Manifakturat e partive politike dhe media

Marrëdhëniet e politikës me median kanë nisur me teoritë e manipulimit. Këto teori e trajtojnë pasqyrimin mediatik të politikës si praktikë të propagandës.

Marrdhniet e politiks me median kan nisur me teorit e manipulimit. Kto teori e trajtojn pasqyrimin mediatik t politiks si praktik t propagands. Zyra e shtypit dhe zdhnsi duhet t jet n shrbim t publikut, t informimit lidhur me veprimtari t ndryshme, nisma, ngjarje pr hir t transparencs dhe detyrs pr t informuar. Shprhapja kapilare e ktyre dy elementve sht n prpjestim t drejt me zhvillimin demokratik t nj shoqrie, por n qarqet gazetareske, zdhnsit (jo vetm ata t partive politike) nuk jan pr t “dhn z” ose pr t dhn lajme, por pr t fshehur dhe manipuluar informacionin. Sfidat e zdhnsve t partive jan t shumta. Jan t brendshme dhe t jashtme. Pikspari, zdhnsit duhet t fitojn statusin e “t besuarit” t kryetarit. Por ama, duhet t prballen n frontin e vshtir t mediave, n skemn e dyfisht “t dhnies llogari” dhe t “krijimit/prmirsimit t imazhit”. Nj detyr shpesh kontradiktore q realizohet prmes teknikash delikate dhe miklimesh q shum leht mund t shndrrohen n kurthe. Nga pikpamja teorike, nj zdhns i mir shtypi nuk ka si t mos jet edhe gazetar. Madje, nj gazetar q ka punuar si reporter, si kronist dhe q di t dalloj lajmin nga ai q nuk sht lajm, di t veoj faktin nga reklama dhe propaganda. Nj prpjekje pr t “pikasur” njerz t till sht
edhe nga partit shqiptare. Pr Luan Ramn, zdhns pr disa vite i Partis Socialiste, n zgjedhjen e nj zdhnsi partie duhet t martohen profesionalisht dimensioni politik dhe aftsia pr t komunikuar. Zdhnsi sht fytyra publike e partis dhe duhet par edhe shtja e imazhit, artikulimi dhe n fund edhe prmbajtja. Por jo gjithmon sht arritur ky objektiv. N disa raste sht par vetm fakti nse zdhnsi sht “i binduri” i kryetarit, n raste t tjera vetm “look-u” i/e zdhnsit/es, duke mos u merakosur fare pr aftsit profesionale t tyre. Edhe pr zdhnsit jan t vlefshme po ato rregulla q u krkohet t zbatojn “kolegve” t tyre npr redaksit mediatike, prpikmri, prpjekje pr t’u thelluar, qartsi, transparenc e plotsi. Arritja e ktij piksynimi prmbush m s miri edhe krkesat dhe nevojat e gazetarve q punojn prej vitesh me burimet e informacionit. Nga ana tjetr kjo i hap rrug dhe mundsis pr t lehtsuar zyrn e shtypit nga trysnia e vazhdueshme e “shefit” pr ta kthyer zdhnsin n “papagall”, vetm pr t lexuar deklaratat e paprgatitura nga ai vet. N realitetin shqiptar beteja mes “informacionit” dhe “propagands”, mes “faktit” dhe “publicitetit” ka rezultuar me fitues prej kohsh t “propagands” e “publicitetit”. N shumicn e deklaratave t hartuara e lexuara nga zdhnsit e partive kryesore politike gjen gjithka tjetr ve informacionit dhe lajmit. Dallon “parulla” q prfundojn me anatemime, me sharje, fyerje deri dhe mallkime n vend t etiks shoqrore dhe profesionale. Nuk mungon dhe antireklama pr kundrshtarin. Hartuesit e deklaratave jan n nj gar t prditshme se cili do ta pasuroj fjalorin me etiketimet m t “qlluara” pr kundrshtarin. Pr zrin zyrtar t selis blu, prfaqsuesit e partis