Mes betejs s t mdhenjve?
Ka m shum se 600 vjet q kur n Kosov ka ndodhur nj betej (Beteja e Kosovs), prfundimin e secils askush nuk mund ta thot sakt se, far ka ndodhur realisht n at betej. Kush ishte fituesi e kush humbsi? Serbt thon se ata e fituan betejn, q ishte momenti vendimtar n historin e tyre pr ta fituar t drejtn pr t udhhequr me Kosovn. Turqit, n ann tjetr, thon se ata e fituan kt betej dhe se serbt kan humbur.
Brenda nj muaj t dy palt erdhn n Kosov pr ta festuar kt ngjarje, ndrsa q shqiptart nuk u identifikuan me asnjrn nga to n festimin e saj, edhe pse beteja ka ndodhur n territorin e tyre apo nuk kishte asnj reagim. Pr kto sjellje t shqiptarve mund t japim tre shpjegime. E para, me kto veprime shqiptart drgojn uj n mullirin serb dhe bhen sikur vrtet nuk ishin t pranishm n Kosov, kur ndodhi kjo betej. E dyta, se mund t mos u kujtohet asgj nga ajo ngjarje ose, se kan qen t ndar n dysh dhe nuk din se nga duhet anuar pr t festuar. E treta, se duan t jen qllimisht indiferent ndaj ksaj ngjarje dhe ua zn pr t madhe t dy palve q shtyhen pr nj vend t huaj.
E vrteta sht se Kosova kurr, bazuar nga ato q shkruan historia dhe librat e ndryshm, nuk ka qen nj vend i qeverisur plotsisht nga qytetart e saj. Ka qen nj territor i sunduar nga t tjert n vazhdimsi, nj territor q sht bart nga nj regjim tek tjetri, duke u hedhur sa nga nj an n ann tjetr. N fakt Kosova ka prngjar n shekujt e kaluar si nj topi i hedhur n nj fush, me t cilin kan mundur t luajn t gjith dhe n fund t ndeshjes topi sht marr nga ai q ka qen me i forti, dhe kjo histori sht prsritur deri n vitin 1999.
Pas lufts s fundit t vitit 1998/99 u duk sikur topin po e ndal pronari i fushs dhe me kt edhe do tua ndaloj t tjerve q n t ardhmen t luajn n kt fush, me ndihmn e miqve. Por, gjat ktyre tet viteve t pas lufts duket se nuk ditm ta ruajm mir topin dhe e hetuan ku e kemi fshehur dhe gati sa nuk na e kan marr prsri nga dora, kjo sepse u mashtruam nga euforia e fitores ndaj njrs pal n loj, Serbis. Tani rrezikojm q prsri, pak me jarani, pak me kopili dhe pak me trimri ose pa na pyetur shum, n fushn ton t luhet loja e vjetr, por nga ekipe t reja.
Kohra kan ndryshuar tani, por jemi n rrethana po aq t vshtira sa ishim gjat atyre viteve. Ather kishim, si thuhet turqit dhe serbt q luftonin pr ta sunduar Kosovn, ndrsa sot kemi Perndimin dhe Lindjen. Nse ndalemi dhe mendojm, na duket sikur po prsritet Beteja pr Kosovn dhe kjo pas afr shtat shekujve. Derisa Kosova vazhdon t krkoj t drejtn e saj pr t qen e pavarur, t tjert e kundrshtojn at. Perndimi, ShBA-ja dhe disa vende t BE-s, jan pr Kosovn e pavarur, ndrsa q Rusia, Serbia dhe disa vende tjera e kundrshtojn kt. E gjith vmendja apo beteja pr kt fitore tani sht bartur n Kosov dhe ktu po zhvillohet.
T gjith e dim se Lufta e Par Botrore ka filluar n Ballkan, Sarajev, ather kur nuk pritej fare. Nuk po themi se Lufta e Tret do t filloj n Kosov, por se po ngrit tensione dhe nxeh gjakrat e palve po. Kosova e vogl po rikthen hasmrit, xhelozit dhe urrejtjet mes t mdhenjve apo mes atyre vendeve q pr 50 vjet ishin n kt gjendje. Duke shfrytzuar Kosovn si pik pr mos pajtim, del se t dy blloqet kan pasur shum mospajtime dhe kurr nuk kan qen t pajtuara, por se qllimet dhe ambiciet i kan pasur t heshtura dhe kan pritur momenti pr ti shprehur ato. N nj moment ka dal shtja e statusit t Kosovs n siprfaqe dhe tani po shfrytzohet shum mir nga t gjitha palt pr t treguar se, sa mospajtuese kan qen ata me politikat e njri tjetrit.
