Mos e lini dijen vetëm
Shtrembërimeve, gabimeve, pasaktësive lidhur me dijen, që vërehen kudo, që nga tabelat e dyqaneve, te tabelat e institucioneve, te artikujt e shtypit të përditshëm e atij periodik, te emisionet e TV-ve, e sidomos te librat shkollorë, nuk u kundërvihet askush
Porosia e një gjuhëtari të shquar është: "Mos e lini gjuhën vetëm." Ne shqiptarët, të vetme e pa mbrojtje kemi lënë jo vetëm gjuhën, por ç'është më keq, edhe dijen.
Shtrembërimeve, gabimeve, pasaktësive lidhur me dijen, që vërehen kudo, që nga tabelat e dyqaneve (ku shkruhen në mënyrë të gabuar emra vendesh, njerëzish etj), te tabelat e institucioneve, te artikujt e shtypit të përditshëm e atij periodik, te emisionet e TV-ve (aq më tepër atyre kulturore), e sidomos te librat shkollorë, pra të gjitha këtyre gabimeve e pasaktësive nuk u kundërvihet askush.
Po sjellim një shembull të ditëve të fundit. Lexojmë në shkrimin e një gazetari se Galileu paska përfunduar në turrën e druve. Lexojmë pastaj se Gëtja paska thënë se edhe të tjerë para Galileut e dinin se toka rrotullohet por ishin të martuar e kishin fëmijë. Më tej lexojmë se në një libër të shenjtë thuhet: "Ai ndau mollën e vetme që kishte dhe me tëushqeu 2000 njerëz që i shkonin pas."
Le t'i marrim me radhë këto pohime për të parë sa të drejta janë.
Rasti i Galileut, i cili pikërisht që të mos përfundonte në turrën e druve e mohoi përfundimin e vet shkencor se toka rrotullohet, ka qenë kaq mbresëlënës gjatë historisë, saqë këtij shkencëtari të shquar i është atribuar (ndofta është edhe e vërtetë) mohimi i mohimit të thënies së tij.
Pra se "toka, megjithatë, rrotullohet" (e famshmja: E pur si
muove). Me këtë subjekt Brehti ka shkruar një dramë; në kohët tona është realizuar një film. Pra, kaq mbresë ka lënë rasti i Galileut, saqë s'ka si të ngatërrohet emri i tij me atë të Xhordano Brunos, që vërtet përfundoi në turrën e druve, sepse nuk i mohoi zbulimet e pikëpamjet e veta shkencore.
Le të vijmë te thënia e Gëtes. Si mund të bënte Gëtja një pohim të tillë kur ai e ka ditur shumë mirë që të gjithë ata shkencëtarë që mbronin idenë e rrotullimit të tokës kanë mundur jo vetëm ta shprehnin ç'mendonin, por edhe t'i bënin publike, t'i botonin studimet e tyre, duke filluar nga antikiteti me Aristarkun e Samosit, deri te Koperniku,
Kepleri e Galileu.
Që të gjithë të akuzuar nga feja (paganizmi i lashtë grek dhe krishterimi) si të pafe, dhe me pasoja kush më pak e kush më shumë të rënda. Megjithatë, as kjo thënie nuk mund të ngatërrohet me vargjet shumë të njohura të Jevtushenkos: Ai ishte më i zgjuar se Galileu / E dinte para tij se toka rrotullohet / Por ah! kishte familje!
(përkthim i lirë).
Tani vjen radha e citimit të marrë nga një libër i shenjtë. (Duhet të sqarojmë qysh në fillim se ky citim nuk sillet nga autori në ndonjë kontekst humori, alegorie a ironie). Pra, citimi është: "Ai ndau mollën e vetme që kishte dhe me të ushqeu 2000 njerëz që i shkonin pas."
Dimë se në Ungjill flitet për shtimin e bukëve, të verës e të peshqve nga Jezu Krishti. Nuk flitet gjëkund për ndonjë mollë me të cilën qenkan ushqyer një numër i caktuar (!) njerëzish. Vetëm në përralla shohim se me një bukë ushqehet një ushtri e tërë. Ndërsa në Ungjill flitet për shumëzim të një haje.
Pra s'kemi as mollë, as një mollë, as 2000 njerëz, as që i shkonin pas. Edhe me këtë mollën kemi ndofta, me sa duket, përsëri një ngatërrim: me mollën e ndaluar të Adamit e të Evës, pemë që s'arriti të ushqejë mirë as dy vetë, se për më tepër Adamit të gjorë i ngeci edhe në fyt.
Shembulli i mësipërm është një prej aq shumë shembujsh gabimesh e pasaktësish, sa njeriut vetvetiu i lind pyetja: si është e mundur të lihet kështu dija vetëm në një shtet e një shoqëri të organizuar?
Duke nisur nga maja e shtetit, nga qeveria, me ministritë e saj të kulturës e të arsimit, nga institucionet e tjera kulturore, nga mediat, por edhe nga
qytetarët e thjeshtë, si mund të rrimë të gjithë kaq moskokëçarës e mospërfillës ndaj një çështjeje kaq të ndjeshme, kaq të rëndësishme e madhore, si ç'është e drejta e qytetarëve për të marrë njohuri të sakta?
Nëse institucionet janë të pandjeshme, për t'i nxjerrë nga shtangia e tyre a nuk mund të ndikojnë miliona shqiptarë në Shqipëri, në Kosovë e në botë duke reaguar për çdo rast shkeljeje, në mënyrë që dija të ndjehet e mbrojtur?
Nëse nuk e marrim në dorë ne vetë shqiptarët ta luftojmë një dukuri që na nxin faqen, atëherë s'ka pse të qahemi po të na quajnë qytetarë të dorës së fundit.