socialiste jan “pinjoll t bllokut dhe punist t regjur, t kryesuar nga lideri lakuriq Edvin Kristaq Rama”. Pr shefin aktual t opozits ka dhe nj numr t pafundm etiketimesh t padenja pr shoqrin ton. Sepse ai sht “burri amoral q del lakuriq me t shoqen n plazhet publike”, sht “biri q akuzon t atin si baba t djalit t tij”, sht “prindi q i mohon pr 9 vjet rresht kafshatn e gojs djalit t tij” sht “bashkshorti q rreh pr spital gruan e tij”... Ndrsa pr zrin zyrtar t selis roz, prfaqsuesit e Partis Demokratike nuk jan tjetr vese “papagaj t familjes Berisha”. Ndrsa vet Sali Berisha “duhet t tregohet burr, t paktn nj her t vetme n jetn e tij, si nj Kryeministr q po turpron shqiptart”... “Recitimi” i ktyre deklaratave, pa u dhn mundsi gazetarve t pyesin (edhe pse gazetart mund t mos e shfrytzojn kt mundsi) dhe transmetimi i tyre n shumicn e rasteve i plot (deklaratat bhen t shkurtra qllimisht q t mos shkurtohen dhe prqendrimi i “helmit” sht m i madh) e kufizon gazetarin t qndroj vetm n shtresn e par t informacionit, q sht gazetaria m pak cilsore dhe lehtsisht t manipulueshme. Kjo marrdhnie mes politiks dhe medias shuan distancn mes tyre. Bashkimi i tyre sjell dme pr demokracin sepse politikn e kthen n nj spektakl, kurse median e politizon. Ndaj shum shpesh, suksesi i nj zdhnsi partie matet nga numri i telefonave t gazetarve q ai ka dhe tek sa prej tyre “i ecn fjala”. Rrjedhimisht zdhnsi nuk shihet dhe nuk funksionon si personi q “duhet t prodhoj lajmin e partis” dhe media t jet e interesuar pr ta publikuar kt lajm, por etiketohet si personi q ka ndikim mbi gazetart apo kryeredaktort, dhe q garanton hapsir mediatike nprmjet trafikut t influencs, njohjeve apo miqsive. Kshtu, media, n vend q t “ofroj” hapsir, kur sht e bindur q fiton auditor, pra t funksionoj sipas parimit q funksionin n t gjith botn, “n emr dhe pr interes” t publikut, kthehet n nj struktur sociale (me t vetmin ndryshim q ka pushtet), q bn sevap dhe jep lmosh t hapsirs mediatike pr t mbushur me propagand t prodhuar n punishtet artizanale t selive politike. Nga pikpamja strukturore, nj komunikat, deklarat nuk mund dhe nuk duhet t dalloj shum nga nj artikull gazete. Kjo shton mundsit q ai material t botohet. Pra, duhet t prfshihen elementt baz t gazetaris, pes W-t dhe nj H, duhet t ket nj hyrje t qart ku t jet prmbledhur thelbi i informacionit, n mnyr q t trheq edhe vmendjen e gazetarit. Pjesa tjetr duhet t prmbaj t gjitha detajet e mtejshme, duke pasur n konsiderat strukturn e nj lajmi gazetaresk: fjali t shkurtra, t drejtprdrejta, struktur t rregullt (kryefjal, kallzues, kundrin) pa strhollime e aq m pak periudha t ngatrruara. T shmangen s t jet e mundur retorika dhe propaganda. Ja nj rast se si nuk duhet t fillohet nj komunikat pr median: “Karagjozllku me t vrtetn e me opinionin publik s’ka t sosur!” Menjher sa nis ta lexosh, nga mungesa e informacionit, e qartsis dhe e saktsis nuk t jepet mundsia t kuptosh se pr far bhet fjal, madje as se nga cili subjekt politik sht artikuluar. Nj pjes t aktivitetit t tyre, zdhnsit e ndrtojn duke u bazuar tek “zbulimet” q bn shtypi, duke komentuar sipas “oreksit ideologjik” kto zbulime. M pas, shtypi u jep jehon ktyre komenteve politike pr zbulimet e shtypit. Ky qerthull lavdrimesh ose prdorjesh q politika bn me shtypin dhe ky i fundit me politikn, shkakton kaos, mpirje dhe nj lloj pasiviteti t qytetarit edhe ndaj medias edhe ndaj politiks. “Dje ju informuam me pjesn e par t sags q Edvin Rama i ka
