Mediokriteti monumental i sheshit
Do t ishte m e sakt po ta nisnim me konstatimin se ka dal n shesh n prmas monumentale pasioni mediokr pr nj shesh monumental. Madje, ky pohim, ashtu provokues, sht edhe m i ndershm, pikrisht pse prek n rrnjt ku e ka origjinn nguti i kryebashkiakut pr t rindrtuar sheshin “Sknderbej”. Natyrshm vmendja mbi konfliktin pr sheshin trhiqet nga prbrsi i vet institucional. Fakti q debati sht ngritur n nivelin e Kryeministrit dhe kryetarit t Bashkis s Tirans, njhersh edhe kryetar i PS-s, bn q kryesisht analizat t prqendrohen n interpretimin dhe gjykimin e lojs politike dhe hapsirave institucionale e ligjore t secilit pr t vepruar e mundsuar qndrimet e veta. Kjo ka qen skema logjike q ka dominuar gjith analizn kur n debat jan dy lidert kryesor, pavarsisht pr se sht debati.
Por, n rastin e sheshit, ve prplasjes q bie m shum n sy, asaj mbi t drejtn e kryebashkiakut pr t jetsuar nj projekt dhe t drejts s Kryeministrit pr t ushtruar prgjegjsit e tij si kryetar i Kshillit t Rregullimit t Territorit t Republiks, kemi edhe nj prplasje, at q ka t bj me nxitsin fillestar t aksionit publik pr t ndrhyr n shesh. Pr t kuptuar m mir kt, na mjafton t kujtojm se si nisi ky konflikt mbi nj aksion publik.
Si fillim ishte Kryeministri, i cili krkoi marrjen e masave urgjente pr prmirsimin e gjendjes s sheshit “Sknderbej”. Pr kdo q kalon n shesh, sht e qart q gjendja aktuale sht e papranueshme. N vijim t krkess s Kryeministrit, prfaqsues t Ministris s Punve Publike doln t bnin vlersimin e ndrhyrjes, e cila ishte as m shum e as m pak, por asfaltim, prmirsim i cilsis s rrugs. Nuk e teproj po t them se sheshi nuk sht m shesh, m tepr i ngjan nj rrethrrotullimi ku takohen 6 akset kryesore t Tirans. Funksionet e vjetra t kohs kur sheshi u konceptua, nuk jan m as t nevojshme dhe as t mundshme. N kto kushte, shtrimi me asfalt sht nj zgjidhje q prshndetet nga t gjith.
M tej, kemi reagimin rrufe t kryebashkiakut pr t pruruar punimet e rindrtimit t sheshit sipas nj studimi q u miratua n nj konkurs ndrkombtar dy vjet m par. Veprimi i kryebashkiakut, trsisht inator, as m shum e as m pak, e kthen sheshin n nj kantier. Edhe pse ka nj projekt zbatimi t studimit, njhersh me rrethimin e sheshit dhe futjen e makinerive, kryebashkiaku shfaqet edhe me stilin e tij t famshm t fasadave. Vendos disa foto t mdha q jan riprodhime t fotomontazheve t prgatitura nga studioja q fitoi konkursin e organizuar nga bashkia. N nxitim e sipr nuk sht prdorur as detyrimi q n tabelat, t cilat vendosen n kantiere punimesh publike, mungojn t dhnat e asaj q sht kontrata e investimit. Edhe m keq, n fasadat ambulante sht harruar t hiqet edhe kulla q, pr hir t s vrtets, sht refuzuar nga komisioni vlersues i projekt-ideve t paraqitura n konkurs.
