Kreditë e pakthyera, falen 100% gjobat, interesat e kamatëvonesat

Lehtësitë e fundit për debitorët e Agjencisë Trajtimit të Kredive

Kto dit ka hyr n fuqi vendimi nr. 450, dat 16.6.2010 i Kshillit t Ministrave, i cili bn disa ndryshime dhe shtesa n VKM-n nr. 681, dat 11.6.2009, “Pr trajtimin e kredive t transferuara nga bankat e nivelit t dyt, me kapital trsisht shtetror, n Agjencin e Trajtimit t Kredive, kriteret dhe kushtet pr ndryshimin e marrveshjes s kredis, si dhe procedurat e marrjes n pronsi t pasurive, t lna si garanci ose jo nga huamarrsit, t administrimit, shitjes dhe dhnies me qira apo enfiteoz t ktyre pasurive”.

Sipas diskutimeve paraprake t bra pr hartimin e draftit n fjal, duket se me kto ndryshime, Kshilli i Ministrave do ta mbyll prfundimisht ciklin e lehtsive dhe favorizimeve q shteti mund t bj ndaj debitorve t ATK-s, t cilt ofrohen pr t likuiduar n mnyr vullnetare detyrimin e krijuar dhe t palikuiduar deri tani. Kjo sht arsyeja e maksimalizimit dhe masivizimit t ktyre lehtsive, duke mos i ofruar m vetm pr kategori t caktuara debitorsh, si sht ofruar deri tani, po pr tr listn e tyre emrore, me afro 12 000 individ e subjekte t ndryshme.

Par n kt kndvshtrim, me interes t jashtzakonshm pr debitort sht ndryshimi q ka psuar “pika 1.1” e kreut I, ku parashikohet q, “debitorve, q shlyejn menjher t gjith shumn e principalit t transferuar apo t mbetur, u falen, n masn 100% interesat, gjobat dhe kamatvonesat, pavarsisht nga objekti i kredis dhe shuma e detyrimit t transferuar”. Ndrkoh, q interesat, gjobat dhe kamatvonesat prbjn nj pjes t konsiderueshme t totalit t detyrimit, t cilat pr t gjith portofolin shkojn diku tek 57% e detyrimit gjithsej, prfitimi m i madh sht pr ata debitor q kt pjes detyrimi e kan nj, dy, tre, katr a m shum her m t madhe sesa masa e principalit t transferuar apo t mbetur pr t’u likuiduar.

Nj lehtsi e till ka ekzistuar edhe n aktet e mparshme nnligjore, por dikur ishte e kufizuar pr nj kategori t caktuar debitorsh, kryesisht pr ata individ e subjekte q principalin e transferuar e kishin deri n nj milion lek apo q objektin e kredis e kishin t shtrir n fushn e bujqsis. Ndrsa pr dy vitet e fundit kto lloj lehtsish maksimale, prvese pr kategori t caktuara debitorsh, ndonse pr nj mas m t gjer pas korrikut 2008, ishin t kufizuara dhe fragmentarizuara n koh; deri n 30 prill 2009, sipas VKM-s nr. 1045, dat 16.7.2008 dhe deri n 31.12.2009, sipas VKM-s nr. 681, dat 11.6.2009.

Ndrkoh, jo pak t favorizuar jan sipas VKM-s nr. 450, dat 16.6.2010, edhe ata debitor q zgjedhin alternativn e likuidimit t kste t detyrimit, ku prve shums s principalit, duhet t paguajn edhe nj pjes t interesave, gjobave dhe kamatvonesave; konkretisht 10% t tyre pr “… debitort, t cilt, n datn e transferimit t kredis nga bankat, e kan pasur shumn e principalit deri n 3 000 000 (tre milion) lek” dhe 5% pr “… debitort, t cilt, n datn e transferimit t kredis nga bankat, e kan pasur shumn e principalit mbi 3 000 000 (tre milion) lek”. Mjafton t kujtojm se pr momentin kto shifra zbatoheshin respektivisht n masn 40 dhe 35 pr qind. Ndrkoh, periudha e likuidimit me kste nuk mund t jet m shum se 2 (dy) vjet.

