LIBRI I MEMORIES

I.

Per here te pare ai kishte zbritur ne Prage dhe kishte takuar nje nene came vogelushi i kishte peshperitur une jam Lumi do e mund detin. Poezia eshte nje udhetim drejt se panjohures ka thene nje i urte. Shkrimi i saj eshte pune sizifi. Nuk lind kur duam ne. Latohet derisa te vilet maksimumi nga fjala. Per te gjalle te autorit krijimi eshte qenie e gjalle levizese. Per shkak te nje fjale figure a strofe autoret shpesh u kthehen teksteve. Edhe ne Letrat shqipe ka shembuj. Poezia konsiderohet dicka hyjnore ngerthen ne vete dhe misterin. Vleren nuk e percakton sasia. Poetet mbahen mend edhe per nje poezi. Ajo qe nuk vdes te ve ne veprim vazhdimisht. Lumi im nuk simbolizon vetem fatin e tij tragjik. Aventuren time te bezdisshme ne kerkim te sublimes nuk ia kam borxh vetem kesaj qeniejehellip

II.

a Ceshtja came vazhdon te behet shqetesim dhe i te tjereve. Znj. Hillari Klinton e ngriti para Senatit Amerikan po kete e bene edhe dy eurodeputete ne Parlamentin Evropian. Triumfi i se drejtes eshte dhe triumf i ndergjegjes. Se kur do te mbyllet kjo plage e mocme nuk varet nga ne shqiptaret. Mirekuptimi i ndersjellte i dy popujve me te vjeter ne Ballkan grekeve dhe shqiptareve do te hapte faqe te re ne kohe te modernitetit. Botimi i antologjise Eni vjen prej Camerie kishte per qellim te vetedijesonte njeriun se liria u takon te gjitheve dhe akecili komunitet ka te drejte te mbroje hapesiren dhe identitetin e vet. A do te ngadhenjeje arsyeja mbi te keqen Le te besohet se Ballkani me ne fund do te lirohet nga gjaku i zihellip

b Shqiptaret e greket nuk jane te sotem. I afron dicka e larget. Lypset te mesohet edhe nga e kaluara. Te kujtohet ajo qe tha Prometeu i Eskilit

Sdo ti permend po do te flas per piken

E fundit te shtegtimit tend kur erdhe

Ne fushen e Moloseve ku maje

Nje mali ngrihet lart Dodona-froni

Orakulli i Zeusit Tesprotian

Atje gje fort per tu cuditur ty

Mjaft qart e hapur lisat ligjerues

Te shpallen grua te zgjedhur te vet Zeusit.

Te josh ky emer Te pelqen E ndukur

Nga zekthi i terbuar me vrap ti rende

Drejt gjirit Rea ne det. Pastaj u ktheve

Si nje e marre nga terbimi prapa

Por dije se ne te ardhmen gjiu i madh

qe ti kalove emrin tend do marre

Jonian do quhet qe te mbajne ment

gjithmone njerezit shtegtimet e tua.

Nga Prometeu i mberthyer

c Eni vjen prej Camerie varg ky i Naimit i cili i rri bukur librit mbetet i hapur sensibilizues njerezor artikulim qe nuk e le te qete ndergjegjen. Jam i vetedijshem se ky liber do te vazhdoje te shkruhet edhe ne te ardhmen te pasurohet me vlera e ide dhe bemat te mos interpretohen vetem nga kujtesa historikehellip Eni vjen prej Camerie ben te quhet rezolute shpirterore e gjeniut krijues shqiptar mbi ceshtjen came. Filloi te shkruhet ndoshta me heret se kur u shfaq De Rada. Tragjikja came u be shqetesim i te gjithe brezave tane. Ne kujtese na u nguliten detaje toponime tempuj fjale e bema se shperberja came ishte vdekatare. Nje madheshti e dhembshme e lashtesise sone sic eshte Dodona qe ngrit ne kult nuk ka krijues te mos e kete kujtuar. Edhe krijuesit e historianet greke treguan interesim. Ne tekstet e librat e tyre ne menyre te pavetedijshme ndoshta tesprotianet leviznin e deshmonin dicka tjeter camet e sotem. Andaj Cameria nuk mbeti enigme trillim por realitet i hidhur qe grith ndergjegjen njerezore. Tek besohej se tragjikja came ndjekjet shtazarake e vrasjet harroheshin se mbylleshin sic e kishin paramenduar aneksuesit filloi te problematizohet nga te huajt reagimet e tekstet e te cileve sapo i lexon veren shthurje njerezore e morbiditet e padrejtesi qe nuk mund ti kete hije as qyteterimit te sotem. Turperohesha nga vetja pse heshtja. A ben te varrosen faktet dhe te na ndeshkoje historia Mbeshtetja Milan Kunderen se nje komb i cili humb dijen e se kaluares gradualisht e humb edhe veten. Pra libri nuk perfundon se Cameria shkruhet e interpretohet edhe nga te tjeret te cilet proceset e te drejtes njerezore i kuptojne ndryshe nga aneksuesit. Megjithate frika ekziston nga e ardhmja. Ndergjegjja ndodh te erresohet sic ka ndodhur shpesh kur ceshtja shqiptare eshte hedhur ne bixhozhellip

d Qenia kombetare vihet para nje sfide harrestarehellip Eni vjen prej Camerie eshte liber i memories sone i guximit intelektual dhe njerezor.

III.

1. Vete emertimi i sproves antologjike 2 I kujt je Atdhe ve ne spikame hulumtimin si dhe angazhimin e poeteve qe mundesuan te merrem me nje ceshtje madhore. Ne familjen njerezore akecili popull ben cmos te vecohet bile edhe me nje shenje. Kohet moderne sjellin te papritura ne shume rrafshe dhe veshtire te perballohen.

