Muret e Krujës, I fundmi roman historik i Gjergj Zhejit

Aktualitet/ Parathënia e fundit nga Gjergj Zheji, në romanin që pritej të dilte në treg, Muret e Krujës

Gjergj Zheji

“Shtini durt n brez t

shoshoqit qi t mani njani

tjetrin e mos t’u ajn bota”.

Sknderbeu (Sipas gojdhns)

1

Igumeni e la furn e holl prej qime lepuri dhe vari kokn. Mjekra e bardh iu pengua te zinxhiri i zi i kryqit, ai picrroi syt pr ta soditur pikturn si npr mjegull. Kur bnte ksisoj, arrinte t plotsonte me mndje at q punonte.

Ndenji kshtu nj cop her t madhe, pa thn asnj fjal.

Pas tij djali trupmadh qndronte gojkyur: her shikonte ikonn, her At Progonin, pr t kuptuar n i kishte plqyer apo jo. Fytyra leshatore e Igumenit, e mbuluar nga mjekra e dendur dhe e but, nuk tradhtonte asnj ndjenj. Ndjenjat vetm n sy mund t’ia lexoje urats, nj pal sy q i shndritnin prher si t prlotur. Po Mauriku nuk kishte si t’ia shikonte.

- H, si thua? – pyeti m n fund Igumeni. – T plqen, nipe?

Mauriku zgjati zverkun muskuloz, sikur donte ta vrente dhe nj her figurn, para se t shfaqte mendimin. Ikona po i dukej e uditshme. Gjer at dit e kish par kaq her t ungjin duke pikturuar ikona. Shenjtort i dilnin t pashm, por shenjtoret, thuajse t shmtuara, kock e lkur, me sy t vdekur e flok rrallacuk… Megjithat, ikona e tanishme nuk po i shmbllente me asnjrn. N drrasn e lyer, dukej nj sfond i bruzt, ija e nj kali dhe nj pjes e fytyrs s kalorsit.

- S’po marr vesh gj, ungj. Po m duket se mir e ke nisur.

At Progoni hapi gojn e qeshi me zrin e ngjirur, sa iu dukn sr-sr dhmbt e bardh si dbora.

- I menur je, Maurik, i menur je, pr Shn Koll… Edhe nuk e merr vesh, edhe e ke mir thua…

- Jo, pr bes, ashtu… - u prtyp Mauriku dhe fjalt iu penguan.

Vean para t ungjit, ai ishte i ndrojtur. Dhe kur e vreje ashtu, t dukej udi se si nj trim trupkreshnik si ai, skuqej e prdridhte duart nga zori.

- S’di t’ia prishsh zemrn njeriu… Mir e ke, fundja! – Ia bri urata e, nga nj xhep i brendshm i rass, nxori shamin e madhe t kuqe dhe fshiu mustaqet e mjekrn.

Mauriku shpuri buzn n gaz. ’ishte e vrteta, ai s’kish kuptuar gj t madhe nga piktura, por kali i kishte plqyer. Kuajt i donte dhe q n vogli ja kishte dashur zemra t shalonte nj at t bardh.

- Ja t ta zgjidh un, - i tha Igumeni. – Ky sht kali i Shn Gjergjit, q i paim uratn. Ktu, ndn kmbt e tij, do t shtrij kuedrn, q nxjerr tym e flak nga goja gjakatare. Shn Gjergjin, t veshur me armor t hekurt e me usht t gjat n dor, do ta punoj ktu, maj kalit… E kuptove, nipe? – Tha kto e frkoi qet mjekrn e tij t derdhur.

- Tani po, - u gjegj djali duke kruar akn e koks.

Kur punonte, At Progoni nuk donte ta shqetsonte njeri. Rrinte i prkulur mbi drras, me lugt e bojrave prpara, me furat e holla n dor dhe harronte do gj. I kredhur n lodrn e ngjyrave, n fantazin e tij t uditshme, q e bnte t qndiste qiejt me trndafila t kuq dhe barin e njom t fushave me yjza t verdh, i kredhur n botn e tij prej artisti, q prziente n ikon t vrtetn me prralln e mugt, ai as dgjonte, as shikonte, as mendonte dot gj tjetr. Duhej t’i afroheshe me shum kujdes n ato aste. Ndryshe bhej nevrik e ather i dridhej mjekra.

Mauriku ja dinte kt, prandaj, n maj t gishtrinjve i afrohej nga pas nj ast, shikonte dhe largohej sakaq. Por trupi i tij i bshm bnte kurdoher zhurm. Ather Igumeni kthehej e shfrynte. Vetm kur ikona ishte n t mbaruar, At Progoni elej, e hapte gojn dhe bhej si unak. Ather murmuriste vazhdimisht npr mjekr, duke prtypur copra psallmesh e tropare monotone; kndonte me z t ult, po prdheska e madhe dhe e vjetr gjmonte si guv e thell dhe e zbrazur.

