gjyqtare mund te jene vetem shtetasit me arsim te larte juridik. Kushtet dhe procedura e zgjedhjes caktohen me ligj.

Neni 125
3. Perberja e Gjykates Kushtetuese perterihet cdo tre vjet ne nje te treten e saj sipas procedures se caktuar me ligj.

2 Nentor 2010