familjes s tij. Sot po ju informojm me pjesn e dyt, duke iu referuar srish shtypit t shkruar”. Pr disa dit me radh, zdhnsja e Partis Demokratike ka komentuar pjest e telenovels t amoralitetit personal e familjar t Rams, t ribotuara n shtypin e prditshm. Nj nga aspektet e zakonshme dhe t dobishme t puns s nj zdhnsi sht edhe bashkpunimi me homologt e partive t tjera. Por n realitetin ton, lufta dhe ndarja politike sht aq e thell saq zdhnsit e shtypit “miqsohen” vetm me homologun/t e partis/ve me t cilt “shkon” mir partia e tij. N kto rrethana t lufts s ftoht shpesh krijohen situata qesharake, kur zdhnsit prdorin “miqt reporter” pr t msuar oraret e konferencave t shtypit t partive kundrshtare dhe pr t ln m pas orarin pr konferencn e tyre. Mungesa e bashkpunimit dhe acarimi i lufts politike on me ose pa dashje n prplasjen e orareve t konferencave pr shtyp (pra, lnien e konferencave n t njjtn or), duke vshtirsuar punn e gazetarve (pr shkak t mungess s grupeve t xhirimit) dhe kushtzon ndarjen e gazetarve dhe shkmbimin e informacionit m pas. M tej, akoma kjo on detyrimisht n uljen e cilsis s informimit, dhe cnim t standardeve profesionale t gazetaris. Zdhnsit prdorin reportert politik edhe pr t “vjel” informacion pr zhvillimet, qndrimet dhe veprimet n kampin kundrshtar n mnyr q kt informacion t’ia prcjellin “shefave” t tyre. Politikant aktor zbehin rolin e zdhnsit Pas nj periudhe, kur zdhnsit e partive ishin figura t njohura politike dhe mediatike, q qndronin n krah t kryetarit dhe prgjigjeshin pr imazhin e partis, duket se kurba e peshs s zdhnsve po njeh ulje. Komunikimi shpesh kryhet n mnyr t drejtprdrejt nga politikant-aktor, nga politikant pop-star dhe zdhnsve u mbetet t kthehen n grimier apo kurator imazhi t shefave t tyre dhe kryerjen e disa veprimtarive rutin, si lajmrimi i reporterve politik pr konferencat e “shefave”, shprndarja e deklaratave n rrjet etj. N kt kuadr duhet t kuptohet edhe bursa interesante e “rekrutimit” t kompanive t huaja t PR, kryesisht amerikane, q kurojn imazhin e partive kryesore gjat fushatave elektorale. Kjo, edhe pr faktin se n kushtet bashkkohore t mediatizimit t politiks, aktort kryesor partiak i nnshtrohen personalisht ktij procesi. Pra, n kt teatr t madh t raporteve t politiks me median dhe t marrdhnieve publike t partive politike, zdhnsve u mbeten thjesht role episodike. Momentet e sigurta kur ata duhet t dalin para gazetarve jan vetm ather kur u duhet t lexojn deklarata prgnjeshtruese ose sulmuese pr kundrshtarin politik. Mungesa e gatishmris pr t’iu prgjigjur pyetjeve t gazetarve tregon prve t tjerave dhe “profilin e ult politik t tyre” dhe mungesn e autonomis pr t folur. Her-her zdhnsit dalin para medias pr t artikuluar nj qndrim provokues, testues