Pretendimet e reja pr territore, gara n teknologjin ushtarake, provokimet ajrore, por edhe hedhja e rastsishme e raketave nga palt n territoret e kundrshtarit nuk jan asgj tjetr vetm se rikthim i viteve t 50-ta t shekullit XX, por tani n mnyr me moderne. Kto jan veprime pr t matur impulset e pals tjetr se, si do t reagonte ajo nse vrtet do t ndrmerrej ndonj aventur. Nse ndalemi n veprimet e fundit dhe e shikojm luftn diplomatike q u zhvillua n Kshillin e Sigurimit pr Kosovn, mund t arrijm n nj prfundim se, palt kan pritur nj rast pr tu ballafaquar dhe rastisi t jet Kosova fusha e betejs s t mdhenjve. Tani a duhet sakrifikuar shtja e Kosovs n shkmbim t uljes s tensioneve mes palve? Se po krkohet ky prfundim nuk sht larg mndsh, procesi sht duke ecur asaj rruge, nisur nga zhvillimet e fundit. Ata jan duke thn, n emr t paqes dhe stabilitetit politik n rajon dhe me gjer duhet t sakrifikoheni ju q t tjert t jetojn n paqe! Pr t qen n paqe t mdhenjt duhet sakrifikuar t vegjlit. Shqiptart kan thn se nuk do ta pranojm kt loj, por e vrteta sht se nuk po mund tu kundrvihemi t mdhenjve, nuk po kemi forc. E kishim dikur, n vitet e para t pas lufts s fundit, por nuk sht shfrytzuar nga askush dhe iku shansi. Tani nse u kundrvihemi, ndrkombtart q tani kan filluar t na paralajmrojn pr pasoja t ndryshme, q nga izolimi dhe mbyllja e dyerve pr n BE, mos njohjen e atij vullneti, rrezikimin e territorit, deri tek etiketimi i fajtorit n rast t dshtimit ose mos bindjes pr t hequr dor nga vullneti yn.
N nj situat t till, kur nuk mund t veprosh vet dhe je i detyruar ti dgjosh t tjert ose tu bindesh t mdhenjve, Kosova sht duke rrezikuar q t futet n rrethin vicioz, q pr afr katr dekada vazhdon t jet Palestina. Procesi apo rruga q tani po ndiqet pr ta zgjidhur shtjen e Kosovs i ngjason shum procesit n Palestin dhe kjo mund t vrehet fare leht, sidomos pas dshtimit t Planit t z. Ahtisarit q t miratohet n KS t OKB-s. Tani kemi nj ekip t ri negociator ndrkombtar pr statusin e Kosovs, pr nga prbrja shum i ngjashm me at n Palestin. Edhe ktu, sikur atje kan filluar t ndrrohen ndrmjetsuesit. Edhe n Kosov, si edhe n Palestin jan t prfshira, ShBA-ja, BE-ja, Rusia dhe OKB. Ngjashmria tjetr sht se edhe Palestins ka disa vite q i sht premtuar pavarsia, madje edhe nga amerikant, por q ajo ka mbetur vetm n kornizat e deklaratave. Edhe neve na sht premtuar, madje edhe nga presidenti Bush, se do ta kemi pavarsin, por nga askush nuk sht thn se kur do t ndodh, ose sht dhen ndonj afat sa pr ta mbajtur gjendjen nn kontroll. Kjo zvarritje e zgjidhjes s statusit prmes negociatave t pafund dhe deklaratave optimiste se kjo do t ndodh, sht po ashtu e ngjashme me at n Palestin dhe sa her q situata tenton t dal nga kontrolli, si edhe n Palestin, ose ftohen lidert n qendrat ndrkombtare ose ata vijn ktu pr tu dhen udhzime dhe shpresa se procesi do t prfundoj. Por, asnj her nuk thuhet, kur?
T mendojm pak rreth ktyre skenarve. ka nse vazhdon kjo gjendje apo tenton t imponohet logjika e siprprmendur e zvarritjes pa fund? A duhet t ndodh dika e madhe pr ta ndryshuar kt qasje? Mos duhet prsritur edhe nj her Beteja pr Kosovn q t dihet fituesi? Kush do t ishin palt q do t prballeshin n kt betej? Me siguri shqiptart dhe serbt po, pr kt thon se jan t gatshme t dy palt, por t mdhenjt, a do t futen n loj si ndihms t palve q mbshtesin? Kjo sht dilema dhe kjo frikson t gjith, se mos futja n betej pr t vegjlit, do t sjell pasoja t mdha, t na prsritet ngjarja e fillim shekullit t XX. Huntington n librin e tij Prleshja e Civilizimeve parasheh shum gjra. N nj mnyr ai e thot se, popujt e vegjl do t sakrifikohen nga t mdhenjt apo se popujt me t vegjl se dy milion nuk do t mund ti mbijetojn zhdukjes gjat viteve n vazhdim. Mos do t na dal si i vrtet ky prfundim dhe neve q jetojm n Kosov, do t na sakrifikohen t drejtat dhe krkesat nga t mdhenjt, pr interesa t tyre apo pr t mos ndodhur kjo duhet q t bhemi bashk pr ta mbijetuar sakrifikimin?