Por, nuk ka aspak afat n kuptimin e paraqitjes s debitorve pran ATK-s, pr t prfituar kto lehtsi, pasi nj “ofert” e till sht n “gar” me ekzekutimin e detyrueshm, nprmjet ndjekjes s procedurave ligjore nga shrbimi prmbarimor, ku krkohet i gjith detyrimi i krijuar, n t cilin prfshihet totali i principalit, interesave, gjobave, kamatvonesave, shpenzimeve gjyqsore etj., pa aplikuar asnj lloj zbritjeje. Nuk ka afat, sepse n ATK u bn disa jav q po punohet me objektivin, q brenda muajit shtator t ktij viti t drgohen n Prmbarim t gjith debitort e mbetur pa mbyllur detyrimin deri tani. Par n kt kndvshtrim, nuk ka m koh pr t humbur nga askush, pasi dy muaj jan shum pak pr t trajtuar 12 000 debitor, qoft edhe pr shkak t kapaciteteve t cunguara t infrastrukturs administrative pr t prballuar nj volum kaq t madh pune. Megjithat, kto jan detyrat tona, t cilat do t dim si t’i prmbushim me sukses, pa krijuar as m t voglin shqetsim tek debitort q do t ofrohen pr t likuiduar vullnetarisht detyrimin e mbetur.

Nga ana tjetr, po ikn avash-avash edhe koha e atyre debitorve, q me lloj-lloj mnyrash, t padrejta dhe t padenja, i jan shmangur shlyerjes s detyrimit t krijuar; duke humbur pa adres, duke fshir kolateralet dhe fshehur pasuri t tjera apo llogari bankare, duke hapur biznese n emr t familjarve apo t t afrmve; deri dhe duke ndryshuar emrin apo mbiemrin dhe duke
lloj-lloj veprimesh t tjera spekuluese. Pr kt qllim, prve t tjerash, po shfrytzohen t gjitha hapsirat ligjore pr bashkpunimin institucional me organet e pushtetit vendor, Policin e Shtetit, pikat e kalimit t kufirit, shrbimin konsullor e kshtu me radh, sipas prcaktimeve t bra n nenin 10 t ligjit organik t ATK-s, duke krijuar bazn e t dhnave pr do debitor, me qllim zbatimin efikas t procedurave lidhur me ekzekutimin e detyrueshm apo ndrmarrjen e veprimeve t tjera ligjore t natyrs civile e penale ndaj tyre. N kuadr t ksaj pune po bhen edhe prgatitjet e nevojshme pr ndryshime t tjera ligjore, q synojn shpalljen “debitor t prjetshm” t atyre individve dhe subjekteve apo trashgimtarve t tyre, t cilt nuk reflektojn pas lehtsive m t fundit t qeveris pr shlyerjen e detyrimeve debitore t krijuara. Natyrisht, ky “status” nuk do t ishte i denj pr asknd, aq m tepr kur krijohet nga marrdhniet jokorrekte t shtetasit me shtetin e vet, tek i cili falet do dit pr shrbime e detyrime t ndryshme publike.

Por ekzekutimi i detyrueshm nprmjet forcs shtrnguese t ligjit nga shrbimi prmbarimor nuk sht i mir as n rrethana normale, pasi prve aspektit t rnduar material apo financiar, krijohen edhe probleme t aspektit moral. Besoj se askush nuk ndihet mir, kur i shkon njoftimi shkresor pr detyrimin q ka, jo m kur i shkon prmbaruesi apo polici tek dera e shtpis, n mjedisin ku punon e zhvillon biznesin apo do lloj aktiviteti tjetr privat dhe i vendosin sekuestro mbi pasurit e pronat q ka. Po kshtu, pr asknd nuk sht e kndshme q teksa krkon t kryej nj veprim me ZVRPP-n, me zyrn e gjendjes civile, me bankat apo fondacionet kredidhnse, me tatimet, taksat, doganat; teksa krkon t kaloj pikn kufitare, t shkoj n konsullat etj., t’i kujtojn e t’i krkojn t shlyej borxhin q ka ndaj ATK-s. Kur mendon se jan ende mbi 12 000 debitor t ATK-s, q i detyrohen prej vitesh buxhetit t shtetit pr afro 200 milion dollar, fjala “toleranc” nuk ka vend t prdoret, jo m ndaj debitorve, por as ndaj punonjsve dhe institucioneve t ngarkuara me ligj pr arktimin e ktij borxhi jo t vogl n vler, pr t cilin sht shkelur do limit kohor.

*Drejtor i Prgjithshm i Agjencis s Trajtimit t Kredive