Ligji per artin miratohet

Dje shumica e djathte ka miratuar ligjin per artin dhe kulturen i debatuar me shume mes dy deputeteve aktore Rajmonda Bulku dhe Luiza Xhuvani. Bordet emerimi i drejtuesve dhe financimi i projekteve kane qene pikat me te nxehta te debatit ne kendveshtrime politike ajo e majte per tiu rikthyer ligjit te vjeter per teatrin dhe e djathta per te lejuar lindjen e kompanive private teatrore dhe nismen private te artisteve permes krijimit te Qendres Kombetare te Artit dhe Kultures e pavarur nga vendimet politike te ministrit te Kultures qe do te vazhdoje te kete ne varesi institucionet qendrore

Pas 20 vjetesh demokraci vetem dje arti dhe kultura ne Shqiperi u njoh me ligj. Projektligji per artin dhe kulturen pas disa seancave dhe debateve ne Komisionin per Edukimin dhe Mjetet e Informimit Publik diten e djeshme ka kaluar ne Parlament duke u votuar me miratim nga shumica politike.

Nga te djathtet qe u bene iniciues dhe ishin kembengules per rishikimin e projektligjit dhe diskutimin e saj deri ne miratim ligji per artin dhe kulturen eshte vleresuar si ngjarje e rendesishme. Ta themi pse E para dhe me kryesorja se ndan politiken nga kultura duke u menaxhuar fondet e projekteve kulturore nga nje institucion sic do te jete Qendra Kombetare e Artit dhe Kultures jo ne varesi te drejtperdrejte te ministrit e dyta lidhet fort me nismen private te kompanive teatrore krijimin e nje tregu te lire per teatrin duke i garantuar edhe mbeshtetje financiare te cilat deri tani fshiheshin si kerpudha mbas shoqatave teatrore qe zhvatnin leke nga shteti.

Ndersa institucionet kombetare si Teatri i Operas Teatri Kombetar Galeria e Arteve Cirku Teatri i ri i Komedise qe do te ngrihet parashikuar ne ligj do te mbahen me fonde publike dhe do jene te perfshira ne strategjine identitare te kultures. Ashtu si veprimtarite strategjike kombetare qe qendrojne ne prioritete kulturore dhe turistike te shtetit. Kush i shmanget ketij qellimi do te thote se ben demagogji politike. Ne te kundert duhet ti besojme ketij ligji qe per here te pare nuk ka pasur dhembe hekuri per tiu imponuar komunitetit ashtu si ne vitin 2000 kur ish-ministri i atehershem Edi Rama desh ngriti me gjithe lecka artistet per ti degdisur ne periferi te kryeqytetit. Vetem e vetem per te liruar dy pikat me strategjike per biznes mu ne qender te Tiranes Pallatin e Kultures dhe godinen e Teatrit Kombetar duke i injoruar keto me termin kompani private. Debatet dhe rremuja politike qe donin te shkaktonin deputetet e majte ne mbledhjet e grupeve te interesit ne komisionin parlamentar kete qellim kishin ta pengonin nje ligj qe niste te pakten me lirine e artisteve. Rikthimi shpesh ne drafte qe kurre nuk gjeten zbatim ne terrenin artistik e deshmoi kete prej vitit 2000 e deri tani.

Mes Rajmonda Bulkut deputete e djathte dhe Luiza Xhuvanit edhe kjo aktore e se majtes ka qene debati me i ashper perballja mes ketyre dy zonjave qe shkonin ne politike nga teatri i jepte me shume rendesi miratimit te ligjit pasi per here te pare besohej ne dy aktoret per ligjin si pergjegjesi sa personale aq dhe politike per cfare perfaqesonin.

Por dhe para se te miratohej ligji per teatrin statura politike ka qene ne te kundert te njera-tjetres. Njera detyrimisht do te mbahet mend per te erreten e ligjit kush e kundershtoi pra Xhuvani dhe tjetra per nje shenje vullneti politik per tu perqendruar tek kultura pra Bulku Te dyja me pergjegjesine politike edhe te funksionimit pas miratimit te tij.

Projektligji per artin dhe kulturen perben nje nisme te Ministrise se Kultures dhe synimi i tij eshte permiresimi i ndjeshem i veprimtarive kulturore - tha dje ne diskutim e saj Bulku.

Pse ky ngut dhe insistim patetik per miratimin e ketij ligji E ndihmuar nga mendimet e grupeve te interesit them me bindje se ky ligj ka probleme konceptuale vizione pragmatiste dhe con drejt centralizmit te artit dhe kultures. Keto nuk i sherbejne as filozofise se djathte apo te majte - iu pergjigj Xhuvani.

Komisioni u perpoq te merrte parasysh palet e interesit. I jemi larguar aq sa mundet nga politika per te hartuar nje ligj per artin dhe kulturen - ka debatuar Bulku.