- E kuptove? – pyeti srish pas pak Igumeni.

- E kuptova, e kuptova… - ia ktheu nipi.

At Progoni tundi kokn.

- S’i ke kuptuar t gjitha, - ia priti.

Pastaj, ndrsa tjetri ngrinte supet i habitur, ai nisi t’i shpjegonte:

- Un e qndis Shn Gjergjin ktu dhe n mendje shoh Gjergjin arb… M duket sikur ky sht Gjergj Kastrioti, shptimtari yn, dhe kjo ktu, q do ta shohsh t prplitet n kmb t kalit, sht Turqia, ajo q theri e prvloi zemrat tona me zjarrin e t pabesve…

I knaqur, At Progoni shkoi prsri dorn e tij kaleshe npr mjekr.

Mauriku i shklqyen syt. Emri i Gjergj Kastriotit ishte si nj kng e bukur pr t. Sa e dgjonte at emr, zemra i rrihte me forc dhe n tr trupin i shkonte nj e dridhur e mbl, q e bnte t lvizte posht e lart npr dhom, si nj njeri i shqetsuar nga nj breng e madhe. Brenga e tij ishte ndrra pr t’ia hipur nj ati t bardh e pr t arritur revan n muret e Krujs, t shikonte “Gjergjin arb”, si thoshte At Progoni… Q kur kishte dgjuar lajmin e mir t ardhjes s kryetrimit n Kruj, ai nuk e ndjente m veten t qet. E kuptonte se jeta e tij nuk mund t vazhdonte m si gjer ather. Kishte qen i vogl pr t kuptuar ato q kishin ndodhur prpara syve t tij ktu e dhjet dymbdhjet vjet t shkuar, por tani q i sillte ndr mend ato copra kujtimesh, fytyrn e ashpr t t atit, i cili i dilte prpara kurdoher sikur at ast t qe larguar nj grim nga beteja, sa pr t puthur n ball t birin, tani i kuptonte t gjitha. Tani i kuptonte mir kryengritjet e zotrve t vendit, q ishin lshuar n luft kundr spahinjve turq. Nj Gjergj e kishte nisur kt betej, Gjergj Araniti, q kishte ngritur n kmbt bujqit e malsort dhe kishte thyer jataganin e sanxhakbeut turk; nj Gjergj tjetr e soste kt prpjekje, duke i fshir si me fshes turqit nga fushat e malet e mmdheut. Dhe, ashtu si i ati ishte lidhur me Gjergjin e par e ishte vrar n Brzesht – kur Ali Evrenozi e kishte par ngusht dhe kishte shkulur mjekrn e kuqe nga inati – ashtu do t lidhej edhe ky me Gjergjin e ri, me kryetrimin e Krujs. Kjo qe ndrra e tij. Kt krkonte edhe hakmarrja e t’et.

Igumeni u prkul prsri mbi ikon.

Po Mauriku nuk e kishte m mendjen te piktura.

***

Erret shpejt.

Majat e maleve zbardhin. Zbardhin edhe kur bie errsira e nats.

Male t hedhur prpjet, q t verbojn me dborn e pastr.

Era frshllen npr grykat e panumrta e t ngrira dhe, me fluturimin e saj t rrmbyer, vjen duke ulritur gjer atje n manastir.

- N e ndan me dy t goditura, qndron kot! – i thot Mauriku dhe fshin me shpinn eshtake t dors, buzt e mishta.

- S’m duhen dy. M mjafton vetm nj! – mburret At Stefani.

- Mos i vrit t trasha, kapedan.

- Mos e merakos zemrn, vllako.

- sht me rozo. Ta vrvit tutje spatn!

At Stefani pshtyn pllmbt, mbush kraharorin, rrok bishtin e spats dhe e ngre lart; kur e ul me vrull, nxjerr nj ofsham t mpreht nga goja. Presa ngulet me forc n copn e drurit dhe e an m dysh.

- Heu! – habitet Mauriku.

At Stefani s’flet; shijon i heshtur triumfin. Pastaj, si pr t shpjeguar t fshehtn e ksaj udie, thot:

- Jam malsor, pa jam murg!

Era e ftoht e maleve ja trazon dhe ja shtyn mnjan mjekrn e zez.

- Thuaj tani!

Mauriku tund kokn.

- Ke t drejt, - ia kthen. – Kot rri!