2. Para te panjohures ku nuk dihet asgje si e kur mbyllet marshimi yne nacional i filluar qe nga lashtesia ndoshta ndodh te vihet ne pyetje kodi etik dhe ekzistencial. Nuk ben te na befasojne pyetje te ndryshme qe shtrohen nga krijuesit sidomos ne kohe kaosi avarie kur atdheu na shnderrohet edhe ne monedhe ne leckehellip

3. Ajo qe ndodh rreth nesh ka edhe gramatiken e gjallimit po qe se dime ti themi bemat ne kohen kur lypset guxim dhe mjeshtri artikulimi idete e ngritura gjuha figurshmeria do i sensibilizojne edhe qendrat e vendosjes

4. Me I kujt je Atdhe nuk ballafaqohemi vetem me veten tone. Shtrohen edhe ceshtje te tjera qe lexohen dhe interpretohen si kerkesa te nje kolektiviteti njerezor.

Ndjenja e perkatesise sa vjen e behet me e theksuar te krijuesit tane. Ne mozaikun njerezor duan ta shohin shenjen e vet. Une kete e kuptoj si vetedijesim e kuraje krijuese.

5. Te mbrosh identitetin do te thote se nuk je humbes e as nuk e pranon poshterimin. Vlen ta kujtojme nje mesazh te Tufes Shqiperia eshte me e madhe se toka e sajhellip Nga nje mesazh te themi nacional mund te ngrihet dhe nje rezolute per ceshtjen e Etnise nese shteti shqiptar nuk e ka. Do te thote se Krijuesi shpirterisht e emocionalisht eshte me afer Atdheut dhe Kombit se Pushtetari. Kete mund ta kete sjelle dhe dore e huaj ose per interes personal eshte gozhduar per karrigehellip

6. Xhorxh Ourelli thoshte se nuk ulej te shkruante po qe se teksti i tij nuk ngrit ndonje ceshtje. Kjo deshmon per angazhimin e krijuesit te njemendte. Mbi konturat e misterit te quajtur politike u ngrit edhe ekzistenca edhe identiteti edhe paqja njerezore. Pra asgje nuk ekziston qe nuk eshte politike madje dhe nje peshperitje intime edhe nje vije e hedhur ne leterhellip

Ne sproven poetike 2 I kujt je Atdhe enigma qendron ne vete titullin nxjerre nga gjysemvargu i Beqe Cufajt qe mundesoi tu rikujtoje jashteplanetareve ceshte dhe i kujt eshte atdheu. Poeti anglosakson Frosti nder ceshtjet kryesore te poezise se tij ve ceshtjen e atdheut. Fjalet e urta dhe epet Borhesi i konsideronte per lekture te pare ku kerkonte magjine e fjales. Dhe sic thote Sabato Borhesit atdheu i jep dhembje

Me te drejte kritika e quajti se ai ishte vete Argjentina.

Fatkeqesisht te ne atdheu ndodh te shikohet si placke e hedhur ndane udhe si vrime e zeze me teper parapelqehet dicka triviale. Por cfare e percakton identitetin dhe mund te kete baraspeshe me ate qe e ka dhe atij qe i mungon

Kisha perqendruar shikimin te Kodiket e Beratit dhe kisha kujtuar te paret tane se me cfare xhelozie mbronin shenjen tone. Tek e shikoja pastaj nje fotografi te Nenes Tereze te bere ne Kryegjyshaten Boterore te Bektashinjve ne Tirane 22 mars 1991 Dita e Sulltan Nevruzit kisha lexuar tolerancen shqiptare qe kishte fascinuar edhe metropolet. Dhe ne Diten e Lumnimit te saj ne Vatikan derisa nje engjellushe nga tejatlantiku dicka perrallore me ishte hedhur ne qafe ne krye te vendit kisha pare kreun e Kryegjyshates Boterore te Bektashinjve. Mund te ekzistonte tekst me domethenes per mirekuptimin e besimeve brendashqiptare Nga ekranet TV-ve nuk zbriste libri i poezive Mesome te dua i Nenes Tereze. Kishte hequr te zite e ullirit derisa e kisha perpiluar. Keshtu maratona e filluar nga Iliria e Shen Albanit e deri te shkulja e gurit e gurit ne Koshare ndodhi nga shkaku i nje cope dheu qe quhet atdhe e qe tregon se kush je.

Vertete i kujt je atdhe Apo qenkemi sic thote Visar Zhiti Komb pa popull

IV.

Sprovat qe i botova viteve te fundit masmedia dhe kritika i quajti dhe antologji. Falenderoj po ashtu dhe ata qe zune thua ne to dhe nuk e pashe te arsyeshme te merrem me ta dhe as me te ashtuquajturit teoricienet e artit poetik. Sprovat i konsideroj gjymtyre te nje antologjie te ardhshme ku mund te bjere dhe ndonje poet i prezantuar se ne nje antologji kombetare nuk ka vend per te gjithe. Edhe sproven I kujt je Atdhe vetem e nje krahu gjuhesor perfaqeson ca krijues te viteve 90-ta nga Shqiperia e Jashtme pra nuk e shoh ne kuader te teresise kombetare. Arsyeja e botimit te sprovave ishte te ve ne levizje poetet te hulumtoj te bukuren qe vete flet ti nxis botuesit per projekte te tilla. Ata qe mendojne ndryshe i uroj per guximhellip

Ulpiane - Tirane