Brenda nj muaj t dy palt erdhn n Kosov pr ta festuar kt ngjarje, ndrsa q shqiptart nuk u identifikuan me asnjrn nga to n festimin e saj, edhe pse beteja ka ndodhur n territorin e tyre apo nuk kishte asnj reagim. Pr kto sjellje t shqiptarve mund t japim tre shpjegime. E para, me kto veprime shqiptart drgojn uj n mullirin serb dhe bhen sikur vrtet nuk ishin t pranishm n Kosov, kur ndodhi kjo betej. E dyta, se mund t mos u kujtohet asgj nga ajo ngjarje ose, se kan qen t ndar n dysh dhe nuk din se nga duhet anuar pr t festuar. E treta, se duan t jen qllimisht indiferent ndaj ksaj ngjarje dhe ua zn pr t madhe t dy palve q shtyhen pr nj vend t huaj.
E vrteta sht se Kosova kurr, bazuar nga ato q shkruan historia dhe librat e ndryshm, nuk ka qen nj vend i qeverisur plotsisht nga qytetart e saj. Ka qen nj territor i sunduar nga t tjert n vazhdimsi, nj territor q sht bart nga nj regjim tek tjetri, duke u hedhur sa nga nj an n ann tjetr. N fakt Kosova ka prngjar n shekujt e kaluar si nj topi i hedhur n nj fush, me t cilin kan mundur t luajn t gjith dhe n fund t ndeshjes topi sht marr nga ai q ka qen me i forti, dhe kjo histori sht prsritur deri n vitin 1999.
Pas lufts s fundit t vitit 1998/99 u duk sikur topin po e ndal pronari i fushs dhe me kt edhe do tua ndaloj t tjerve q n t ardhmen t luajn n kt fush, me ndihmn e miqve. Por, gjat ktyre tet viteve t pas lufts duket se nuk ditm ta ruajm mir topin dhe e hetuan ku e kemi fshehur dhe gati sa nuk na e kan marr prsri nga dora, kjo sepse u mashtruam nga euforia e fitores ndaj njrs pal n loj, Serbis. Tani rrezikojm q prsri, pak me jarani, pak me kopili dhe pak me trimri ose pa na pyetur shum, n fushn ton t luhet loja e vjetr, por nga ekipe t reja.
Kohra kan ndryshuar tani, por jemi n rrethana po aq t vshtira sa ishim gjat atyre viteve. Ather kishim, si thuhet turqit dhe serbt q luftonin pr ta sunduar Kosovn, ndrsa sot kemi Perndimin dhe Lindjen. Nse ndalemi dhe mendojm, na duket sikur po prsritet Beteja pr Kosovn dhe kjo pas afr shtat shekujve. Derisa Kosova vazhdon t krkoj t drejtn e saj pr t qen e pavarur, t tjert e kundrshtojn at. Perndimi, ShBA-ja dhe disa vende t BE-s, jan pr Kosovn e pavarur, ndrsa q Rusia, Serbia dhe disa vende tjera e kundrshtojn kt. E gjith vmendja apo beteja pr kt fitore tani sht bartur n Kosov dhe ktu po zhvillohet.
T gjith e dim se Lufta e Par Botrore ka filluar n Ballkan, Sarajev, ather kur nuk pritej fare. Nuk po themi se Lufta e Tret do t filloj n Kosov, por se po ngrit tensione dhe nxeh gjakrat e palve po. Kosova e vogl po rikthen hasmrit, xhelozit dhe urrejtjet mes t mdhenjve apo mes atyre vendeve q pr 50 vjet ishin n kt gjendje. Duke shfrytzuar Kosovn si pik pr mos pajtim, del se t dy blloqet kan pasur shum mospajtime dhe kurr nuk kan qen t pajtuara, por se qllimet dhe ambiciet i kan pasur t heshtura dhe kan pritur momenti pr ti shprehur ato. N nj moment ka dal shtja e statusit t Kosovs n siprfaqe dhe tani po shfrytzohet shum mir nga t gjitha palt pr t treguar se, sa mospajtuese kan qen ata me politikat e njri tjetrit.