E vetevendosur ne oponence perballe ligjit duke vleresuar edhe dukurite pozitive si dhe nje sere konceptesh mjaft te prapambetura dhe te nje reminishence qe ju nuk duhet te referohenihellip - do vazhdonte fjalen Xhuvani.

Me vjen keq nese do ndeshesha me ndonje mosbotim sepse bie ndesh me punen serioze te atyre njerezve qe kane marre pjese ne hartimin e projektligjithellip - eshte thene nga Bulku.

Ky ligj sjell dicka te ndryshme por jo te duhuren. Asnje perspektive per institucionet qendrore. Teatri i Komedise ku do te jetoje ky teater vete Teatri Kombetar enderron nje ambient te ri. Mbetem skeptike te kthehej edhe disa muaj per tu ripare me nje konotacion modern dhe afatgjate - ka vazhduar kundershtimet Xhuvani.

Ka tendence qe politika te jete provokuese dhe ato para qe jepen te nxitin me tej zhvillimin e artit dhe kultures prandaj ne ligj fusim per here te pare subvencionimin ne nivel granti per ato kompani private te krijuara ne art dhe kulture per ti dhene garanci qe te ecim me shpejt ne rrugen e konsolidimit - ka folur konkretisht Bulku.

Qendra Kombetare e Artit dhe Kultures do te menaxhoje fondet per projektet kulturore si mekanizem mbeshtetes per keto projekte. Bulku ka permendur risine e ketij ligji qe lidhet me faktin se ne te gjitha institucionet e pushtetit vendor rreth 30 e fondit u kalon ketyre institucioneve

Ndersa nje nga pikat me te diskutuara ka qene emerimi i titullarit te institucionit qendror duke e lene me ligj si vendim te Keshillit te Ministrave pas procedurave konkurruese qe behen nga MTKRS-ja. Ne fakt kjo eshte nje nga hallkat qe eshte debatuar gjithnje ku deri tani drejtuesit e institucioneve jane vendosur me emerime politike pa ndonje platforme konkurruese se cilat jane idete projektet ne periudhen e kohes qe do te drejtoje nje institucion kulturor. Gjithnje i eshte lene rastesise ky vullnet here mire e here keq kusuret i kane shkuar repertorit te varfer te kultures.

Deputetja Xhuvani e ka cilesuar si centralizem te te gjitha institucioneve artistike miratimin e ketij ligji duke iu referuar nje modeli ku bordet formohen nga personalitete te fushes specifike dhe prej gjirit te tij del kryetari. Ky vendim - ka thene Xhuvani - eshte me profesional.

Por ky model eshte kundershtuar per shkak se Qendra Kombetare e Artit dhe Kultures perfshin te gjitha llojet e arteve dhe nuk mund te jete e ngjashme me Qendren e Filmit ku bordi vjen nga shoqatat e kineasteve qe jane te pakte ne numer.

Por Bulku duke ndare krahasimin se eshte pozitiv fakti nga skema e njohur e ministrise kur 1 milion e gjysme leke ndaheshin nga nje bord me firme te ministrit tani me ligjin e ri shkohet drejt nje skeme ku Qendra Kombetare e Artit e kufizon mekanizmin e administrimit te parave ne nje drejtor sepse tani do te jene kater borde respektive qe propozohen nga komiteti i artisteve dhe kryetari i bordit merr vendime qe nuk eshte drejtori i qendres por zgjidhet nje nga anetaret e ketij bordi.

U perpoqem te ndertonim nje ligj qe u sherben artisteve - ishte fjala e fundit e te djathteve ne miratimin e ligjit per artin dhe kulturen.

Kadare dhe Blushi kandidate per Balkanika

Juria kombetare e cmimit letrar Balkanika midis shkrimtareve dhe veprave me te mira te viteve 2008 dhe 2009 perzgjodhi per tia propozuar jurise nderkombetare vepren me te mire per vitin 2008 romanin Te jetosh ne ishull te shkrimtarit Ben Blushi dhe vepren me te mire per vitin 2009 romanin E penguara te shkrimtarit Ismail Kadare.Keto vepra do te perfaqesojne letersine shqipe ne konkurrimin midis veprave me te mira te letersive ballkanike ne edicionin e 12-te dhe te 13-te te cmimit Balkanika.Autoret dhe veprat fituese te cmimit Balkanika do te shpallen nga juria nderkombetare ne nje ceremoni te vecante ne qytetin historik te Vlores me 28 nentor 2010. Kjo veprimtari organizohet nga Instituti i Librit dhe i Promocionit Toena perfaqesues i cmimit letrar Balkanika ne Shqiperi. Ky njoftim leshohet nga juria kombetare e cmimit Balkanika me kryetar Jorgo Bulon.