Pas ktyre veprimeve, fillon debati institucional, por ai ka zrat e vet dhe nuk kam far t shtoj, pasi jan
publike dhe gjithkush e kupton se nisja e punimeve sht
n kundrshtim me rregullat dhe ligjet. sht injoruar urdhrimi i ligjshm i Institutit t Monumenteve t Kulturs q krkon ndryshimet e projektit, si dhe sht kaprcyer pa asnj shpjegim KRRTRSH. Studimi i qendrs s Tirans, i njohur si “plani francez”, sht rrzuar automatikisht, q n momentin kur n vend t projektit pr zbatimin e ktij plani u organizua nj tjetr konkurs, nga i cili doli nj zgjidhje krejt tjetr pr sheshin. Ky studim i ri, ashtu si ai francez, duhet t miratohet n KRRTRSH, por nga bashkia nuk sht paraqitur pr miratim.
Por sht pikrisht ktu, tek motivet e konkursit ku qndron e vrteta e thjesht nga del gjith konflikti. N dukje mund t jet pozitive q t organizojm konkurse ndrkombtare pr t
vepra t tilla t mdha. Plotsisht e drejt. Por, a nuk bm katr vjet para ktij konkursi nj tjetr konkurs ndrkombtar? Pse, t paktn pr hapsirn e sheshit, studimi fitues u sfidua me nj tjetr konkurs? far ndodhi? Pr mua asgj. sht mediokriteti i atij q i nxit dhe organizon kto konkurse. sht vetm padurimi prej mediokri q e nxit t lr me do kusht gjurm sa m t pashlyeshme n kt qytet. Njlloj si fushata e fasadave, kemi nj aksion q drejtohet vetm nga dshira pr t
dika q bie n sy dhe jo pr t
dika q ka interes publik.
sht pikrisht pasioni pr gjra t dukshme, pr fasad, q ia zeron kryebashkiakut vlern e do propozimi, do projekti, q niset nga interesi publik. Pikrisht pr kt shkak, ai organizon shfaqe t bujshme konkursesh, tek t cilat harron efektivitetin e zgjidhjes s interesit publik. Kjo shpjegon pse ai ka injoruar do studim q sht
para se ai t vinte kryetar bashkie. Kjo shpjegon pse konkurset pr studimet urbane bhen vetm pr qendrn dhe kan detyr projektimi me terma t kufizuar dhe t orientuar drejt gjigandizmit, propozimeve monumentale. Edhe pse n fushatn e vitit 2000, kur u zgjodh kryetar bashkie, premtoi brjen e nj studimi dhe plani urban pr Tirann, ai ka
dy konkurse pr qendrn.
Kjo rendje pas monumenteve dhe bujs shpjegon pse kryebashkiaku nuk e ndaloi konkursin e dyt ndrkombtar pr studimin e qendrs s Tirans, kur msoi pr zbulimin e rrnojave q uan n pezullimin e punimeve pr ndrtimin e segmentit t unazs q kalon nga Kalaja e Tirans. Zbulimi i rrnojave t vjetra oi n ndryshimin krejtsisht t ktij segmenti dhe sot, n vend t unazs, n at segment po ndrtohet nj rrug kmbsorsh. Nga do t kaloj Unaza e Vogl? Kjo nuk ka ende prgjigje. Gjithka vishet me misterin e nj studimi q kan propozuar disa ekspert gjerman q plotsojn shumkombsin e studiuesve.
sht rendja pas bujs, fasadave dhe monumenteve q bn q t nxitoj q edhe pse nuk ka siguruar ende shpronsimin e detyrueshm pr t ndrtuar segmentin verilindor t Unazs s Vogl, segmentin nga Rruga e Barrikadave tek bulevardi “Zogu I”, t hap kantierin e punimeve n shesh. E gjitha qndron n tempizmin e fushats s zgjedhjeve lokale. I duhet t bj monumentin e sheshit ose sheshin monumental para zgjedhjeve. Mungesa e nj zgjidhjeje pr trafikun si rrjedhoj e ndryshimit t fatit t segmentit n an t kalas dhe mossigurimit t shpronsimeve pr segmentin tjetr, jan vetm disa bezdisje t parndsishme pr kryebashkiakun, pr t cilat as nuk prgjigjet t gjej qoft edhe nj justifikim t vogl.