Pretendimet e reja pr territore, gara n teknologjin ushtarake, provokimet ajrore, por edhe hedhja e rastsishme e raketave nga palt n territoret e kundrshtarit nuk jan asgj tjetr vetm se rikthim i viteve t 50-ta t shekullit XX, por tani n mnyr me moderne. Kto jan veprime pr t matur impulset e pals tjetr se, si do t reagonte ajo nse vrtet do t ndrmerrej ndonj aventur. Nse ndalemi n veprimet e fundit dhe e shikojm luftn diplomatike q u zhvillua n Kshillin e Sigurimit pr Kosovn, mund t arrijm n nj prfundim se, palt kan pritur nj rast pr tu ballafaquar dhe rastisi t jet Kosova fusha e betejs s t mdhenjve. Tani a duhet sakrifikuar shtja e Kosovs n shkmbim t uljes s tensioneve mes palve? Se po krkohet ky prfundim nuk sht larg mndsh, procesi sht duke ecur asaj rruge, nisur nga zhvillimet e fundit. Ata jan duke thn, n emr t paqes dhe stabilitetit politik n rajon dhe me gjer duhet t sakrifikoheni ju q t tjert t jetojn n paqe! Pr t qen n paqe t mdhenjt duhet sakrifikuar t vegjlit. Shqiptart kan thn se nuk do ta pranojm kt loj, por e vrteta sht se nuk po mund tu kundrvihemi t mdhenjve, nuk po kemi forc. E kishim dikur, n vitet e para t pas lufts s fundit, por nuk sht shfrytzuar nga askush dhe iku shansi. Tani nse u kundrvihemi, ndrkombtart q tani kan filluar t na paralajmrojn pr pasoja t ndryshme, q nga izolimi dhe mbyllja e dyerve pr n BE, mos njohjen e atij vullneti, rrezikimin e territorit, deri tek etiketimi i fajtorit n rast t dshtimit ose mos bindjes pr t hequr dor nga vullneti yn.
N nj situat t till, kur nuk mund t veprosh vet dhe je i detyruar ti dgjosh t tjert ose tu bindesh t mdhenjve, Kosova sht duke rrezikuar q t futet n rrethin vicioz, q pr afr katr dekada vazhdon t jet Palestina. Procesi apo rruga q tani po ndiqet pr ta zgjidhur shtjen e Kosovs i ngjason shum procesit n Palestin dhe kjo mund t vrehet fare leht, sidomos pas dshtimit t Planit t z. Ahtisarit q t miratohet n KS t OKB-s. Tani kemi nj ekip t ri negociator ndrkombtar pr statusin e Kosovs, pr nga prbrja shum i ngjashm me at n Palestin. Edhe ktu, sikur atje kan filluar t ndrrohen ndrmjetsuesit. Edhe n Kosov, si edhe n Palestin jan t prfshira, ShBA-ja, BE-ja, Rusia dhe OKB. Ngjashmria tjetr sht se edhe Palestins ka disa vite q i sht premtuar pavarsia, madje edhe nga amerikant, por q ajo ka mbetur vetm n kornizat e deklaratave. Edhe neve na sht premtuar, madje edhe nga presidenti Bush, se do ta kemi pavarsin, por nga askush nuk sht thn se kur do t ndodh, ose sht dhen ndonj afat sa pr ta mbajtur gjendjen nn kontroll. Kjo zvarritje e zgjidhjes s statusit prmes negociatave t pafund dhe deklaratave optimiste se kjo do t ndodh, sht po ashtu e ngjashme me at n Palestin dhe sa her q situata tenton t dal nga kontrolli, si edhe n Palestin, ose ftohen lidert n qendrat ndrkombtare ose ata vijn ktu pr tu dhen udhzime dhe shpresa se procesi do t prfundoj. Por, asnj her nuk thuhet, kur?
T mendojm pak rreth ktyre skenarve. ka nse vazhdon kjo gjendje apo tenton t imponohet logjika e siprprmendur e zvarritjes pa fund? A duhet t ndodh dika e madhe pr ta ndryshuar kt qasje? Mos duhet prsritur edhe nj her Beteja pr Kosovn q t dihet fituesi? Kush do t ishin palt q do t prballeshin n kt betej? Me siguri shqiptart dhe serbt po, pr kt thon se jan t gatshme t dy palt, por t mdhenjt, a do t futen n loj si ndihms t palve q mbshtesin? Kjo sht dilema dhe kjo frikson t gjith, se mos futja n betej pr t vegjlit, do t sjell pasoja t mdha, t na prsritet ngjarja e fillim shekullit t XX. Huntington n librin e tij Prleshja e Civilizimeve parasheh shum gjra. N nj mnyr ai e thot se, popujt e vegjl do t sakrifikohen nga t mdhenjt apo se popujt me t vegjl se dy milion nuk do t mund ti mbijetojn zhdukjes gjat viteve n vazhdim. Mos do t na dal si i vrtet ky prfundim dhe neve q jetojm n Kosov, do t na sakrifikohen t drejtat dhe krkesat nga t mdhenjt, pr interesa t tyre apo pr t mos ndodhur kjo duhet q t bhemi bashk pr ta mbijetuar sakrifikimin?