Marrdhniet shqiptaro-amerikane mes dy luftrave botrore
Vizita q Presidenti Bush pritet t bj n Tiran m 10 qershor, sht ndoshta nj rast pr t kujtuar rolin e veant q historia u njeh Shteteve t Bashkuara n shptimin e pavarsis s Shqipris. N janar t vitit 1918, Presidenti amerikan Woodrow Wilson shpalli prpara Kongresit planin prej 14 pikash i cili njihte t drejtat e popujve t vegjl pr vetvendosje dhe nj nga prfituesit ishte edhe populli shqiptar. Kolegu yn Ilir Ikonomi bisedoi me juristin Agron Alibali n Boston, i cili ka studiuar disa dokumente intersante q hedhin drit mbi historin e marrdhnieve amerikano-shqiptare mes dy luftrave botrore.
Nntor 1918. Presidenti Wilson shkon n Paris n prpjekje pr t vendosur nj paqe t qendrueshme n Evrop. Fatet e vendeve t vogla si Shqipria ishin t rrezikuara. "Ka rndsi t theksohet se n vitin 1919, delegacioni amerikan nuk e njihte shum mir gjendjen n terren, nuk kishte nj t drguar zyrtar n Shqipri. Raportet q merrte qeveria amerikane m shum vinin nga konsujt n vendet fqinj". Juristi Agron Alibali ka koh q grmon arkivat pr t hulumtuar disa aspekte jo shum t njohura t marrdhnieve mes Shteteve t Bashkuara dhe Shqipris.
Ai prshkruan se si papritur n Shqipri shkon me nj mision t posam konsulli amerikan n Torino, Joseph Emmerson Haven. "Ai mbrriti n Vlor dhe menjher filloi t shikoj gjendjen n terren. Vizitoi Gjirokastrn, Tepelenn, Korn, Shkodrn. Si fryt i vzhgimeve t drejtprdrejta dhe takimeve t panumurta me krert e lvizjes politike shqiptare n at koh, paraqiti nj raport prej 40-50 faqesh t cilin ia drgoi me urgjenc sekretarit amerikan t shtetit dhe gjith delegacionit amerikan n konferencn e paqes n Paris. Ky raport kam mendimin q ndikoi dukshm n nj kuptim m t qart dhe m t plot t gjendjes n Shqipri nga ana e delegacionit amerikan". Kjo njohje e plot e gjendjes n terren, thot zoti Alibali, bri q qendrimi amerikan t ishte n favor t ruajtjes s integritetit territorial t Shqipris, t forcimit t pavarsis s saj. Fill pas ksaj, n shkurt t vitit 20, forcat politike shqiptare nga jugu dhe nga veriu u mblodhn n Lushnje dhe hodhn themelet e shtetit modern shqiptar.
N korrik 1922, u lidhn edhe marrdhniet diplomatike t Shteteve t Bashkuara me Shqiprin. N vitin 1930, Presidenti Herbert Hoover emron n krye t ambasads amerikane nj personalitet t shquar amerikano-hebre, Herman Bernstein. "Ai ishte nj gazetar i shquar dhe studiues i thell, por u b edhe nj njohs i madh i shtjes shqiptare dhe nxits i fuqizimit t marrdhnieve shqiptaro-amerikane. N at koh, u hap edhe ambasada amerikane n Shqipri ku ende ndodhet sot. Kundrpala e tij n Uashington ishte ministri i plotfuqishm Faik Konica. Pra kemi n t dy ant e Atlantikut dy personalitete t jashtzkonshme dhe rezultatet e puns s tyre u ndjen shum shpejt".
Zoti Alibali ka patur rastin t grmoj n arkivn personale t ambasadorit Bernstein n Nju Jork. "Ka nj fuqizim t madh n shkmbimet e njerzve, disa personalitete t rndsishme amerikane vizituan n at koh Shqiprin. Ambasadori Bernstein ishte nj vzhgues i holl i zhvillimeve n Evrop, ku po ngjalle fashizmi dhe nazizmi. Ekziston nj dorshkrim i tij i botuar n revistn prestigjoze Foreign Affairs, ku ai shpreh shqetsimin se Shqipria duhet ndihmuar, prndryshe mund t gllabrohet nga Italia, shqetsim i cili m von u vrtetua. N t njjtn koh, Konica ktu n Shtetet e Bashkuara prpiqej t fuqizonte m tej kto marrdhnie dhe n shkurt 1931 kemi nj botim interesant dhe unik pr kohn, nj artikull n revistn National Geographic pr Shqiprin. sht me rreth 30-40 faqe dhe prmban disa fotografi t mrekullueshme pr Shqiprin e asaj kohe. Artikulli sht shum pozitiv dhe ka nj frym optimiste pr shtetin e ri shqiptar".
Fakti q Ahmet Zogu e mbajti Faik Konicn pr nj koh t gjat si prfaqsues t tij n Uashington ndikoi pr mir n marrdhniet mes dy vendeve. "Faiku ishte nj ndr diplomatt m t shquar n korpusin diplomatik t Uashingtonit n at koh. Ishte jashtzakonisht i ditur n t gjitha fushat, dinte shum gjuh t huaja. Bri shum miq n Uashington dhe vazhdoi t ushtroj funksionet diplomatike deri n pushtimin e Shqipris nga Italia m 7 prill 1939".