Por nguti pr zgjedhjet do t ishte deri diku i kuptueshm, po ta gjykonim si nj politikan pragmatist q orientohet drejt rezultatit. Kjo do t ishte nj sjellje politike e keqe, por e njohur.
E keqja m e madhe qndron n faktin se ai pengon lirimin e procesit pr t dhn zgjidhje profesionale n vend t zgjidhjeve ideologjike e t vjetruara pr shtje kaq t rndsishme pr qytetart dhe publikun n trsi. Mund t duket pohim i sforcuar, por sht e vrtet q Rama mbetet brenda konceptimeve ideologjike, trsisht t vjetra pr zhvillimet urbane. Njsoj si dikur diktatori q, si luante me fatet e gjithkaje, luante me fatet e sheshit dhe shfaqej n dokumentar, duke lvizur e ndryshuar arbitrarisht godinat e maketit, edhe kryebashkiaku, kryetar i PS-s, vijon t bj konkurse pr studime q orientohen nga ideologjia.
Historia e sheshit dhe e qendrs s Tirans sht histori e studimeve t shumta, por ato q kan dominuar, nuk kan qen t frymzuara nga profesionalizmi. Fakti sht q ndrhyrjet e mdha q jan kryer, jan t damkosura nga ideologjia. Q kur u konceptua rregullimi i madh nga arkitektt italian n kohn e Mbretris, kur qendra e Tirans u dominua nga aksi veri-jug q ndante Tirann n dy pjes, njra lindore dhe tjetra perndimore, njhersh u konkretizua edhe nj simbolik ideologjike, ajo e nj shteti q dilte nga rrnojat e Perandoris Otomane Lindore drejt oksidentalizimit. Ishin po italiant q gjat pushtimit, formuan me ndrhyrjen monumentale spatn, simbol i fashizmit. Pastaj qe radha e komunistve. Ata injoruan do studim profesional dhe realizuan ndrhyrjet q solln edhe zgjerimet shprfytyruese q i denatyruan funksionet e sheshit. Kto ndryshime shprehn ideologjin e komunizmit, ideologjin e masave q duhet t kishin tek sheshi tribunn e tyre nga ku duhet t duartrokisnin n shenj mbshtetje tribunn e regjimit. T gjitha kto ndrhyrje kan pasur pikrisht frymzimin ideologjik element t prbashkt.
Edhe ndrhyrjet q ka miratuar Rama kan kt natyr, prdorimin e sheshit pr t dhn mesazhe ideologjike. sht pikrisht kjo arsyeja pse nuk sht organizuar asnjher nj proces i qart, prfshirs, ku t debatohet nga profesionist t liruar nga ndikimet e ideologjive dhe presionet e formimit politik, pr t ofruar zgjidhjet m t prshtatshme urbane. Kjo ka
t injorohen edhe studime t tjera m t vjetra q kan respektuar kthimin jo n identitet, por kthimin tek natyrshmria. N dijenin time ka nj studim shum m t mir t kryer nga profesionist t nj tjetr kombsie, austriake, t cilt nuk jan marr fare me konceptimin provincialist dhe ideologjik t nj qendre q shrben si monument, por kan propozuar nj zgjidhje urbane q kthen n Tirann e natyrshme, at t qytetit q sht krijuar si nj takim rrugsh, si nj stacion trafiku, si nj komunikim i qytetarit q zbret nga mali drejt detit. Kryebashkiaku duhet ta liroj debatin pr zgjidhjen urbane t Tirans nga komplekset e veta gjigandomane, si dhe nga provincializmi dhe mediokriteti i tij. Prpjekja pr ta denatyruar qendrn e Tirans dhe pr ta
nj monument sht n vetvete prov monumentale e mediokritetit dhe e mungess s vizionit.