pr opinionin publik n mnyr q t krijojn mundsi liderit pr t “demonstruar” aspektin m t moderuar t tij. Ekspertt e marrdhnieve me publikun shikojn si m efektive ruajtjen t paktn pr nj periudh kohe 5-vjeare t deklaratave, komunikatave e njoftimeve. N realitetin shqiptar askush prej zdhnsve (rrall ka qlluar t ket pasur ndonj syresh me jetgjatsi 5 vjet) nuk sht treguar kaq i kujdesshm. Konferencat e shtypit mund t t bjn m t dukshm, por jo m t afrt me publikun. Por vetm tri javt e fundit (referuar nj shkrimi t gazets “Shqip”) dy selit kryesore n vend, PS dhe PD, kan dhn s bashku 180 konferenca shtypi. Nj inflacion, nj keqprdorim i daljes para medias. Nj keqprdorim i medias, nj tallje me publikun. Prej vitit 2005, zyrat e shtypit t partive jan kthyer n punishte t prodhimit dhe montimit t lajmeve. Nj praktik e nisur fillimisht nga Kryeministrit i athershm Fatos Nano, gjat fushats s vitit 2005. Thuhet se nj praktik e till kishte nisur m hert. Pavarsisht historis s fillimit, aktualisht n do seli partie ka nj zyr modeste montazhi, ku montohen t gjitha aktivitetet e partis dhe u serviren t gatshme redaksive mediatike. Ky sht cnim i rnd i kodit t etiks s nj gazetari, n nj nga nenet e t cilit thuhet se gazetari (ose media) nuk duhet t transmetoj, editoj produkte t gatshme dhe q nuk jan pasoj e puns s mirfillt t gazetarit. N rastet e veanta, pra kur redaksia sht e detyruar ta bj kt veprim ajo (pra, redaksia), sht e detyruar t jet transparente me publikun dhe t’ia bj at t ditur. N realitetin masiv mediatik shqiptar duket se ka nj prputhje interesash mes televizioneve t pafuqishme n staf dhe infrastruktur pr t ndjekur aktivitetet e partive politike dhe pamundsis s tyre pr t mbushur programin (qoft ai program informativ, por edhe m tej) dhe interesit t partive pr t shrbyer/edituar nj lajm q e ka prodhuar dhe montuar vet. Nj lajm, ku edhe figura, edhe mesazhi sht przgjedhur nga specialistt e komunikimit t partive. Arrihet dhe deri ktu: kronika q pasqyronte nj aktivitet politik n Lezh, kishte huazuar regjistrime audio t nj aktiviteti t mparshm n Berat, sepse manipulimet e vogla jan t prditshme dhe t pafundme. Manipulime q cnojn standardet profesionale t gazetaris dhe ulin kredon e ktij profesioni n syt e publikut. Kt “orb” mediatiko-politike nuk e kan pranuar vetm disa televizione. Nprmjet nj shkres zyrtare, q mban datn 8 qershor 2008, drejtori i Informacionit n Top Chanel, pasi u kujton zdhnsve t t gjitha partive q pr do konferenc shtypi ose aktivitet t partis do t drgoj gazetarin nse e vlerson q aktiviteti prbn lajm, shprehet: “Praktika e sjelljes vet t kasetave me aktivitetet politik nga partit nuk sht profesionale dhe e pranueshme pr ne, ktej e tutje”. N raportet e vshtira dhe t paqarta mes politiks dhe medias, ku secila krkon t prdor tjetrn n mnyrn m t keqe t mundshme, prve asgjsimit t tyre, ai q humbet m shum, sht “opinioni publik” dhe “demokracia”. Zdhnsit dhe zyrat e marrdhnieve kan pak mundsi t ndikojn n “kurimin” e ksaj situate. Ata vetm duhet t “hedhin sa m pak ndotje n mjedis”, njlloj si fabrikat q kufizojn “emetimin e gazrave n atmosfer”, pr t