Ky pushtim u prit me shum shqetsim n Amerik. "Kjo del sidomos n kujtimet e Sekretarit amerikan t Shtetit n at koh, Cordel Hull, i cili deklaron n botimin prkats se edhe pse Shqipria ishte nj vend i vogl, edhe pse popullsia e saj ishte 1 prqind e Ameriks, ne nuk mund t lejonim q nj vend i vogl t gllabrohej n mnyr t dhunshme nga nj fuqi e huaj n Evrop, nga Italia". Shtetet e Bashkuara vazhduan t njihnin si t drguar t qeveris shqiptare n Uashington Faik Konicn deri m 24 qershor t atij viti kur qeveria propushtuese n Shqipri vendosi t mbyll t gjitha konsullatat jasht vendit.
*Marre nga VOA
Nntor 1918. Presidenti Wilson shkon n Paris n prpjekje pr t vendosur nj paqe t qendrueshme n Evrop. Fatet e vendeve t vogla si Shqipria ishin t rrezikuara. "Ka rndsi t theksohet se n vitin 1919, delegacioni amerikan nuk e njihte shum mir gjendjen n terren, nuk kishte nj t drguar zyrtar n Shqipri. Raportet q merrte qeveria amerikane m shum vinin nga konsujt n vendet fqinj". Juristi Agron Alibali ka koh q grmon arkivat pr t hulumtuar disa aspekte jo shum t njohura t marrdhnieve mes Shteteve t Bashkuara dhe Shqipris.
Ai prshkruan se si papritur n Shqipri shkon me nj mision t posam konsulli amerikan n Torino, Joseph Emmerson Haven. "Ai mbrriti n Vlor dhe menjher filloi t shikoj gjendjen n terren. Vizitoi Gjirokastrn, Tepelenn, Korn, Shkodrn. Si fryt i vzhgimeve t drejtprdrejta dhe takimeve t panumurta me krert e lvizjes politike shqiptare n at koh, paraqiti nj raport prej 40-50 faqesh t cilin ia drgoi me urgjenc sekretarit amerikan t shtetit dhe gjith delegacionit amerikan n konferencn e paqes n Paris. Ky raport kam mendimin q ndikoi dukshm n nj kuptim m t qart dhe m t plot t gjendjes n Shqipri nga ana e delegacionit amerikan". Kjo njohje e plot e gjendjes n terren, thot zoti Alibali, bri q qendrimi amerikan t ishte n favor t ruajtjes s integritetit territorial t Shqipris, t forcimit t pavarsis s saj. Fill pas ksaj, n shkurt t vitit 20, forcat politike shqiptare nga jugu dhe nga veriu u mblodhn n Lushnje dhe hodhn themelet e shtetit modern shqiptar.
N korrik 1922, u lidhn edhe marrdhniet diplomatike t Shteteve t Bashkuara me Shqiprin. N vitin 1930, Presidenti Herbert Hoover emron n krye t ambasads amerikane nj personalitet t shquar amerikano-hebre, Herman Bernstein. "Ai ishte nj gazetar i shquar dhe studiues i thell, por u b edhe nj njohs i madh i shtjes shqiptare dhe nxits i fuqizimit t marrdhnieve shqiptaro-amerikane. N at koh, u hap edhe ambasada amerikane n Shqipri ku ende ndodhet sot. Kundrpala e tij n Uashington ishte ministri i plotfuqishm Faik Konica. Pra kemi n t dy ant e Atlantikut dy personalitete t jashtzkonshme dhe rezultatet e puns s tyre u ndjen shum shpejt".
Zoti Alibali ka patur rastin t grmoj n arkivn personale t ambasadorit Bernstein n Nju Jork. "Ka nj fuqizim t madh n shkmbimet e njerzve, disa personalitete t rndsishme amerikane vizituan n at koh Shqiprin. Ambasadori Bernstein ishte nj vzhgues i holl i zhvillimeve n Evrop, ku po ngjalle fashizmi dhe nazizmi. Ekziston nj dorshkrim i tij i botuar n revistn prestigjoze Foreign Affairs, ku ai shpreh shqetsimin se Shqipria duhet ndihmuar, prndryshe mund t gllabrohet nga Italia, shqetsim i cili m von u vrtetua. N t njjtn koh, Konica ktu n Shtetet e Bashkuara prpiqej t fuqizonte m tej kto marrdhnie dhe n shkurt 1931 kemi nj botim interesant dhe unik pr kohn, nj artikull n revistn National Geographic pr Shqiprin. sht me rreth 30-40 faqe dhe prmban disa fotografi t mrekullueshme pr Shqiprin e asaj kohe. Artikulli sht shum pozitiv dhe ka nj frym optimiste pr shtetin e ri shqiptar".
Fakti q Ahmet Zogu e mbajti Faik Konicn pr nj koh t gjat si prfaqsues t tij n Uashington ndikoi pr mir n marrdhniet mes dy vendeve. "Faiku ishte nj ndr diplomatt m t shquar n korpusin diplomatik t Uashingtonit n at koh. Ishte jashtzakonisht i ditur n t gjitha fushat, dinte shum gjuh t huaja. Bri shum miq n Uashington dhe vazhdoi t ushtroj funksionet diplomatike deri n pushtimin e Shqipris nga Italia m 7 prill 1939".
Ky pushtim u prit me shum shqetsim n Amerik. "Kjo del sidomos n kujtimet e Sekretarit amerikan t Shtetit n at koh, Cordel Hull, i cili deklaron n botimin prkats se edhe pse Shqipria ishte nj vend i vogl, edhe pse popullsia e saj ishte 1 prqind e Ameriks, ne nuk mund t lejonim q nj vend i vogl t gllabrohej n mnyr t dhunshme nga nj fuqi e huaj n Evrop, nga Italia". Shtetet e Bashkuara vazhduan t njihnin si t drguar t qeveris shqiptare n Uashington Faik Konicn deri m 24 qershor t atij viti kur qeveria propushtuese n Shqipri vendosi t mbyll t gjitha konsullatat jasht vendit.
*Marre nga VOA