Monarkizimi i politikës në shtetin njëshekullor

Dr. Gëzim Alpion*

2012-ta është një vit i veçantë për shqiptarët dhe veçanërisht për politikanët. Unë i përgëzoj politikanët e ndershëm për çfarë kanë arritur që kur filluan aktivitetin politik në fillim të viteve 1990 të motivuar nga qëllime idealiste për ti shërbyer vendit në një moment kritik.

Për fat të keq, një pjesë e mirë e politikanëve shqiptar që nga viti 1912 i përkasin asaj kategorie që Max Weber i konsideron si udhëheqës diletantë e diktatorë rrugësh, të cilët vuajnë nga mëkati politik i kotësisë. Në këtë kallëp futen edhe politikanët, të cilëve, po sipas Weber, u mungon ndjenja e përgjegjësisë dhe integriteti intelektual.

Urojmë që politikanët ta kuptojnë se sa e rëndësishme është që gjatë këtij viti jubilar të përparojnë Shqipërinë dhe jo partitë që kanë themeluar apo trashëguar. Ky do të jetë një ndryshim shpresëdhënës në një kohë kur politika shqiptare ngelet thellësisht përçarëse dhe është shndërruar në epsh për të qëndruar apo ardhur në pushtet me çdo kusht.

Sjellja e disa politikanëve në njëzet vitet e fundit ka qenë në të shumtën e rasteve e një natyre bajraktare. Disa drejtues së politikës shqiptare ka kohë që sillen si despotët e botës arabe, nga fundi i turpshëm i të cilëve shpresojmë se do të nxjerrin mësimet e duhura sa sështë vonë.

Kur studioja në Kajro kujtoj që miqtë e mi Egjiptianë shpesh ktheheshin të rrahur në kampusin e universitetit, sepse demonstronin kundër regjimit të Mubarakut, një nga oficerët e lirë, të cilët e detyruan Mbretin Faruk të largohet nga Egjipti në vitin 1952. Oficerët e lirë premtuan se do tua kthenin Egjiptin egjiptianëve. Gjashtëdhjetë vjet pas përmbysjes së monarkisë, egjiptianët e shikojnë veten në kryqëzim.

Të heqësh qafe një diktator është e vështirë, por jo e pamundur. Vështirësia e vërtet fillon kur ballafaqohesh me vakuumin që lenë pas diktaturat e përmbysura. Ne shqiptarët ua kuptojmë hallin Egjiptianëve, sepse një trashëgimi të tillë na lanë si Ahmet Zogu, ky mbret i vonuar i Evropës, ashtu edhe monarku komunist Enver Hoxha. Për pasojë, ne akoma nuk kemi një shoqëri civile aktive dhe të ndërgjegjshme edhe pas një shekulli që nga krijimi i shtetit të parë shqiptar.

Faji është jetim, thotë një fjalë e urtë, por jo në politikën shqiptare. Hoxha në të shumtën e rasteve ia faturonte Zogut dhe armiqve të brendshëm dhe të jashtëm çdo gjë të keqe që trashëguam, sajuam dhe për pasojë vuajtëm në regjimin komunist. Në dy dekadat e fundit të demokracisë tonë jodemokratike, ne jemi mësuar të dëgjojmë të njëjtin avaz, me të vetmin ndryshim se çdo gjë të keqe tani i atribuohet Hoxhës dhe komunizmit. Shqipëria akoma nuk ka nxjerrë një klasë politike vetëreflektuese që ta kuptojë rëndësinë e vazhdimësisë në ndërtimin e shtetit.

Një studiuese e huaj më tha pak kohë më parë se qeveria shqiptare nuk lejon që të ketë një pavijon të dedikuar për periudhën komuniste dhe Enver Hoxhën në Muzeun Historik Kombëtar. Ky është përçudnim i historisë. Po qe se nuk duam të përsëriten gabimet e Zogut dhe Hoxhës, apo më keq, të idealizohen satrapët e vdekur për mungesë informacioni, çdo figurë historike dhe çdo fazë historie duhet të përfaqësohet dhe të prezantohet me objektivitet në tempullin e historisë së kombit, dhe fjalën e fundit për këtë duhet ta kenë jo politikanët, por studiuesit seriozë të cilët, po të perifrazojmë një thënie të Rabindranath Tagore, janë të gatshëm ti shërbejnë vendit, por kur vjen puna për tu falur këtë ia rezervojnë vetëm të drejtës.

Polarizimi më i rrezikshëm në Shqipëri, krahas atij ekonomik dhe fetar, është ai politik apo më saktë apolitik. Për pasojë, për pjesën dërmuese të shqiptarëve, shteti ngelet një njerkë e pashpirt, një koncept indiferent, një ndërmarrje e dështuar. Ndërsa politika ka kohë që shikohet si sinonim për biznes i ndyrë. Kjo është tragjedia më e madhe në fundshekullin e parë të shtetit shqiptar. Dhe në këtë tragjedi ka hisen e tyre si Zogu dhe Hoxha ashtu edhe pasuesit e tyre në demokracinë tonë amulli.

Populli ynë është i demoralizuar, sepse është një popull i zhgënjyer. Përderisa e drejta nuk gjendet apo nuk shikohen prova se drejtësia është mbi politikën, ka rrezik që shteti të kundrohet jo si garantuesi i të drejtave të shtetasve, por si viktimizues i njerëzve të pafajshëm. Po ashtu, nuk është çudi po qe se mefshtësia e shtetit për të gjykuar dhe dënuar në përputhje me ligjin ata drejtues, të cilët, megjithëse kanë abuzuar postet dhe besimin e popullit, vazhdojnë me paturpësi kriminale të qëndrojnë aktiv në politikë, të interpretohet, ndonëse pa të drejtë, si një ortakllëk mafiozësh, gjë që në mënyrë të pashmangshme e thellon gjithnjë edhe më shumë hendekun midis shtetit dhe qytetarëve.

Të gjithë jemi përgjegjës për amullinë politike që fatkeqësisht ka kohë që ka pllakosur Shqipërinë. Për të dalë nga kjo situatë, vendi kërkon një gjeneratë të re politikanësh, jo me mendësi provinciale, por me vizion dhe përkushtim demokratik.

Prova e parë e rëndësishme për të matur pjekurinë e klasës politike shqiptare janë zgjedhjet e ardhshme presidenciale. Do të ishte në të mirën e shtetit që për këtë post të lartë të mos kandidojnë asnjë nga figurat që në çerekshekullin e fundit kanë dominuar dhe asfiksuar politikën shqiptare, pothuajse sipas rutinës së Putini dhe Medvedevit. Po ashtu, shërbimi më i mirë që këta figura qendrore do ti bënin vendit, do të ishte tërheqja e plotë nga jeta politike sa më parë. Po qe se këtë sakrificë nuk e bëjnë për hir të interesave të atdheut, uroj ta bëjnë për interesin e tyre.

Mania e tejzgjatur për pushtet është marrëzi. Suksesi në politikë nuk matet me numrin e viteve në pushtet apo nga variacioni i posteve të ushtruara. Për politikanët e ndershëm jeta vazhdon edhe pas mbylljes së karrierës politike.

*Universiteti i Birmingamit, Angli